Trung Quốc cảnh báo rằng sự mở rộng nhanh chóng của các chòm vệ tinh Internet như Starlink của SpaceX đang tạo ra “những thách thức an toàn và an ninh ngày càng nghiêm trọng”.
Phát biểu tại một sự kiện không chính thức của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc do Nga khởi xướng hôm đầu tuần này, đại diện Bắc Kinh đã nêu ra một loạt sự cố, trong đó có các vụ suýt va chạm giữa vệ tinh Starlink và trạm vũ trụ Trung Quốc vào năm 2021, cũng như một vệ tinh Starlink bị tan rã vào tháng 12.
Vị đại diện này cũng chỉ trích việc “một số chòm vệ tinh quỹ đạo thấp” phớt lờ không phận và luật pháp của các quốc gia, đồng thời bị sử dụng cho mục đích trinh sát quân sự, cũng như bởi các tổ chức khủng bố và lực lượng ly khai.
Những bình luận được đưa ra không lâu sau khi một lãnh đạo cấp cao của Starlink nói rằng đã xảy ra một vụ suýt va chạm giữa một vệ tinh của công ty này và một vệ tinh Trung Quốc mới phóng, đồng thời cáo buộc phía Trung Quốc không phối hợp với các vệ tinh khác đang hoạt động trên quỹ đạo.
“Trong những năm gần đây, nhân loại đã đạt được những bước tiến mới trong việc thăm dò và sử dụng không gian vũ trụ”, đại diện Trung Quốc nói, theo tuyên bố của phái bộ Trung Quốc tại Liên Hợp Quốc, nhưng không nêu tên nhà ngoại giao. “Tuy nhiên, cũng cần lưu ý rằng, cùng với sự mở rộng nhanh chóng của các hoạt động không gian thương mại, việc một quốc gia nào đó để cho các chòm vệ tinh thương mại phát triển tràn lan, thiếu sự điều tiết hiệu quả, đã tạo ra những thách thức an toàn và an ninh rất đáng lo ngại”.
Đại diện Trung Quốc chỉ thẳng Starlink – hiện có khoảng 10.000 vệ tinh Internet đang hoạt động trên quỹ đạo – cho rằng “những chòm vệ tinh như vậy chiếm dụng dày đặc tài nguyên tần số – quỹ đạo (được tất cả các vệ tinh sử dụng cho liên lạc và vận hành) và làm gia tăng đáng kể nguy cơ va chạm”.
Mạng lưới vệ tinh Internet Starlink, do công ty SpaceX của tỷ phú Elon Musk xây dựng, đặt mục tiêu triển khai hơn 42.000 vệ tinh khi hoàn tất, mỗi vệ tinh được thiết kế có tuổi thọ khoảng 5 năm trước khi được chủ động cho cháy rụi trong khí quyển Trái Đất.
Trung Quốc cũng đang xây dựng các “siêu chòm” vệ tinh Internet của riêng mình, bao gồm mạng băng thông rộng Qianfan (Thiên Phàn, có nghĩa là hàng nghìn cánh buồm) do chính quyền Thượng Hải hậu thuẫn với mục tiêu triển khai hơn 15.000 vệ tinh vào năm 2030, và mạng Guowang (Quốc Mạng, tức mạng lưới quốc gia) dự kiến phóng khoảng 13.000 vệ tinh.
Đại diện Trung Quốc nhắc lại hai sự cố riêng biệt vào năm 2021, khi các vệ tinh Starlink “tiến hành những lần tiếp cận ở khoảng cách nguy hiểm với trạm vũ trụ Trung Quốc… gây ra mối đe dọa nghiêm trọng đối với an toàn của các phi hành gia Trung Quốc”, buộc họ phải thực hiện các thao tác né tránh khẩn cấp.
“Gần đây, vào ngày 17/12, một vệ tinh Starlink đã bị tan rã trên quỹ đạo, tạo ra hơn một trăm mảnh rác không gian”, nhà ngoại giao này nói thêm.
“Đối với các tàu vũ trụ do những quốc gia đang phát triển vận hành – những nước thiếu khả năng kiểm soát quỹ đạo, nhận thức tình hình không gian hoặc thời gian phản ứng đủ nhanh – điều này rõ ràng tạo ra một rủi ro lớn”, quan chức này nói thêm.
Đại diện Trung Quốc cũng cảnh báo rằng việc gia tăng sử dụng vệ tinh thương mại cho mục đích quân sự, như trinh sát và thông tin liên lạc trên chiến trường, đang “làm trầm trọng thêm nguy cơ chạy đua vũ trang trong không gian”.
