Hàng loạt khoản doanh thu, chi phí phải kê khai, rà soát
Thanh tra Chính phủ mới đây công khai kết luận thanh tra trách nhiệm trong việc thực hiện cơ chế tự chủ giai đoạn 2016-2022 tại Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VHL), sau khi văn bản hết thời hạn bảo vệ bí mật nhà nước.
Theo Kết luận thanh tra, Đoàn thanh tra tập trung kiểm tra việc tổ chức, triển khai cơ chế tự chủ tại VHL, trong đó có các nội dung về tổ chức bộ máy, nhân sự, thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ, đào tạo và tài chính.
Thanh tra Chính phủ cũng tiến hành kiểm tra, xác minh trực tiếp tại 8 đơn vị trực thuộc VHL gồm: Viện Hóa học; Viện Công nghệ môi trường; Viện Hải dương học; Viện Khoa học vật liệu; Viện Công nghệ sinh học; Viện Sinh học nhiệt đới; Trung tâm Nghiên cứu và Chuyển giao công nghệ; Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội.
Đáng chú ý, trong lĩnh vực tài chính, Thanh tra Chính phủ yêu cầu VHL chỉ đạo các đơn vị phối hợp với cơ quan thuế rà soát doanh thu, thu nhập, chi phí và nguồn thu học phí với tổng giá trị tạm tính hơn 398 tỷ đồng, làm căn cứ xác định nghĩa vụ thuế, tiền chậm nộp, xử phạt và truy thu nếu có.
Trong đó, các đơn vị phải xác định lại thu nhập chịu thuế sau khi loại một số khoản chi chưa đủ điều kiện tính vào chi phí được trừ khi xác định thuế thu nhập doanh nghiệp. Riêng các khoản này tại Viện Hóa học và Viện Công nghệ môi trường được xác định lần lượt là hơn 2,6 tỷ đồng và hơn 90,5 tỷ đồng.
Các đơn vị cũng phải kê khai 729 triệu đồng tiền bán hồ sơ mời thầu và hơn 6,9 tỷ đồng doanh thu từ hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ.
Ngoài ra, Viện Công nghệ môi trường phải kê khai thuế thu nhập doanh nghiệp đối với 97 triệu đồng tiền lãi tiền gửi. Viện Sinh học nhiệt đới phải kê khai 185 triệu đồng doanh thu và bổ sung thuế thu nhập doanh nghiệp năm 2022 đối với 102 triệu đồng chi phí không phù hợp của hợp đồng hợp tác với IUCN.
Loạt trường hợp bổ nhiệm chưa đúng quy định, tiêu chuẩn
Bên cạnh những tồn tại trong quản lý tài chính, kết luận thanh tra cũng chỉ ra nhiều thiếu sót trong công tác tổ chức cán bộ tại 8 đơn vị được kiểm tra.
Trong giai đoạn 2016-2022, 8 đơn vị đã bổ nhiệm mới 84 Trưởng phòng và tương đương, 96 Phó trưởng phòng và tương đương; bổ nhiệm lại 64 Trưởng phòng và tương đương, 41 Phó trưởng phòng và tương đương; kéo dài thời gian giữ chức vụ một lãnh đạo cấp phòng; miễn nhiệm, thôi giữ chức vụ 25 lãnh đạo cấp phòng và tương đương.
Qua kiểm tra, Thanh tra Chính phủ phát hiện 24 trường hợp được bổ nhiệm khi chưa được quy hoạch chức vụ bổ nhiệm, vi phạm Điều 44 Nghị định 115/2020 của Chính phủ. Một trường hợp được bổ nhiệm khi thiếu trình độ tiến sĩ hoặc nghiên cứu viên chính.
Ngoài ra, 24 trường hợp thiếu chứng chỉ quản lý nhà nước chương trình chuyên viên chính; 39 trường hợp chưa có bằng tốt nghiệp trung cấp lý luận chính trị, chưa đúng quy định.
Có 33 trường hợp được bổ nhiệm thiếu chứng chỉ quản lý lãnh đạo cấp phòng, vi phạm Điều 17 Nghị định 101/2017 của Chính phủ; 20 trường hợp được bổ nhiệm thiếu chứng chỉ tin học.
Thanh tra Chính phủ kiến nghị gì?
Trước những tồn tại, thiếu sót trên, Thanh tra Chính phủ đã đưa ra nhiều kiến nghị nhằm chấn chỉnh công tác quản lý, sử dụng tài chính, thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ và công tác tổ chức cán bộ tại VHL.
Theo đó, cơ quan thanh tra kiến nghị Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam báo cáo cấp có thẩm quyền để tổ chức kiểm điểm, xử lý nghiêm trách nhiệm của Chủ tịch, các Phó Chủ tịch Viện qua từng thời kỳ, căn cứ lĩnh vực được phân công và những vi phạm liên quan.
Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam được yêu cầu tăng cường kiểm tra việc thực hiện các nhiệm vụ khoa học và công nghệ thuộc thẩm quyền quản lý; hạn chế tối đa các nhiệm vụ không đạt yêu cầu, việc gia hạn nhiệm vụ; nâng cao chất lượng, hiệu quả nghiên cứu, bảo đảm tiết kiệm, chống lãng phí.
Đối với các đề tài nghiên cứu ứng dụng và phát triển công nghệ, cơ quan thanh tra kiến nghị đổi mới phương thức lựa chọn, thẩm định, đánh giá và nghiệm thu theo hướng thực chất, tránh đầu tư dàn trải; kiên quyết loại bỏ những đề tài không phục vụ trực tiếp sản xuất, đời sống, không có khả năng ứng dụng hoặc không tạo ra sản phẩm có thể thương mại hóa.
Thanh tra Chính phủ đồng thời kiến nghị cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định việc Viện Hàn lâm lập, phê duyệt và phân bổ hơn 144 tỷ đồng kinh phí cho đề tài cấp cơ sở, đề tài cơ sở chọn lọc tại 39 đơn vị không đúng nguồn kinh phí.
Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cũng được yêu cầu thực hiện đúng quy định về phụ cấp độc hại, nguy hiểm và bồi dưỡng bằng hiện vật. Riêng Viện Công nghệ sinh học (nay là Viện Sinh học) phải chấm dứt việc chuyển tiền từ các tài khoản cá nhân vào tài khoản của Viện để chi trả tiền lương và chế độ bảo hiểm cho người lao động hợp đồng.
Thanh tra Chính phủ yêu cầu trong quá trình rà soát, kiểm tra các nội dung được nêu trong kết luận, nếu phát hiện dấu hiệu tội phạm hoặc gây thiệt hại đến tiền, tài sản của Nhà nước, phải kịp thời chuyển hồ sơ đến cơ quan điều tra có thẩm quyền để xem xét, xử lý theo quy định.
VHL rà soát công tác quy hoạch, bổ nhiệm; lập danh sách từng trường hợp, xác định tình trạng hiện nay, thời hiệu xử lý và mức độ ảnh hưởng đến tính hợp pháp của quyết định bổ nhiệm để xử lý theo thẩm quyền.
Đồng thời, VHL phải tiếp tục kiểm tra những trường hợp chưa được thanh tra nhưng có dấu hiệu chưa đáp ứng yêu cầu về tuyển dụng, điều kiện, tiêu chuẩn và hồ sơ bổ nhiệm. Viện cũng phải xây dựng kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng nhân sự lãnh đạo, quản lý, chấm dứt tình trạng bổ nhiệm khi nhân sự chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện, tiêu chuẩn.
