Đô đốc Daryl Caudle, Tư lệnh tác chiến hải quân Mỹ, cho biết việc phát triển tiêm kích thế hệ thứ 6 F/A-XX là yếu tố sống còn để bảo đảm khả năng “tác chiến không bị cản trở” của Hải quân Mỹ, trong bối cảnh hạm đội hiện tại đang đối mặt với những thách thức nghiêm trọng không chỉ từ các đối thủ ngang tầm ở khu vực Thái Bình Dương, mà còn từ các quốc gia nhỏ hơn như Iran, thậm chí cả các tác nhân phi nhà nước.
“Khung máy bay thế hệ tiếp theo F/A-XX là cực kỳ quan trọng… Thiết kế không đoàn tàu sân bay tương lai này quan trọng vì rất nhiều lý do”, ông nói, đồng thời nhấn mạnh: “Không có gì tạo ra hỏa lực tập trung lớn bằng một không đoàn tàu sân bay, nếu bạn muốn tung ra hỏa lực quy mô lớn”.
“Tôi biết những thứ này rất đắt đỏ, và tôi cũng biết nền công nghiệp quốc phòng đang bị nén lại, nhưng chúng ta phải tìm cách”, ông nói thêm.
Phân tích sâu hơn về những ràng buộc mà Hải quân Mỹ đang phải đối mặt do thiếu tiêm kích thế hệ 6, Đô đốc Caudle cảnh báo rằng vấn đề lớn hơn nằm ở “chi phí gia nhập ngày càng thấp” của các mối đe dọa phòng không.
“Những bên trước đây không nằm trong suy nghĩ của tôi sẽ đạt được năng lực mà F-18 không thể đối phó… Đây là một chủ đề luôn biến động, và khi bạn có các mối quan hệ hợp tác được liên kết chặt chẽ với nhau giữa Trung Quốc, Nga, Iran và Triều Tiên; trong khi đó các nhóm khủng bố nhận được những trang bị qua các kênh hậu trường, thì khả năng ‘tự do tung hoành’ của chúng ta với các khung máy bay hiện tại là rất mong manh”, ông nói.
Ông nói tiếp: “Nếu tôi không bắt đầu chế tạo F/A-XX ngay từ bây giờ, thì sẽ không thể có nó trong một thời gian dài”.
“Tôi không muốn nói một câu sáo rỗng, nhưng khi tình hình ở Iran nóng lên, đoán xem ai đã kéo đến đó? Đúng vậy, đó là Hải quân Mỹ và nhóm tác chiến tàu sân bay Abraham Lincoln”, ông nhận xét, rồi đặt vấn đề: “Hãy tưởng tượng 10 năm nữa sẽ như thế nào, với một Iran khác, có năng lực khác, đủ sức đối đầu với sức mạnh của F-18 hiện nay”.
Các quan chức Hải quân Mỹ đã nhiều lần cảnh báo rằng việc phát triển F/A-XX vẫn là ưu tiên cấp bách, đặc biệt đối với khả năng tham gia các chiến dịch tại khu vực Thái Bình Dương. Không chỉ vì tầm hoạt động ngắn của các tiêm kích hiện tại như F-35C và F/A-18E/F khiến giá trị tác chiến của chúng bị hạn chế nghiêm trọng, mà còn do các tiêm kích thế hệ 6 mới của Trung Quốc – dự kiến đi vào hoạt động trong thập niên 2030 – có nguy cơ khiến đội hình hiện tại của Mỹ trở nên lạc hậu.
Quyền Tư lệnh tác chiến hải quân Mỹ, Đô đốc James W. Kilby, hồi tháng 6/2025 đã trực tiếp viện dẫn năng lực của Trung Quốc để nhấn mạnh nhu cầu về tiêm kích thế hệ 6.
“Tiêm kích thế hệ 6 có những năng lực mà chúng ta cần để đối phó” với Hải quân Trung Quốc, ông nói. “Đó là đặc tính tín hiệu, đó là tầm bay, đó là các loại động cơ khác nhau – tất cả những yếu tố giúp nó sống sót. Không quân và Hải quân có nhiệm vụ khác nhau, nhưng chúng ta đang đối mặt với cùng một mối đe dọa”.
Trong khi các không đoàn tàu sân bay hiện nay của Hải quân Mỹ từ lâu đã bị đánh giá là có nguy cơ lỗi thời trong một cuộc xung đột cường độ cao tại Thái Bình Dương, thì nhận định của Đô đốc Caudle rằng F/A-XX thậm chí còn cần thiết để đối phó với những đối thủ kém năng lực hơn như Iran có thể sẽ thu hút thêm sự chú ý đối với chương trình này.
Dù trước đó, trong năm 2025, Hải quân Mỹ được cho là có vị thế tài chính tốt hơn Không quân trong việc phát triển F/A-XX so với tiêm kích thế hệ 6 F-47 của Không quân, chính quyền ông Donald Trump đầu năm 2025 vẫn quyết định ưu tiên F-47.
Điều này diễn ra trong bối cảnh Không quân Mỹ đã sở hữu một lực lượng tiêm kích thế hệ 5 khá lớn, trong khi các khoản đầu tư của Hải quân vào tiêm kích thế hệ 5 vẫn rất hạn chế, chủ yếu nhằm dồn nguồn lực cho F/A-XX.
Kể từ sau Chiến tranh Lạnh, Mỹ vẫn chưa phải đối mặt với một mạng lưới phòng không tiên tiến, hoạt động đầy đủ và được yểm trợ bởi các tiêm kích hiện đại. Hệ thống phòng không của Iran từng bị vô hiệu hóa phần lớn do các cuộc tấn công của các lực lượng bán quân sự trên mặt đất, còn đội tiêm kích của nước này trong nhiều thập kỷ bị đánh giá là lạc hậu.
Tuy nhiên, khả năng các không đoàn tàu sân bay Mỹ có thể hoạt động trong không phận Iran vào đầu những năm 2030 – khi Tehran tái xây dựng phòng không và mua sắm các tiêm kích hiện đại đầu tiên kể từ sau Chiến tranh Lạnh – vẫn là một dấu hỏi lớn.
Một yếu tố quan trọng khác ảnh hưởng tới nhận thức trong Hải quân Mỹ về sự thiếu hụt của lực lượng hiện tại là những khó khăn nghiêm trọng mà họ gặp phải khi đối phó với lực lượng Ansurullah tại Yemen từ cuối năm 2024.
Các báo cáo của Mỹ cho thấy hệ thống phòng không địa phương đã suýt bắn hạ các tiêm kích F-35 triển khai từ tàu sân bay. Những thông tin chưa được xác nhận còn cho rằng các đơn vị bán quân sự không thuộc nhà nước ở Yemen đã bắn rơi nhiều tiêm kích F-18 xuất phát từ tàu sân bay, dù phía Mỹ khẳng định các tổn thất này là do tai nạn.
Theo MW