“Điều này đã làm mờ ranh giới giữa các hoạt động quân sự và dân sự trong không gian vũ trụ, tạo ra các vấn đề về trách nhiệm giải trình, và đặt ra thách thức đối với Hiệp ước Không gian vũ trụ cũng như luật về trách nhiệm của các quốc gia”, đại diện này nói.
Hiệp ước Không gian vũ trụ, có hiệu lực từ năm 1967, là nền tảng của luật pháp quốc tế về không gian, quy định rằng các quốc gia phải chịu trách nhiệm đối với các hoạt động không gian mang tính quốc gia của mình và chịu trách nhiệm pháp lý đối với thiệt hại do các vật thể không gian gây ra.
“Điều này có nghĩa là, khi các hoạt động không gian thương mại cản trở việc sử dụng hòa bình không gian của các quốc gia khác hoặc tiếp tay cho một cuộc chạy đua vũ trang trong không gian, thì quốc gia liên quan phải chịu trách nhiệm về mặt thẩm quyền”, đại diện Trung Quốc nhấn mạnh.
Vị này cũng cho biết các vệ tinh đã bị sử dụng để cung cấp dịch vụ tín hiệu vượt qua biên giới quốc gia mà không được phép, trở thành công cụ can thiệp vào công việc nội bộ của các nước khác.
Tại một số khu vực như Nam Á, Đông Nam Á và vùng Sahel ở châu Phi, Starlink còn bị các tổ chức khủng bố, lực lượng ly khai và các mạng lưới lừa đảo viễn thông lợi dụng, theo phía Trung Quốc.
Trước đó, ông Elon Musk từng bác bỏ cáo buộc rằng các nhóm nổi dậy ở Ấn Độ sử dụng dịch vụ Starlink, nói rằng “các chùm tín hiệu vệ tinh của Starlink đã bị tắt trên lãnh thổ Ấn Độ”. Trong khi đó, công ty cho biết vào tháng 10 rằng họ đã “chủ động xác định và vô hiệu hóa” hơn 2.500 bộ thiết bị Starlink tại các trung tâm lừa đảo bị nghi ngờ ở Myanmar.
SpaceX hiện chưa đưa ra bình luận về các cáo buộc mới.
Trong một ám chỉ gián tiếp tới Mỹ, nhà ngoại giao Trung Quốc nói: “Nếu một quốc gia không thực hiện việc quản lý và giám sát hiệu quả đối với các doanh nghiệp không gian thương mại của mình, hoặc thậm chí còn chỉ đạo, thao túng họ sử dụng dịch vụ Internet vệ tinh để can thiệp vào các cuộc xung đột vũ trang hoặc vào công việc nội bộ của các quốc gia khác, thì quốc gia đó phải – và nên – chịu trách nhiệm.”
“Trung Quốc kêu gọi quốc gia liên quan nghiêm túc thực hiện các nghĩa vụ theo Hiệp ước Không gian vũ trụ, tăng cường quản lý và giám sát các hoạt động không gian thương mại, và đáp ứng những quan ngại của cộng đồng quốc tế”, vị này nói thêm.
Nhà ngoại giao Trung Quốc cũng cho biết Bắc Kinh ủng hộ Liên Hợp Quốc đóng vai trò dẫn dắt trong các cuộc thảo luận nhằm làm rõ các quy định pháp lý hiện hành và xây dựng các chuẩn mực ứng xử để giải quyết những hành vi “lạm dụng”.
Những phát biểu này được đưa ra sau khi ông Michael Nicolls, Phó chủ tịch phụ trách kỹ thuật của Starlink, viết trên mạng xã hội ngày 13/12 rằng đã xảy ra một vụ suýt va chạm giữa một vệ tinh của Starlink và một vệ tinh Trung Quốc mới phóng, đồng thời cho rằng “theo những gì chúng tôi biết, đã không có bất kỳ sự phối hợp hay tránh xung đột nào với các vệ tinh đang hoạt động trên không gian”.
CAS Space, công ty phóng vệ tinh thương mại của Trung Quốc – đơn vị phát triển tên lửa Kinetica-1 dùng cho vụ phóng này – cho biết nếu sự cố được xác nhận, thì nó đã xảy ra 48 giờ sau khi tách tải trọng, thời điểm mà nhiệm vụ phóng đã kết thúc.
“Điều này cho thấy cần phải tái thiết lập sự hợp tác giữa hai hệ sinh thái không gian mới”, CAS Space viết trong phản hồi trên mạng xã hội.
Theo SCMP
