Những chiếc máy bay không người lái Shahed-136 giá rẻ của Iran khi được triển khai thường theo số lượng hàng trăm hoặc hàng nghìn chiếc. Chúng đã gây ra thiệt hại lớn cho các căn cứ quân sự Mỹ, cơ sở dầu mỏ, khu dân cư cao cấp và các công trình đô thị tại các quốc gia vùng Vịnh, đồng thời cũng tạo tâm lý lo ngại đối với du khách quốc tế và nhà đầu tư.
Vũ khí “bất đối xứng chi phí”
Một chiếc Shahed-136 có giá ước tính khoảng 20.000 – 50.000 USD. Trong khi đó để bắn hạ nó, các hệ thống phòng không của Israel, Mỹ và các nước đồng minh NATO phải dùng các loại tên lửa đắt tiền như AIM-120 AMRAAM đơn giá khoảng 1 triệu USD, Patriot PAC-3 giá khoảng 3–4 triệu USD, SM-2 giá khoảng 2 triệu USD...
Nghĩa là để bắn rơi một UAV rẻ tiền của Iran có thể tốn gấp 50–100 lần giá thành của nó. Nếu đối phương phóng 100–500 UAV cùng lúc, chi phí phòng thủ có thể lên tới hàng trăm triệu USD.
Về nguyên tắc, máy bay không người lái được dẫn đường bằng sóng vô tuyến, dễ bị các hệ thống tác chiến điện tử gây nhiễu. Vậy tại sao những UAV Shahed-136 này khó bị gây nhiễu? Có phải Iran đã chuyển sang sử dụng hệ thống định vị Bắc Đẩu của Trung Quốc? Dưới đây là một số phân tích của các chuyên gia.
UAV Shahed-136 có thể tự dẫn đường
Ở khu vực Vịnh Ba Tư thường xuyên xảy ra tình trạng gây nhiễu tín hiệu định vị GPS. Mục đích là làm rối loạn hệ thống dẫn đường của quân đội đối phương và UAV. Tuy nhiên điều này cũng khiến hoạt động hàng hải và đời sống thường ngày bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Dù vậy, nhiều UAV Shahed-136 Iran vẫn đánh trúng mục tiêu. Nhà nghiên cứu Thomas Withington tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng Hoàng gia Anh (RUSI) giải thích với AFP: “Nếu không sử dụng GPS thì có thể tránh được gây nhiễu”.
Các UAV của Iran thường bật bộ thu GPS trước khi cất cánh hoặc ngay sau khi cất cánh để xác định vị trí. Sau đó con quay hồi chuyển (gyroscope) sẽ tiếp quản nhiệm vụ dẫn đường. Hệ thống này sẽ đo tốc độ, hướng bay, vị trí tương đối từ điểm xuất phát để thực hiện dẫn đường quán tính (inertial navigation) hoàn toàn tự động.
Khi tấn công mục tiêu, UAV có thể bật lại GPS để tăng độ chính xác, hoặc tiếp tục dùng dẫn đường quán tính (nhưng độ chính xác có thể giảm).
Cơ chế chống gây nhiễu
Các thiết bị chống gây nhiễu đã được phát hiện trên UAV Shahed-136 mà Iran cung cấp cho Nga sử dụng trên chiến trường Ukraine. Theo báo cáo năm 2023 của Viện Khoa học và An ninh Quốc tế (Institute for Science and International Security, ISIS) của Mỹ, một số UAV được trang bị hệ thống ăng-ten chống gây nhiễu tiên tiến.
Hệ thống này có thể loại bỏ tín hiệu gây nhiễu của đối phương, đồng thời giữ lại tín hiệu GPS cần thiết. Một nguồn tin trong ngành công nghiệp châu Âu nói với AFP rằng xác UAV Shahed-136 của Iran được tìm thấy gần đây tại Cyprus (Síp) cũng được trang bị thiết bị chống nhiễu.
Giáo sư Todd Humphreys của Đại học Texas tại Austin cho biết: Những UAV này “được lắp ráp từ các linh kiện bán trên thị trường, nhưng lại có phần lớn chức năng của thiết bị GPS quân sự Mỹ”.
Vật liệu chế tạo cũng đóng vai trò
Các chuyên gia phân tích rằng các UAV Iran thường được chế tạo bằng loại vật liệu nhẹ hấp thụ sóng radar như nhựa hoặc sợi thủy tinh. Ngoài ra chúng còn có kích thước nhỏ, bay ở độ cao thấp, nên có thể lọt qua lưới phát hiện của hệ thống radar.
Hệ thống định vị Bắc Đẩu của Trung Quốc?
Một câu hỏi đang được nhiều nhà quan sát quan tâm là Iran có sử dụng hệ thống định vị Bắc Đẩu của Trung Quốc thay vì GPS hay không? Một số chuyên gia cho rằng đây có thể là yếu tố quan trọng giúp tăng khả năng chống nhiễu.
Alain Juillet, cựu sĩ quan tình báo của Cục An ninh Đối ngoại Pháp (DGSE), cho rằng, độ chính xác của tên lửa Iran đã tăng rõ rệt kể từ cuộc chiến bắt đầu vào tháng 12 năm ngoái. Theo ông, có khả năng Iran đã được cấp quyền sử dụng hệ thống định vị vệ tinh Bắc Đẩu của Trung Quốc, thay cho GPS của Mỹ.
Nhà nghiên cứu Theo Nencini ở Viện Nghiên cứu Quan hệ Thế giới Torino Italy (Torino World Affairs Institute, TWAI) nói với Al Jazeera: sau khi Trung Quốc và Iran ký thỏa thuận đối tác chiến lược toàn diện vào tháng 3/2021, việc tích hợp hệ thống Bắc Đẩu vào cơ sở hạ tầng quân sự Iran đã tăng tốc rõ rệt. Từ đó, quân đội Iran bắt đầu đưa Bắc Đẩu vào hệ thống dẫn đường của tên lửa, UAV và một số mạng liên lạc an ninh.
Giải pháp mới để chống UAV Shahed-136 giá rẻ
Vì vấn đề chi phí, nhiều nước đang chuyển sang vũ khí rẻ hơn như pháo phòng không tự hành Gepard đạn vài trăm USD/quả; hệ thống vũ khí laser Iron Beam chi phí mỗi “phát” chỉ vài USD điện; các UAV đánh chặn, dùng drone săn drone.
Tóm lại, UAV Shahed-136 đang gây khó cho Mỹ và đồng minh vì ba yếu tố chính: Chi phí cực rẻ, tấn công số lượng lớn, khó phát hiện và khó gây nhiễu.
Đây là lý do nhiều chuyên gia nói rằng UAV giá rẻ đang thay đổi bản chất chiến tranh hiện đại.
Theo Creaders
