Khi phần lớn các cuộc xung đột, chương trình vũ khí và chiến dịch quân sự khởi phát trong năm 2025 được dự báo sẽ tiếp diễn sang năm 2026, đồng thời nguy cơ xuất hiện thêm các cuộc chiến mới ở nhiều chiến trường ngày càng gia tăng, việc nhìn lại những diễn biến quân sự quan trọng nhất của năm qua mang ý nghĩa then chốt để hiểu rõ các xu hướng an ninh quốc tế hiện nay và dự báo cách chúng có thể phát triển trong tương lai.
Dưới đây là mười diễn biến quân sự đáng chú ý nhất của năm 2025.
Israel và Mỹ bước vào chiến tranh với Iran: Loạt tên lửa trả đũa buộc các bên chấm dứt giao tranh
Ngày 13/6, Lực lượng Phòng vệ Israel mở cuộc tấn công quy mô lớn nhằm vào các mục tiêu trên khắp Iran, bao gồm cơ sở quân sự, hạ tầng trọng yếu, ban lãnh đạo quân sự – chính trị và các cơ sở hạt nhân dân sự. Chiến dịch này nhận được sự hỗ trợ mạnh mẽ từ các đối tác chiến lược của Israel trong thế giới phương Tây, đồng thời sử dụng rộng rãi các nhóm bán quân sự do phương Tây và Israel hậu thuẫn trên thực địa để phối hợp tấn công các mục tiêu giá trị cao của Iran cùng với các đòn không kích.
Dù năng lực tác chiến của lực lượng thông thường Iran bị đánh giá là yếu, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran đã tiến hành loạt cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo lớn nhất trong lịch sử, gây thiệt hại nghiêm trọng trên khắp Israel. Bình luận về mức độ tàn phá, Tổng thống Mỹ Donald Trump nói: “Đặc biệt là vài ngày cuối, Israel bị đánh rất nặng. Những tên lửa đạn đạo đó thực sự đã phá hủy rất nhiều tòa nhà”.
Trong vòng 11 ngày giao tranh, Lục quân Mỹ đã sử dụng hơn 25% tổng kho tên lửa đánh chặn THAAD, với chi phí khoảng 2,35 tỷ USD, bên cạnh hàng tỷ USD khác cho các tên lửa SM-3 và SM-6 phóng từ tàu khu trục AEGIS của Hải quân Mỹ, cũng như nhiều tỷ USD tên lửa do các hệ thống phòng thủ Israel khai hỏa. Tên lửa đạn đạo siêu vượt âm Fattah của Iran lần đầu tiên được sử dụng trong chiến đấu và được cho là đã xuyên thủng toàn bộ hệ thống phòng không của Israel và Mỹ, buộc các nhà hoạch định quốc phòng Israel phải nhấn mạnh nhu cầu phát triển biện pháp đối phó mới.
Trong ngày cuối cùng của cuộc xung đột, các oanh tạc cơ B-2 của Không quân Mỹ lần đầu chứng minh khả năng tấn công các mục tiêu kiên cố bằng bom GBU-57. Thiệt hại lớn do các đòn tấn công tên lửa đạn đạo của Iran gây ra được đánh giá rộng rãi là yếu tố chính khiến Israel và Mỹ chấm dứt chiến dịch, thay vì tiến tới lật đổ chính quyền Iran.
Nga tiếp tục tiến công Ukraine: Tái chiếm Kursk và duy trì tốc độ tiêu hao cao
Trong suốt năm qua, Lực lượng Vũ trang Nga tiếp tục đạt được những bước tiến đáng kể trên chiến trường Ukraine. Việc triển khai binh sĩ Triều Tiên cũng như sử dụng trang bị do Triều Tiên cung cấp ngày càng trở nên rõ nét, trong đó các đơn vị Quân đội Nhân dân Triều Tiên đóng vai trò then chốt trong việc đẩy lùi hoàn toàn lực lượng Ukraine và đồng minh khỏi khu vực Kursk của Nga vào tháng 4, cũng như tham gia tái thiết và rà phá bom mìn sau đó.
Nhân sự hợp đồng từ nhiều quốc gia phương Tây và Mỹ Latin ngày càng đóng vai trò nổi bật trong nỗ lực chiến tranh của Ukraine, như Quân đoàn Tình nguyện Ba Lan hay Nhóm Quan sát Tiền phương của Mỹ. Việc triển khai ngày càng nhiều binh sĩ từ Colombia và Brazil cũng trở nên quan trọng trong việc giữ vững tiền tuyến khi tình trạng thiếu hụt nhân lực của Ukraine ngày càng trầm trọng.
