Ngày 27/8, Thanh tra Chính phủ đã công bố kết luận thanh tra tại Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM) và công ty con - Công ty TNHH kỹ thuật Quản lý bay (Attech) giai đoạn 2023 - 2025.
Thanh tra Chính phủ phát hiện VATM hạch toán chi phí mua sắm mới, nâng cấp tài sản cố định vào chi phí sản xuất kinh doanh, không ghi tăng nguyên giá tài sản cố định không đúng quy định.
Bên cạnh đó, Thanh tra cũng chỉ ra, sau 5 năm trích Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ, Attech đã nộp thuế thu nhập doanh nghiệp đối với phần quỹ sử dụng không hết và tiền chậm nộp tính từ thời điểm trích lập. Đến 30/11/2025, số dư quỹ gần 5 tỷ đồng và đến ngày 31/12/2025 Attech kết chuyển trên 1,9 tỷ đồng vào thu nhập khác, số còn lại gần 3 tỷ đồng.
Tuy nhiên, Attech chưa hạch toán, phân phối và nộp về VATM số tiền này (là lợi nhuận sau thuế) để VATM nộp ngân sách là chưa đúng quy định.
Theo Thanh tra Chính phủ, trong giai đoạn từ 2023 đến ngày 30/11/2025, VATM được xác định là cùng các đơn vị hạch toán phụ thuộc và Attech chi bằng tiền mặt các khoản lương, thưởng và khoản chi khác có tính chất thường xuyên với tổng giá trị hơn 319 tỷ đồng.
“Việc không thực hiện thanh toán không dùng tiền mặt đối với các khoản này đã vi phạm Luật Phòng, chống tham nhũng”, cơ quan thanh tra kết luận.
Thanh tra cũng chỉ ra nhiều sai phạm trong quá trình quản lý công nợ của đơn vị và thực hiện nghĩa vụ đối với ngân sách nhà nước.
Cụ thể, cả VATM và Attech từng hạch toán một số hóa đơn mua hàng hóa, dịch vụ của các doanh nghiệp đã được cơ quan thuế thông báo không hoạt động tại địa chỉ đăng ký. Tuy đã rà soát và nộp bổ sung thuế TNDN, nhưng đến thời điểm thanh tra, VATM và Attech đều chưa điều chỉnh giảm số thuế GTGT đầu vào đã khấu trừ với số tiền tổng cộng 197 triệu đồng.
Công tác đầu tư xây dựng tại VATM cũng ghi nhận nhiều sai phạm tại các dự án, nổi bật nhất là dự án Trung tâm Kiểm soát không lưu Hồ Chí Minh (ATCC/HCM) có tổng mức đầu tư hơn 1.495 tỷ đồng.
Vào ngày 30/6/2021, Hội đồng thành viên VATM đã phê duyệt dự án này dựa trên các chỉ tiêu quy hoạch tại Giấy phép quy hoạch số 104 ngày 27/12/2017, bất chấp việc văn bản này đã hết hiệu lực từ ngày 27/12/2019.
Mặc dù diện tích đất thực tế của dự án bị giảm đi 4.130 m2 do UBND TP.HCM thu hồi để phục vụ dự án mở rộng đường Phan Thúc Duyện, chủ đầu tư vẫn thẩm định và phê duyệt thiết kế theo quy hoạch chi tiết 1/500 chưa được điều chỉnh.
Hậu quả là giá trị dự toán và tổng mức đầu tư bị đội lên quá mức so với giá trị thực tế sau khi đấu thầu.
Điển hình như hệ thống VCCS được tính toán theo báo giá hết hiệu lực trị giá hơn 2,89 triệu EUR, nhưng giá trúng thầu thực tế chỉ đạt gần 1,6 triệu EUR, chênh lệch giảm tới 44%. Tương tự, hệ thống quản lý không lưu ATM được phê duyệt dựa trên báo giá trị giá 24 triệu USD (tương đương khoảng 607 tỷ đồng), trong khi giá trúng thầu thực tế chỉ là gần 402 tỷ đồng, giảm 33%.
