GS.TSKH.NGND Vũ Minh Giang: Cho phép thi lại ở Tuyên Quang sẽ tạo bất bình đẳng rất lớn

Cho thi lại sẽ tạo tiền lệ xấu, bất bình đẳng rất lớn

- Thưa Giáo sư, ông đánh giá thế nào về đề xuất của UBND tỉnh Tuyên Quang xin tổ chức thi lại môn Toán đối với các thí sinh tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang?

- Tôi cho rằng việc tổ chức thi lại cần được cân nhắc rất thận trọng. Trong hoạt động khảo thí, đề dự bị hay việc tổ chức thi lại chỉ được sử dụng trong những trường hợp bất khả kháng, như thiên tai, sự cố khách quan hoặc những tình huống không xuất phát từ lỗi của con người trong quá trình tổ chức thi.

Còn trong trường hợp này, nguyên nhân xuất phát từ hành vi vi phạm quy chế của con người. Vì vậy, tôi không thấy có cơ sở để tổ chức thi lại.

Điều tôi băn khoăn là việc tổ chức thi lại nhằm bảo đảm công bằng cho ai? Nếu những người đã có hành vi vi phạm hoặc liên quan đến hành vi vi phạm lại được thi lần nữa thì sẽ trở thành bất công đối với hàng triệu thí sinh ở các địa phương khác đã dự thi nghiêm túc.

Quan điểm của tôi là không nên tổ chức thi lại. Những trường hợp được cơ quan có thẩm quyền xác định đã vi phạm thì phải xử lý theo đúng quy chế, hủy kết quả bài thi, chứ không nên tạo thêm cơ hội khác.

Chúng ta không nên vận dụng theo hướng "nhân văn" hay "linh hoạt" hoặc tạo ra ngoại lệ ngoài quy chế. Chỉ khi pháp luật và quy chế được thực thi nghiêm minh thì mới bảo đảm được sự công bằng của kỳ thi quốc gia và giữ được niềm tin của xã hội đối với công tác khảo thí.

- Có quan điểm cho rằng nếu chỉ một số cá nhân vi phạm nhưng toàn bộ thí sinh phải thi lại sẽ không công bằng. Ông nhìn nhận như thế nào về vấn đề này?

- Phải giải quyết vấn đề trên tổng thể, dựa trên pháp luật và các tiền lệ trong công tác khảo thí. Nếu tổ chức thi lại thì trước hết cần phải trả lời được căn cứ pháp lý là gì, quy chế nào cho phép làm như vậy.

Theo tôi, việc cho phép thi lại sẽ tạo ra sự bất bình đẳng rất lớn. Nếu một địa phương được thi lại chỉ vì xảy ra sai phạm trong tổ chức thi thì những địa phương khác hoàn toàn có quyền đặt câu hỏi vì sao mình không có cơ hội tương tự. Một kỳ thi quốc gia phải được tổ chức theo cùng một nguyên tắc đối với tất cả thí sinh. Không thể có ngoại lệ chỉ vì một địa phương xảy ra sai phạm.

Tôi tin rằng nếu xử lý theo hướng tổ chức thi lại thì không chỉ tạo ra tranh luận trong dư luận mà còn khiến những địa phương đã tổ chức kỳ thi nghiêm túc phản đối. Điều đó sẽ dẫn đến những hệ quả xã hội còn phức tạp hơn, ảnh hưởng nghiêm trọng đến tâm lý xã hội và làm giảm tính nghiêm minh của kỳ thi.

Kỳ thi tốt nghiệp THPT không chỉ là một kỳ thi thông thường mà còn là căn cứ xét tuyển đại học, gắn với tương lai của hơn hàng triệu thí sinh và gia đình các em. Vì thế, điều quan trọng là phải giữ được niềm tin của toàn xã hội đối với kỳ thi.

Các thí sinh đều đã đến độ tuổi phải chịu trách nhiệm đối với hành vi của mình. Nếu đã vi phạm quy chế thì phải áp dụng đúng chế tài được quy định trong quy chế thi. Tôi không cho rằng nên có cách xử lý đặc biệt nào khác ngoài việc thực hiện đúng quy định hiện hành.

- Trong khoa học khảo thí, những tình huống tương tự thường được xử lý như thế nào? Có tiền lệ tổ chức thi lại hay không, thưa ông?

- Việc tổ chức thi lại trong khoa học khảo thí là rất hiếm.

Ví dụ nếu sau khi thu bài xảy ra sự cố khách quan dẫn đến mất bài thi thì có thể sử dụng đề dự bị để tổ chức thi lại nhằm bảo đảm quyền lợi cho thí sinh. Đó là những tình huống bất khả kháng, không phải lỗi cố ý của bất kỳ ai.

Nhưng nếu sai phạm xuất phát từ chính những người làm công tác thi thì phải xử lý trách nhiệm của những người đó. Những thí sinh liên quan đến hành vi vi phạm cũng phải chịu hậu quả theo quy định.

Không thể vì sai phạm của một số người mà bắt cả những thí sinh hoàn toàn không liên quan phải thi lại. Hãy hình dung có em đã làm bài rất tốt, đạt 7 hay 8 điểm, không liên quan gì đến sai phạm nhưng lại phải thi lại. Điều đó rõ ràng không công bằng.