Pakistan và Ấn Độ giao tranh: J-10C và S-400 trở thành “ngôi sao”
Ngày 7/5, Lực lượng Vũ trang Ấn Độ phát động Chiến dịch Sindoor nhằm vào Pakistan, đáp trả cáo buộc Islamabad hậu thuẫn các vụ tấn công khủng bố Hồi giáo trên lãnh thổ Ấn Độ vài ngày trước đó.
Các cuộc đụng độ từ ngày 7–10/5 giữa hai quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân đã đưa nhiều hệ thống tác chiến trên không giá trị cao vào thử thách thực chiến khốc liệt nhất từ trước tới nay, nổi bật là tiêm kích Rafale của Pháp và hệ thống phòng không tầm xa S-400 do Không quân Ấn Độ vận hành, cũng như tiêm kích J-10C do Không quân Pakistan sử dụng.
Năng lực của Rafale từ lâu đã bị giới phân tích chỉ trích, và việc mất từ một đến bốn chiếc đã gây ra khủng hoảng hình ảnh đối với Không quân Ấn Độ. Việc mua sắm loại máy bay này vốn gây tranh cãi do hạn chế về hiệu năng và chi phí khổng lồ lên tới 240 triệu USD mỗi chiếc.
Trong khi đó, các hệ thống S-400 do Nga cung cấp cho Ấn Độ được ghi nhận đã bắn hạ nhiều mục tiêu và đóng vai trò trung tâm trong các thắng lợi của New Delhi, bao gồm việc tiêu diệt một máy bay hỗ trợ giá trị cao của Pakistan ở cự ly 300 km. Bộ Quốc phòng Ấn Độ sau đó nhanh chóng mở đàm phán mua thêm các tiểu đoàn S-400, đồng thời xác nhận tiến triển trong các cuộc trao đổi nhằm hiện đại hóa phi đội tiêm kích bằng các máy bay Su-57 tiên tiến hơn của Nga.
Lực lượng Hỗ trợ Nhanh ở Sudan tiếp tục mất lãnh thổ
Quân đội Sudan tiếp tục giành thêm nhiều vùng lãnh thổ và gây tổn thất nặng cho Lực lượng Hỗ trợ Nhanh – một nhóm lính đánh thuê được hậu thuẫn bởi phương Tây và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE). Lực lượng này vẫn nhận được nhân lực và trang bị ngày càng tinh vi, do UAE tài trợ, cùng sự hỗ trợ thực địa từ các nhà thầu quân sự phương Tây, đặc biệt là từ Australia.
Các đơn vị lính đánh thuê Colombia ngày càng giữ vai trò trung tâm trong nỗ lực chiến tranh do phương Tây và UAE hậu thuẫn chống lại nhà nước Sudan. Tháng 8, các nguồn tin quân sự Sudan cho biết các nhà thầu Ukraine cũng tham gia giao tranh và chịu thương vong đáng kể trong một cuộc không kích gần đây.
Dù xung đột chủ yếu diễn ra dưới dạng các chiến dịch bộ binh kéo dài, Không quân Sudan đã giành thắng lợi lớn vào đầu tháng 8 khi bắn hạ một máy bay vận tải của UAE gần sân bay Nyala ở khu vực Darfur, chở hơn 40 lính đánh thuê Colombia và ít nhất một sĩ quan cấp cao của quân đội UAE. Một tiêm kích MiG-29 được đánh giá rộng rãi là đã thực hiện vụ bắn hạ này.
Trung Quốc và Mỹ đẩy mạnh cuộc đua tiêm kích thế hệ 6
Sau khi Trung Quốc công bố hai mẫu tiêm kích thế hệ sáu đầu tiên trên thế giới vào ngày 26/12/2024, cả hai đều ở giai đoạn nguyên mẫu bay, cuộc cạnh tranh giữa Bắc Kinh và Washington nhanh chóng tăng nhiệt. Mỹ nhanh chóng giảm ưu tiên và hạn chế ngân sách cho chương trình F/A-XX của Hải quân, đồng thời cắt giảm mua sắm F-35A, để tập trung vào chương trình tiêm kích thế hệ sáu của Không quân, được xác nhận vào tháng 3 với tên gọi F-47.
