Hơn 2.000 năm sau khi được cất giấu, Cuộn giấy Biển Chết (Dead Sea Scrolls) vẫn là một trong những bí ẩn lớn nhất của khảo cổ học. Giờ đây, các nhà khoa học châu Âu chuẩn bị khởi động dự án kéo dài 5 năm nhằm giải mã nguồn gốc của bộ tài liệu cổ nổi tiếng này bằng trí tuệ nhân tạo (AI), phân tích hóa học và công nghệ hiện đại.
Tuy nhiên, có một cuộn tài liệu đặc biệt gần như "miễn nhiễm" với mọi công nghệ hiện nay. Đó là Cuộn Đồng (Copper Scroll) – cuộn duy nhất không viết trên da thuộc hay giấy papyrus, mà được khắc trực tiếp lên đồng.
Điều khiến Cuộn Đồng nổi tiếng hơn cả là nội dung của nó không phải kinh thánh hay văn bản tôn giáo, mà được cho là một tấm bản đồ kho báu khổng lồ, ghi lại vị trí cất giấu vàng bạc và châu báu ở hàng chục địa điểm khác nhau.
Dự án 2,5 triệu euro truy tìm nguồn gốc Cuộn giấy Biển Chết
Hội đồng Nghiên cứu châu Âu (ERC) vừa cấp 2,5 triệu euro cho dự án Tracing Scribes and Scrolls, do giáo sư Mladen Popovic (Đại học Groningen, Hà Lan) dẫn đầu.
Trong vòng 5 năm tới, nhóm nghiên cứu sẽ phân tích khoảng 250 mẫu vật thuộc bộ Cuộn giấy Biển Chết bằng nhiều công nghệ hiện đại như: Phân tích thành phần hóa học của da thuộc, giấy papyrus và mực viết, AI nhận dạng nét chữ cổ, Cổ tự học (paleography), phân tích cấu trúc bản thảo (codicology).
Mục tiêu là xác định chính xác nơi các bản thảo được sản xuất, sao chép và lưu hành cách đây hơn hai thiên niên kỷ.
Theo Cơ quan Cổ vật Israel, dự án sẽ tạo ra cơ sở dữ liệu lớn nhất từ trước đến nay về vật liệu chế tác Cuộn giấy Biển Chết, qua đó giúp các nhà nghiên cứu hiểu rõ hơn bối cảnh lịch sử, văn hóa và tôn giáo của thời kỳ này.
Bộ Cuộn giấy Biển Chết được phát hiện từ năm 1947 đến 1956 trong 11 hang động gần Qumran, bên bờ Biển Chết. Chúng bao gồm những bản chép tay cổ nhất của nhiều sách trong Kinh Thánh Hebrew cùng hàng nghìn tài liệu tôn giáo và văn học Do Thái.
Dù đã được nghiên cứu suốt gần 80 năm, giới khảo cổ vẫn chưa thể xác định chính xác nơi các bản thảo này được tạo ra.
Cuộn Đồng: "Bản đồ kho báu" duy nhất của thế giới cổ đại
Trong số hàng nghìn mảnh tài liệu, Cuộn Đồng là trường hợp hoàn toàn khác biệt.
Được phát hiện năm 1952, đây là cuộn duy nhất được chế tác bằng đồng thay vì vật liệu hữu cơ. Theo thời gian, kim loại bị oxy hóa khiến cuộn tài liệu cứng như một khối kim loại đặc. Các nhà khảo cổ mất gần 5 năm mới tìm được cách mở nó bằng cách cắt thành nhiều lát mỏng.
Khi nội dung được giải mã, giới nghiên cứu bất ngờ phát hiện đây không phải kinh sách.
Đó là một danh sách ghi vị trí cất giấu kho báu.
Ngay những dòng đầu tiên đã mô tả khá cụ thể: "Trong pháo đài ở thung lũng Achor, cách lối vào phía đông 40 cubit bên dưới các bậc thang có một chiếc rương chứa số tài sản nặng 17 talent."
Toàn bộ văn bản tiếp tục liệt kê hàng chục địa điểm được cho là nơi chôn giấu: vàng, bạc, tiền xu, bình chứa, cùng nhiều vật phẩm quý giá khác.
Theo nhiều nhà nghiên cứu, Cuộn Đồng mô tả 61 hoặc 64 địa điểm cất giấu kho báu.
Điều kỳ lạ là ngôn ngữ sử dụng trong tài liệu rất khác các văn bản Hebrew cổ khác. Phần lớn từ vựng xuất hiện trong Cuộn Đồng chưa từng được tìm thấy trong Kinh Thánh hay bất kỳ văn bản Do Thái cổ nào còn tồn tại.
Chính vì vậy, việc xác định địa danh cũng trở nên vô cùng khó khăn. Nhiều nơi có thể đã biến mất sau hơn 2.000 năm, trong khi một số tên gọi có thể chỉ mang ý nghĩa biểu tượng.
Kho báu có thực hay chỉ là truyền thuyết?
Suốt nhiều thập kỷ, Cuộn Đồng đã tạo ra vô số giả thuyết.
Nhiều học giả tin rằng đây là bản ghi chép kho báu của Đền thờ Jerusalem trước khi quân La Mã phá hủy thành phố vào năm 70 sau Công nguyên.
Một số khác cho rằng kho báu thuộc về cộng đồng tôn giáo từng sinh sống tại Qumran.
Theo giáo sư Joan Taylor (King's College London), quy mô kho báu được mô tả quá lớn để có thể thuộc về một cá nhân.
"Nó giống tài sản của một ngôi đền hoặc cả một quốc gia hơn là của một nhóm người nhỏ", bà nhận định.
Điều khiến Cuộn Đồng càng thêm bí ẩn là chất liệu chế tác.
Khác với da thuộc vốn dễ mục nát theo thời gian, đồng có khả năng tồn tại hàng nghìn năm. Nhiều chuyên gia cho rằng người tạo ra bản đồ đã cố tình chọn kim loại nhằm đảm bảo thông tin về kho báu có thể tồn tại lâu dài, ngay cả khi mọi tài liệu khác bị phá hủy.
Điều đó cũng cho thấy họ dường như dự đoán trước nguy cơ kho báu hoặc bản đồ sẽ bị truy lùng.
Dẫu vậy, đến nay chưa có đoàn khảo cổ nào tìm thấy kho báu được mô tả trong Cuộn Đồng.
Có thể kho báu chưa từng được chôn cất. Cũng có thể nó đã bị lấy đi từ rất lâu. Nhưng cũng không loại trừ khả năng, ở đâu đó dưới lòng đất Trung Đông, vẫn còn hơn 60 địa điểm chứa những kho báu hơn 2.000 năm tuổi đang chờ được khám phá.
Theo PM
