Xe tăng T-64 hiếm gặp xuất hiện trong biên chế Nga
Những hình ảnh từ chiến trường Ukraine cho thấy một xe tăng chiến đấu chủ lực T-64 đang được quân đội Nga sử dụng. Đây là một trong những dòng xe tăng xuất hiện ít nhất trong biên chế lực lượng Nga hiện nay.
Thiết kế T-64 từng được sử dụng làm nền tảng phát triển T-72/T-90 và T-80, những dòng xe tăng hiện chiếm gần như toàn bộ lực lượng xe tăng Nga. Dù cả ba dòng được sản xuất song song tại Liên Xô, T-64 có một số ưu điểm đáng kể so với T-72/T-90, đặc biệt về khả năng cơ động.
Sau khi Liên Xô tan rã, Nga nhanh chóng loại biên T-64 để tiêu chuẩn hóa lực lượng xe tăng, tập trung vào T-72 và T-80. Trong thập niên 2000 và 2010, phần lớn T-64 còn nằm trong kho cũng bị loại bỏ nhằm tránh chi phí bảo quản và duy trì quá cao.
Quyết định này khiến Nga chỉ còn rất ít T-64 có thể đưa trở lại hoạt động, trong bối cảnh quân đội nước này ngày càng đối mặt với tình trạng thiếu hụt xe tăng nghiêm trọng.
Nga vẫn còn một số T-64 trong kho dự trữ
Các cơ sở sửa chữa và kho dự trữ của Nga vẫn lưu giữ một số lượng hạn chế T-64, bên cạnh những phương tiện Liên Xô cũ hơn như T-55, T-62 và các dòng xe bọc thép đời cũ khác.
Một địa điểm dự trữ xe tăng của Nga tại Kozulka, thuộc vùng Krasnoyarsk, từng được ghi nhận có lưu giữ T-64. Ngoài ra, một số xe tăng loại này trong kho được cho là đã chuyển giao cho các lực lượng bán quân sự tại hai thực thể tự xưng là Cộng hòa Nhân dân Donetsk và Cộng hòa Nhân dân Lugansk ở miền Đông Ukraine vào giữa thập niên 2010.
Hiện chưa rõ chiếc T-64 xuất hiện trong biên chế Nga có nguồn gốc từ đâu. Xe có thể bị Nga thu giữ từ lực lượng Ukraine, hoặc là một trong số ít T-64 còn được lưu trữ tại Nga và sau đó được khôi phục khả năng hoạt động để triển khai ra tiền tuyến.
Trong khi Nga sớm thu hẹp việc sử dụng T-64, quân đội Ukraine trước chiến tranh lại dựa nhiều vào số xe tăng được thừa hưởng từ Liên Xô để xây dựng lực lượng chủ lực. Tuy nhiên, tổn thất lớn trong chiến sự, việc khôi phục các xe T-72 từ kho dự trữ và những đợt viện trợ quy mô lớn T-72 từ Đông Âu cũng như Morocco đã khiến dòng T-72 ngày càng giữ vai trò nổi bật hơn trong biên chế Ukraine.
Động cơ đặc biệt tạo lợi thế cơ động nhưng gây khó cho hậu cần
Một đặc điểm nổi bật của T-64 là động cơ diesel 5TDF sử dụng cấu hình piston đối đỉnh. Thiết kế này tạo ra những ưu thế nhất định về cơ động so với T-72/T-90, trong đó có khả năng lùi với tốc độ cao hơn đáng kể.
Khả năng lùi nhanh có thể giúp xe tăng rút khỏi vị trí khai hỏa hoặc khu vực nguy hiểm mà không phải quay đầu, qua đó giảm thời gian phơi mình trước hỏa lực đối phương. Trong môi trường chiến đấu hiện đại, nơi xe tăng có thể bị phát hiện và tấn công nhanh bằng pháo binh hoặc vũ khí chống tăng, đặc điểm này có giá trị tác chiến nhất định.
Tuy nhiên, động cơ 5TDF cũng đặt ra thách thức đáng kể đối với hệ thống hậu cần Nga. Do T-64 đã bị loại khỏi phần lớn biên chế trong nhiều năm, việc duy trì dòng xe này đòi hỏi nguồn phụ tùng, năng lực sửa chữa và quy trình bảo dưỡng riêng, trong khi phần lớn lực lượng xe tăng Nga hiện vận hành các dòng T-72 và T-80.
Sự khác biệt về cấu hình kỹ thuật có thể khiến việc bổ sung T-64 vào các đơn vị đang sử dụng những dòng xe tăng phổ biến hơn trở nên phức tạp. Vì vậy, dù có ưu thế về một số đặc tính cơ động, T-64 không nhất thiết là lựa chọn thuận tiện để Nga triển khai trên quy mô lớn.
Kho xe tăng thời Liên Xô cạn dần, Nga tăng sản xuất T-90M
Triển vọng của lực lượng xe tăng Nga và Ukraine vẫn khó dự đoán khi kho dự trữ phương tiện thời Liên Xô của cả hai bên chịu sức ép lớn sau nhiều năm xung đột.
Các nước thành viên NATO cũng tiến gần tới giới hạn nguồn xe tăng dư thừa có thể chuyển giao cho Ukraine. Trong khi đó, Nga đã sử dụng một phần đáng kể lượng phương tiện cũ được lưu trữ từ thời Liên Xô, khiến khả năng tiếp tục bổ sung xe tăng từ kho dự trữ ngày càng bị hạn chế.
Trong bối cảnh đó, Nga đang đẩy mạnh sản xuất xe tăng T-90M. Theo Military Watch Magazine, nỗ lực tăng sản lượng T-90M đang dần đạt kết quả, với tốc độ sản xuất được kỳ vọng vượt 1.000 xe tăng mỗi năm vào gần cuối thập niên này.
Nếu đạt được mục tiêu đó, Nga có thể bổ sung lực lượng xe tăng mới để bù đắp tổn thất chiến trường và giảm nhu cầu sử dụng các dòng xe ít phổ biến như T-64. Tuy nhiên, đây vẫn là dự báo về sản lượng trong tương lai, không phải mức sản xuất đã được xác nhận.
Việc T-64 xuất hiện trở lại trong biên chế Nga vì thế có thể phản ánh nhiều khả năng, từ việc thu giữ phương tiện của Ukraine đến nỗ lực tận dụng số xe còn lại trong kho. Chỉ từ hình ảnh được công bố, chưa thể xác định chính xác nguồn gốc chiếc xe hay kết luận rằng Nga đang khôi phục T-64 trên quy mô lớn.
Theo MW