Cuối tháng 5, Boeing xác nhận đã đầu tư ở mức cao nhất trong lịch sử nội bộ của hãng cho dự án này. Tháng 9, Tham mưu trưởng Không quân Mỹ, tướng David Allvin, xác nhận tiêm kích F-47 dự kiến bay thử lần đầu vào năm 2028, chậm hơn Trung Quốc từ 3 đến 4 năm. Trung Quốc sau đó còn công bố mẫu tiêm kích thế hệ sáu thứ ba, với chiếc lớn nhất và tầm bay xa nhất do Tập đoàn Máy bay Thành Đô phát triển, khi nguyên mẫu thứ ba bay thử vào tháng 12/2025, cho thấy tốc độ tiến triển rất nhanh.
Mỹ hướng tới kỷ nguyên chiến tranh không gian mới với hệ thống “Vòm Vàng”
Ngày 27/1/2025, Tổng thống Mỹ mới nhậm chức Donald Trump ký Sắc lệnh Hành pháp 14186, chỉ đạo xây dựng một mạng lưới phòng thủ tên lửa toàn diện chưa từng có mang tên Golden Dome (Vòm Vàng), được giới phân tích coi là mở đầu cho một kỷ nguyên mới của chiến tranh không gian.
Hệ thống này dự kiến dựa vào hàng nghìn tên lửa đặt trên không gian, nhằm đánh chặn tên lửa đạn đạo ngay sau khi rời bệ phóng sâu trong lãnh thổ Trung Quốc, Nga và Triều Tiên, thay vì ở giai đoạn cuối như các hệ thống trước đây.
Chương trình được thúc đẩy bởi lo ngại tại Mỹ về năng lực xuyên thủng phòng thủ của các phương tiện lướt siêu vượt âm mới từ ba đối thủ tiềm tàng này. Golden Dome cũng được cho là sẽ có khả năng phòng thủ trước các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái. Tuy nhiên, nhiều yếu tố then chốt của chương trình, như các tên lửa đánh chặn đặt trong không gian, đang bị nghi ngờ về tính khả thi do chi phí khổng lồ và độ phức tạp công nghệ.
Phi đội oanh tạc cơ Nga chịu tổn thất nặng trong đòn tấn công UAV của Ukraine
Ngày 1/6, Lực lượng Vũ trang Ukraine tiến hành các cuộc tấn công thành công nhằm vào các căn cứ oanh tạc cơ chiến lược của Nga trong Chiến dịch “Mạng Nhện”. Chiến dịch sử dụng số lượng lớn UAV cánh quạt một lần, tầm ngắn, được phóng từ xe tải sâu trong lãnh thổ Nga, tấn công các mục tiêu cách biên giới Ukraine tới 4.000 km.
Đây được coi là chiến dịch thành công nhất từng được tiến hành nhằm vào các oanh tạc cơ chiến lược tầm liên lục địa – loại khí tài nhạy cảm và quan trọng bậc nhất của Nga.
Ảnh vệ tinh cho thấy chiến dịch đã phá hủy bảy oanh tạc cơ Tu-95MS, hơn 10% tổng số, cùng hai Tu-22M3, một máy bay vận tải An-12 và một hoặc hai máy bay cảnh báo sớm A-50 có khả năng đang ở trạng thái lưu kho. Ngoài tác động tâm lý đối với chiều sâu chiến lược của Nga và việc nâng cao tinh thần của Ukraine cùng khối phương Tây, chiến dịch còn phá hủy khoảng 8–9% phi đội oanh tạc cơ tầm liên lục địa của Nga – một trong hai lực lượng lớn nhất thế giới. Nhiều đánh giá coi đây là chiến dịch xuất sắc nhất trong lịch sử Ukraine kể từ thập niên 1940.
Trung Quốc trình diễn thế hệ vũ khí mới khi ưu thế quân sự ngày càng được củng cố
Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc tiếp tục công bố và đưa vào hoạt động các thế hệ vũ khí mới, với nhiều hệ thống được ra mắt trong cuộc duyệt binh lớn tại Bắc Kinh ngày 3/9. Xe tăng chiến đấu chủ lực Type 100 thu hút sự chú ý đặc biệt khi được coi là xe tăng thế hệ 4 đầu tiên trên thế giới, vượt xa những gì xe tăng T-14 của Nga từng được kỳ vọng, đồng thời phản ánh các bài học từ chiến tranh UAV ở Ukraine.
Hải quân Trung Quốc đưa vào hoạt động tàu sân bay siêu lớn đầu tiên Phúc Kiến vào tháng 11, trong khi ảnh vệ tinh cùng tháng xác nhận các lò phản ứng hạt nhân đã được lắp đặt để xây dựng tàu sân bay hạt nhân đầu tiên của nước này. Các máy bay tàng hình tầm xa, bao gồm một thiết kế có tầm bay liên lục địa, cũng tiếp tục được thử nghiệm bay.