Kết luận Thanh tra nêu rõ: “Việc sử dụng báo giá hết hiệu lực và báo giá cao hơn đáng kể so với kết quả lựa chọn nhà thầu làm căn cứ xác định tổng mức đầu tư chưa bảo đảm nguyên tắc chi phí đầu tư xây dựng phù hợp với mặt bằng giá thị trường, vi phạm quy định tại khoản 1 Điều 132 Luật Xây dựng năm 2014”.
Bên cạnh đó, Thanh tra Chính phủ còn phát hiện Tư vấn AEC chưa khảo sát, dự báo đầy đủ nhu cầu kỹ thuật và mức độ gia tăng mật độ bay, dẫn đến trong quá trình thực hiện phải điều chỉnh các trạm VHF tại sân bay Buôn Ma Thuột, Liên Khương; tăng số đầu cuối hệ thống VCCS; bổ sung hệ thống cấu hình kép, đồng hồ GPS và cột anten; thay đổi công nghệ tổng đài và tăng số kênh ghi âm.
Chất lượng khảo sát, dự báo và lập dự án chưa phản ánh đầy đủ yêu cầu kỹ thuật, làm phát sinh điều chỉnh quy mô, chi phí.
Đối với dự án ATCC/HCM, kết luận thanh tra cho thấy dự toán chi phí thiết bị chuyên ngành quản lý bay gần 808 tỷ đồng được xác định theo báo giá của từng hệ thống, không được xác định từ khối lượng, số lượng, chủng loại thiết bị theo thiết kế và giá mua tương ứng. Sau khi đấu thầu, giá trúng thầu giảm khoảng 29% so với dự toán được phê duyệt.
Thanh tra xác định VATM và các đơn vị tư vấn lập dự toán chi phí thiết bị không căn cứ đầy đủ khối lượng, số lượng, chủng loại thiết bị theo thiết kế, danh mục thiết bị trong dự án được duyệt và giá mua tương ứng. Việc này thực hiện không đúng Nghị định 10/2021 của Chính phủ.
Qua kiểm tra 14 dự án, thanh tra nhận thấy một số báo cáo nghiên cứu khả thi không có nội dung phân tích tài chính, phân tích rủi ro và đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội. Một số báo cáo kinh tế - kỹ thuật không phân tích hiệu quả đầu tư, vi phạm Luật Xây dựng.
Dự án Trung tâm kiểm soát không lưu TPHCM (ATCC/HCM) phải điều chỉnh 3 lần. Dự án cơ sở làm việc Công ty Quản lý bay miền Trung phải điều chỉnh, bổ sung 8 lần. Một số nội dung điều chỉnh chủ yếu là kéo dài tiến độ để phù hợp với tình hình thực tế nhưng hồ sơ chưa chứng minh thuộc trường hợp được điều chỉnh dự án.
Tháng 6/2021, VATM phê duyệt Dự án ATCC/HCM trên cơ sở các chỉ tiêu quy hoạch tại Giấy phép quy hoạch số 104/2017, trong khi giấy phép này hết hiệu lực từ ngày 27/12/2019. Việc VATM sử dụng giấy phép quy hoạch đã hết hiệu lực làm căn cứ phê duyệt dự án là không đúng quy định.
Thanh tra Chính phủ đề nghị Bộ Xây dựng, VATM, các đơn vị trực thuộc VATM và Attech làm rõ mức độ, hậu quả, nguyên nhân và trách nhiệm cụ thể của từng tổ chức, cá nhân có liên quan qua các thời kỳ.
Nếu có đủ căn cứ, cơ sở theo quy định, Thanh tra Chính phủ đề nghị tổ chức xem xét trách nhiệm để xử lý nghiêm theo quy định.
