Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ dưới nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Donald Trump, ông James Mattis, từng nhiều lần cảnh báo rằng Trung Quốc sẽ quay trở lại mô hình kiểu Minh triều, trong đó nước này phô diễn sức mạnh quân sự, công nghệ và kinh tế ra phạm vi toàn cầu.
Khi đó, quan điểm của ông Mattis bị nhiều học giả chính thống cho là quá cứng rắn và mang tính đối đầu. Một thập kỷ trước, Trung Quốc vẫn còn tụt rất xa phía sau Mỹ.
Nhưng ông Mattis đã đánh giá thấp tham vọng của Trung Quốc.
Ngày 29/1 vừa qua, Trung Quốc chính thức công bố khởi động chương trình phát triển tài nguyên không gian cấp quốc gia – một dự án đầy tham vọng kéo dài gần một thế kỷ.
Theo Tập đoàn Khoa học và Công nghệ Hàng không Vũ trụ Trung Quốc (CASC), kế hoạch là xây dựng một hạm đội liên hành tinh quy mô lớn, nhằm mở rộng hoạt động thăm dò và khai thác tài nguyên ra Sao Hỏa, Sao Mộc, Sao Thổ, Sao Thủy và Sao Kim.
Dự án được đặt tên theo bộ bách khoa toàn thư nổi tiếng “Thiên Công Khai Vật” (Tiangong Kaiwu – Khai thác các công trình của tự nhiên), xuất bản năm 1637.
Các nhà khoa học tham gia cho biết dự án này lấy cảm hứng từ triết lý khoa học thời Minh triều: “Vật chất sinh ra từ tự nhiên; con người biến đổi chúng thông qua kỹ nghệ”.
Điều này cho thấy Trung Quốc không chỉ muốn khôi phục hào quang của Minh triều, mà còn mở rộng những chuyến hải trình của đô đốc Trịnh Hòa ra toàn bộ Hệ Mặt Trời.
Dự án cũng trùng hợp với làn sóng hồi sinh mạnh mẽ mối quan tâm đối với Minh triều trên toàn Trung Quốc, khi giới trẻ đua nhau mặc Hán phục phong cách Minh, đổ về Tử Cấm Thành chụp ảnh.
Các cuộc thảo luận liên quan đến Minh triều đang trở thành xu hướng trên mạng xã hội, và một bộ phim truyền hình lấy bối cảnh thế kỷ 14–17, được quay gần 20 năm trước và từng rơi vào quên lãng, nay bất ngờ vươn lên dẫn đầu bảng xếp hạng người xem sau khi được “đào lại”.
Sự chuyển biến văn hóa sâu sắc này có thể mang theo những hệ lụy lâu dài đối với cục diện địa chính trị tương lai.
Khái niệm dự án “Thiên Công Khai Vật” thực chất đã được hình thành từ năm 2023, khi ông Vương Vĩ, viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc, cùng các nhà khoa học khác đề xuất trong bài nghiên cứu mang tên “Nghiên cứu kiến trúc công nghệ cho khai thác tài nguyên không gian”. Bài báo được đăng trên Journal of Astronautics vào tháng 11 năm đó.
Lấy Trái Đất làm trung tâm, kế hoạch vạch ra một hệ thống phát triển theo từng giai đoạn, mở rộng từ không gian Trái Đất – Mặt Trăng đến không gian sâu.
Tầm nhìn dài hạn là từng bước xây dựng năng lực khai thác tài nguyên trên toàn Hệ Mặt Trời, bao gồm các khung khai thác tài nguyên Mặt Trăng và Sao Hỏa, hệ thống khai thác tiểu hành tinh gần Trái Đất và vành đai chính, cùng các hệ thống thăm dò các hành tinh khí khổng lồ và các hành tinh nội.
Trong bài nghiên cứu, ông Vương nhấn mạnh: “Việc khai thác các thiên thể nhỏ gần Trái Đất không chỉ giúp tiếp cận các khoáng sản chiến lược phục vụ phát triển bền vững của Trái Đất, mà còn cung cấp vật liệu nền tảng cho các cơ sở hạ tầng không gian và du hành liên sao trong tương lai”.
“Hầu hết các vật thể gần Trái Đất đều chứa nước, và nhiều thiên thể còn có kim loại quý như niken, bạch kim và vàng”, ông viết thêm.
Theo kế hoạch của CASC, giai đoạn 2026–2030, Trung Quốc sẽ tiến hành các nhiệm vụ trình diễn khai thác tài nguyên từ các thiên thể gần Trái Đất để kiểm chứng tính khả thi về mặt công nghệ. Đến khoảng 2035, nước này đặt mục tiêu thiết lập hệ thống khai thác tài nguyên Mặt Trăng và hệ thống khai thác tiểu thiên thể gần Trái Đất, nhằm cung ứng tài nguyên cho không gian giữa Trái Đất và Mặt Trăng.
Tham vọng không dừng lại ở các tiểu hành tinh. Trong bài nghiên cứu, các nhà khoa học Trung Quốc đã vạch ra một lộ trình chi tiết và có hệ thống cho việc khai thác tài nguyên Hệ Mặt Trời đến năm 2100.
Theo kế hoạch của CASC, mục tiêu phát triển đến 2035 là Mặt Trăng và các tiểu hành tinh gần Trái Đất; đến 2050, trọng tâm sẽ chuyển sang Sao Hỏa và vành đai tiểu hành tinh chính, với chiến lược mở rộng từng bước, từ hành tinh này sang hành tinh khác.
Khoảng năm 2075, Trung Quốc được kỳ vọng sẽ đạt năng lực thăm dò chuyên sâu và khai thác tài nguyên tại Sao Mộc, Sao Thổ, Sao Thủy và Sao Kim.
Đến khoảng 2100, Trung Quốc sẽ hoàn thiện việc xây dựng các trạm cung ứng tài nguyên, qua đó hình thành năng lực khai thác tài nguyên trên toàn bộ Hệ Mặt Trời.
Thiên Công Khai Vật là bộ bách khoa toàn thư nổi tiếng của Trung Quốc thế kỷ 17, ghi chép hơn 130 loại kỹ thuật thủ công, bao gồm các quy trình dệt may và luyện kim tiên tiến.
Minh triều (1368–1644) được xem là đỉnh cao của khoa học và công nghệ Trung Hoa tiền hiện đại. Thời kỳ này cũng chứng kiến các chuyến hải trình kho báu thế kỷ 15 của đô đốc Trịnh Hòa, với hạm đội hơn 240 con tàu và 27.000 thủy thủ, từng vươn tới tận bờ biển Đông Phi.
Ngoài khai thác không gian, Trung Quốc còn lên kế hoạch xây dựng hạ tầng số dựa trên không gian công suất gigawatt, tạo ra một kiến trúc mới tích hợp điện toán đám mây, điện toán biên và các nút đầu cuối, nhằm hội tụ sâu năng lực tính toán, lưu trữ và truyền dẫn.
Bên cạnh đó, nước này sẽ tiến hành các nghiên cứu then chốt về giám sát, cảnh báo và loại bỏ rác vũ trụ, qua đó góp phần định hình các quy tắc quốc tế về quản lý giao thông không gian và đảm bảo an toàn cho hạ tầng không gian toàn cầu.
Theo SCMP