Ưu thế ngày càng tăng của không quân Trung Quốc được thể hiện rõ vào ngày 6/12, khi lãnh đạo quân sự Nhật Bản được cho là “bị sốc” trước kết quả hai cuộc chạm trán giữa tiêm kích J-15B của Trung Quốc và F-15 của Nhật. Song song với tiến triển của tiêm kích thế hệ 6, Trung Quốc cũng đưa vào biên chế loại tiêm kích thế hệ 5 thứ hai, J-35, cho cả Không quân và Hải quân.
Tháng 12, Không quân Trung Quốc xác nhận các lô sản xuất đầu tiên của tiêm kích chiếm ưu thế trên không chủ lực đã hoàn tất với động cơ WS-15 thế hệ mới, qua đó thu hẹp đáng kể khoảng cách công nghệ động cơ với Mỹ và đạt mức lực đẩy cao nhất thế giới.
Israel và Thổ Nhĩ Kỳ củng cố quyền kiểm soát Syria sau thất bại của chính quyền Damascus
Sau khi chính quyền Syria bị lật đổ ngày 8/12/2024 bởi các nhóm bán quân sự Hồi giáo được Thổ Nhĩ Kỳ, phương Tây và Israel hậu thuẫn, Ankara và Tel Aviv tiếp tục củng cố quyền kiểm soát bằng cách thiết lập các vùng ảnh hưởng riêng biệt. Điều này diễn ra sau 14 năm chiến tranh với sự hỗ trợ không kích quy mô lớn từ hai nước, cùng việc triển khai lực lượng đặc nhiệm, chuyển giao trang bị và hỗ trợ tình báo cho phe nổi dậy.
Tại các khu vực do lực lượng thân Thổ Nhĩ Kỳ kiểm soát, quân đội Thổ Nhĩ Kỳ duy trì hiện diện mạnh trên bộ, trong khi các nhóm thánh chiến xuyên quốc gia tiếp tục tập trung và huấn luyện cho các hoạt động lan rộng ra Trung Á với vai trò lực lượng ủy nhiệm. Ở những khu vực do các nhóm này kiểm soát, các cộng đồng thiểu số tại Syria, đặc biệt là người Druze và Alawite, phải đối mặt với các vụ tàn sát và thanh lọc sắc tộc.
Israel, dù từng hậu thuẫn các nhóm thánh chiến, đã cung cấp sự bảo vệ hạn chế cho cộng đồng Druze. Syria được dự báo sẽ tiếp tục trở thành trung tâm của thánh chiến xuyên quốc gia, kéo theo hệ lụy nghiêm trọng đối với an ninh Trung Á.
Mỹ trưng dụng tàu hàng dân sự, gia tăng sức ép quân sự – kinh tế nhằm lật đổ chính quyền Venezuela
Từ tháng 9, Mỹ bắt đầu gia tăng đáng kể áp lực quân sự đối với Venezuela. Không quân Mỹ triển khai các oanh tạc cơ chiến lược tầm liên lục địa B-52H và B-1B để mô phỏng các cuộc tấn công và trình diễn sức mạnh trên vùng biển Caribe, trong khi nhiều lực lượng khác, từ nhóm tàu sân bay, tiêm kích F-35 đến các biên đội khu trục, cũng được triển khai gần Venezuela nhằm mô phỏng các kịch bản tấn công.
Venezuela đáp trả bằng các màn phô diễn sức mạnh xoay quanh hệ thống phòng không S-300VM và tiêm kích Su-30MK2 do Nga cung cấp. Các nguồn tin Nga cho biết sĩ quan và trang bị phòng không tiên tiến đã được chuyển giao để tăng cường phòng thủ cho Caracas.
Mục tiêu của chiến dịch là tối đa hóa sức ép nhằm buộc chính quyền xã hội chủ nghĩa Venezuela sụp đổ, trong bối cảnh nước này sở hữu nguồn tài nguyên lớn, quan hệ chiến lược chặt chẽ với Trung Quốc và hợp tác ngày càng sâu giữa các doanh nghiệp Venezuela – Trung Quốc trong lĩnh vực dầu mỏ.
Tháng 12, chiến dịch leo thang với các vụ tịch thu trái phép tàu chở dầu Venezuela trên vùng biển quốc tế, làm dấy lên lo ngại nghiêm trọng về an ninh hàng hải toàn cầu.
