Chiều 9/4, trả lời câu hỏi của phóng viên tại họp báo thường kỳ quý I/2026 của Bộ Tài chính, ông Lê Long - Phó Cục trưởng Cục Thuế - cho biết việc doanh nghiệp sử dụng song song 2 hệ thống sổ kế toán (một để theo dõi hoạt động thực tế và một để cung cấp cho cơ quan quản lý) là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng, thường nhằm mục đích gian lận thuế hoặc làm sai lệch báo cáo tài chính.
Theo ông Long, hành vi này không chỉ gây thất thu ngân sách nhà nước mà còn tạo ra những hệ lụy lâu dài đối với môi trường kinh doanh và tính minh bạch của nền kinh tế. Đáng lo ngại, việc vận hành “2 sổ kế toán” có thể được tổ chức một cách tinh vi, có hệ thống và rất khó phát hiện nếu không có nghiệp vụ thanh tra, kiểm tra chuyên sâu.
Thời gian gần đây, một số vụ việc lớn đã được cơ quan chức năng phát hiện, làm rõ, trong đó có vụ án xảy ra tại Công ty TNHH Tập đoàn Bảo Tín Minh Châu và trước đó là vụ việc tại Công ty Hoàng Long. Những vụ việc này cho thấy thủ đoạn gian lận ngày càng phức tạp và có tổ chức.
Từ góc độ quản lý, cơ quan thuế cho rằng tình trạng này xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Trong đó, ý thức tuân thủ pháp luật và đạo đức kinh doanh của một bộ phận doanh nghiệp còn hạn chế, cùng với động cơ tối đa hóa lợi nhuận và giảm nghĩa vụ thuế. Một số doanh nghiệp cũng chưa nhận thức đầy đủ rủi ro pháp lý, thậm chí chấp nhận đánh đổi khi cho rằng hành vi vi phạm khó bị phát hiện.
Để phục vụ công tác quản lý thuế, Cục Thuế Việt Nam đã ban hành công văn yêu cầu các tổ chức cung cấp giải pháp hóa đơn điện tử lập danh sách khách hàng sử dụng phần mềm kế toán, tài chính và gửi về cơ quan thuế trước ngày 8/4.
Ứng dụng Big Data, AI để phát hiện doanh nghiệp dùng “2 sổ kế toán”
Theo số liệu cập nhật đến ngày 7/4, cơ quan thuế đã nhận được danh sách khách hàng từ 42 tổ chức cung cấp giải pháp, với thông tin của gần 13.000 doanh nghiệp, tổ chức và hộ kinh doanh đang sử dụng các phần mềm kế toán do các đơn vị này cung cấp. Dữ liệu tiếp tục được tổng hợp trên phạm vi toàn quốc.
Trên cơ sở nguồn dữ liệu này, ngành thuế sẽ tiến hành rà soát, phân tích và đưa ra cảnh báo đối với các tổ chức, doanh nghiệp, hộ kinh doanh có dấu hiệu sử dụng song song nhiều hệ thống sổ kế toán, bắt đầu từ tháng 4/2026.
Song song với đó, cơ quan thuế đang triển khai nhiều giải pháp nhằm ngăn chặn gian lận thuế thông qua việc duy trì “2 sổ kế toán”.
Trong đó, trọng tâm là kiểm soát chặt dòng tiền và giảm sử dụng tiền mặt, tăng cường kết nối dữ liệu giữa cơ quan thuế và hệ thống ngân hàng để theo dõi các giao dịch có giá trị lớn.
Ngành thuế cũng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, phân tích dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) để nhận diện rủi ro, phát hiện các dấu hiệu bất thường như doanh thu biến động bất thường hoặc biên lợi nhuận thấp bất thường.
Bên cạnh đó, việc quản lý rủi ro đối với hóa đơn điện tử và phần mềm kế toán sẽ tiếp tục được siết chặt, đặc biệt với các lĩnh vực có nguy cơ gian lận cao, trong đó có yêu cầu kết nối dữ liệu bán hàng với cơ quan thuế theo thời gian thực.
Đối với các trường hợp có dấu hiệu vi phạm nghiêm trọng, cơ quan thuế sẽ phối hợp với cơ quan công an để điều tra và xử lý hình sự theo quy định.
Ngoài các biện pháp quản lý, ngành thuế cũng tăng cường truyền thông và cảnh báo rủi ro pháp lý, đồng thời triển khai chương trình “hóa đơn may mắn” nhằm khuyến khích người tiêu dùng lấy hóa đơn khi mua hàng. Cơ quan quản lý cũng nghiên cứu cơ chế thưởng cho người tiêu dùng phát hiện, tố cáo hành vi bán hàng không xuất hóa đơn, qua đó góp phần hạn chế các hành vi gian lận thuế.
Ngày 2/4, ông Vũ Minh Châu, nhà sáng lập thương hiệu vàng Bảo Tín Minh Châu, cùng con trai là Vũ Minh Tú và hai nhân viên kế toán bị Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an Hà Nội khởi tố về tội Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng.
Tại cơ quan điều tra, ông Châu khai nhận trong quá trình kinh doanh đã đồng ý và chỉ đạo người thân sử dụng các tài khoản cá nhân để nhận tiền bán hàng của công ty, đồng thời cho vận hành 2 hệ thống phần mềm kế toán riêng biệt: một hệ thống phục vụ quản lý hoạt động kinh doanh thực tế và một hệ thống dùng để báo cáo thuế. Trong giai đoạn 2020–2023, doanh thu thực tế của doanh nghiệp này ước khoảng 13.700 tỷ đồng, trong khi số liệu kê khai với cơ quan thuế thấp hơn khoảng 9.700 tỷ đồng.