Ngược lại, người được lợi nhiều nhất có thể lại là những thí sinh làm bài chưa tốt, hy vọng có cơ hội cải thiện điểm ở lần thi thứ hai. Như vậy sẽ rất khó tạo được sự đồng thuận.

Không nên vận dụng theo hướng "nhân văn" hay "linh hoạt" hoặc tạo ra ngoại lệ ngoài quy chế. Chỉ khi pháp luật và quy chế được thực thi nghiêm minh thì mới bảo đảm được sự công bằng của kỳ thi quốc gia và giữ được niềm tin của xã hội đối với công tác khảo thí.

Không thể vì một địa phương mà đánh đổi sự công bằng của kỳ thi quốc gia

- Từ những tồn tại bộc lộ trong kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026, ông đánh giá như thế nào về yêu cầu bảo đảm công bằng và kỷ cương trong công tác khảo thí?

- Toàn bộ quy trình được thực hiện với mức độ nghiêm ngặt rất cao. Từ khâu bảo mật đề thi, kiểm soát cán bộ coi thi, giám sát, lực lượng công an bảo vệ đến việc kiểm tra thí sinh trước khi vào phòng thi, mọi quy định đều được thực hiện nhằm bảo đảm tuyệt đối tính công bằng và an toàn của kỳ thi.

Cán bộ coi thi làm việc với tinh thần trách nhiệm cao, thí sinh chấp hành nghiêm túc quy chế. Thậm chí, có học sinh đến muộn sau thời điểm phát đề chỉ 30 phút cũng buộc phải mất cơ hội dự thi theo đúng quy định.

Vì vậy, nếu chỉ vì xảy ra sai phạm trong tổ chức thi ở một địa phương mà cho phép thi lại thì sẽ rất khó bảo đảm sự công bằng đối với hàng triệu thí sinh và hàng chục nghìn cán bộ đã nghiêm túc thực hiện đúng quy chế trên cả nước.

Điều cần được ưu tiên là bảo vệ sự công bằng của toàn bộ kỳ thi, bởi không thể giải quyết một vụ việc cục bộ mà tạo ra hệ quả lớn hơn đối với cả hệ thống khảo thí quốc gia. Đồng thời, các sai phạm phải được xử lý nghiêm để giữ tính răn đe, củng cố niềm tin của xã hội và bảo đảm sự nghiêm minh của các kỳ thi trong những năm tiếp theo.

- Bộ Giáo dục và Đào tạo hiện đang đứng trước nhiều ý kiến trái chiều về đề nghị tổ chức thi lại của UBND tỉnh Tuyên Quang. Ông có thông điệp nào gửi tới cơ quan quản lý nhà nước?

- Tôi mong Bộ Giáo dục và Đào tạo nhìn vấn đề trên bình diện cả nước, chứ không chỉ ở một địa phương. Việc xử lý cần dựa trên pháp luật và quy chế hiện hành, không nên chạy theo sức ép của từng vụ việc cụ thể.

Một quyết định đúng sẽ củng cố uy tín của cơ quan quản lý và giữ được niềm tin của hàng triệu phụ huynh, học sinh đối với kỳ thi quốc gia.

Nếu xử lý theo hướng tổ chức thi lại thì chưa chắc đã đem lại lợi ích thực sự cho ai, nhưng chắc chắn sẽ tạo ra tâm lý không tốt đối với rất nhiều thí sinh ở các địa phương khác và làm giảm tính nghiêm minh của kỳ thi.

- Ngoài vụ việc tại Tuyên Quang, cơ quan chức năng cũng đang xác minh dấu hiệu bất thường trong kỳ thi ở Quảng Trị, còn tại Quảng Ninh đã có 3 cán bộ coi thi bị kỷ luật vì hỗ trợ thí sinh làm bài. Nhiều ý kiến lo ngại tiêu cực thi cử không chỉ là hiện tượng cá biệt ở Tuyên Quang. Theo ông, ngành giáo dục và các địa phương cần làm gì để bảo đảm tính nghiêm minh, công bằng của kỳ thi?

- Nếu xác minh đó là tiêu cực thì cần phải loại bỏ. Thi cử là để đánh giá năng lực một cách khách quan và công bằng, chứ không phải tạo cơ hội để người ta lợi dụng kẽ hở nhằm đạt kết quả không đúng thực chất.

Nếu hiện tượng này vẫn còn tái diễn thì phải có chế tài thật nghiêm để chấm dứt hoàn toàn. Không thể dung túng những hành vi như vậy vì sẽ làm mất ý nghĩa của kỳ thi.

Trước hết phải xử lý thật nghiêm những người trực tiếp vi phạm.

Bên cạnh đó, cũng phải làm rõ trách nhiệm của những người có thẩm quyền quản lý để xảy ra sai phạm. Từ lãnh đạo điểm thi, lãnh đạo nhà trường đến những người có trách nhiệm trong công tác tổ chức thi nếu có liên quan đều phải được xem xét.

Nếu vụ việc được điều tra đầy đủ, xử lý đến nơi đến chốn sẽ là bài học rất quan trọng để ngăn chặn những tiêu cực tương tự trong tương lai.

- Xin cảm ơn Giáo sư!