Kể từ khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran nổ ra, thị trường năng lượng toàn cầu đã ghi nhận nhiều biến động. Tại nhiều quốc gia, giá xăng đã tăng mạnh chỉ trong vài tuần, khiến người tiêu dùng và doanh nghiệp bắt đầu cảm nhận rõ sức ép chi phí.
Theo dữ liệu từ các nền tảng theo dõi giá năng lượng, ít nhất 95 quốc gia đã ghi nhận giá xăng tăng kể từ khi các cuộc tấn công nhằm vào Iran bắt đầu. Xu hướng này được dự báo có thể tiếp tục kéo dài khi nguồn cung dầu từ khu vực Trung Đông đối mặt nhiều rủi ro.
Gần 100 quốc gia tăng giá xăng sau khi chiến sự bùng phát
Theo trang AAA Fuel Prices, giá xăng trung bình tại Mỹ tăng từ 2,9 USD/gallon vào tháng 2 lên khoảng 3,5 USD/gallon, tương đương mức tăng gần 20%. Một số bang cũng ghi nhận giá xăng vượt 4 USD/gallon, trong khi tại California mức giá đã vượt 5 USD/gallon, cao nhất trong hơn hai năm qua.
Dữ liệu từ nền tảng Global Petrol Prices, hệ thống theo dõi giá nhiên liệu tại khoảng 150 quốc gia, cho thấy ít nhất 85 nước đã tăng giá xăng sau khi chiến sự bắt đầu. Do một số quốc gia chỉ điều chỉnh giá nhiên liệu theo chu kỳ tháng, giá xăng tại nhiều nơi có thể tiếp tục tăng trong tháng 4.
Trong số các quốc gia ghi nhận mức tăng mạnh nhất, Campuchia đứng đầu với mức tăng gần 68%, từ 1,1 USD/lít xăng RON95 vào ngày 23/2 lên 1,3 USD/lít vào ngày 11/3. Việt Nam đứng tiếp theo với mức tăng 50%, trong khi Nigeria, Lào và Canada cũng ghi nhận mức tăng đáng kể.
Các chuyên gia cho rằng châu Á là khu vực chịu tác động lớn nhất do phụ thuộc nhiều vào nguồn dầu vận chuyển qua eo biển Hormuz - tuyến hàng hải quan trọng nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman và Ấn Độ Dương. Tuyến đường này là lối ra biển duy nhất của nhiều quốc gia xuất khẩu dầu trong khu vực, vì vậy bất kỳ sự gián đoạn nào cũng có thể ảnh hưởng mạnh đến nguồn cung năng lượng toàn cầu.
Phụ thuộc vào dầu từ Vùng Vịnh khiến một số nền kinh tế châu Á dễ bị tổn thương trước biến động nguồn cung. Nhật Bản nhập khoảng 95% lượng dầu từ khu vực này, trong khi Hàn Quốc phụ thuộc khoảng 70%. Để ổn định thị trường, Nhật Bản đã yêu cầu các kho dự trữ chuẩn bị khả năng xả kho dầu chiến lược, còn Hàn Quốc áp dụng trần giá xăng và dầu diesel lần đầu tiên trong 30 năm.
Giá dầu leo thang gây sức ép lên kinh tế và chuỗi cung ứng toàn cầu
Tại Nam Á, tác động của giá năng lượng nghiêm trọng hơn do nhiều quốc gia có nguồn dự trữ tài chính và năng lượng hạn chế. Chính phủ Bangladesh đã ra lệnh đóng cửa toàn bộ các trường đại học nhằm tiết kiệm năng lượng. Trong khi đó, tại Pakistan, chính phủ áp dụng tuần làm việc bốn ngày đối với các cơ quan nhà nước, đóng cửa trường học và khuyến khích làm việc từ xa để giảm tiêu thụ nhiên liệu.
Ở châu Âu, các bộ trưởng tài chính thuộc Nhóm G7 đã tổ chức cuộc họp khẩn để thảo luận về giá năng lượng tăng cao. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cũng đề xuất khả năng giải phóng 20-30% kho dự trữ dầu chiến lược nhằm giảm áp lực giá đối với người tiêu dùng.
Giá dầu tăng cũng có thể kéo theo nhiều hệ lụy kinh tế khác, đặc biệt là giá thực phẩm. Năng lượng ảnh hưởng tới toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm, từ sản xuất phân bón, canh tác nông nghiệp đến vận chuyển và phân phối.
Nhà kinh tế David McWilliams nhận định rằng vận tải là huyết mạch của nền kinh tế toàn cầu, bởi hầu hết hoạt động kinh tế đều phụ thuộc vào việc vận chuyển hàng hóa từ nơi sản xuất đến nơi tiêu thụ.
Các chuyên gia cũng cảnh báo nguy cơ stagflation - tình trạng lạm phát cao đi kèm tăng trưởng chậm - có thể quay trở lại nếu giá dầu tiếp tục leo thang. Trong lịch sử, các cú sốc dầu mỏ lớn vào các năm 1973, 1978 và 2008 đều từng dẫn tới suy thoái kinh tế toàn cầu.
Tại các quốc gia thu nhập thấp, nơi người dân phải dành phần lớn thu nhập cho thực phẩm và phụ thuộc vào nhập khẩu ngũ cốc cũng như phân bón, việc giá dầu tăng nhanh có thể dẫn tới nguy cơ thiếu hụt lương thực.
Ngoài vai trò là nhiên liệu, dầu và khí đốt còn là nguyên liệu quan trọng cho nhiều ngành công nghiệp. Các sản phẩm nhựa như chai nước, bao bì thực phẩm, thiết bị y tế hay vỏ điện thoại đều được sản xuất từ dầu thô. Dầu mỏ cũng là thành phần của nhiều loại sợi tổng hợp như polyester và nylon, được sử dụng rộng rãi trong ngành dệt may.
Bên cạnh đó, nhiều sản phẩm quen thuộc trong đời sống như mỹ phẩm, chất tẩy rửa và sơn cũng có nguồn gốc từ các dẫn xuất dầu mỏ. Trong khi đó, khí tự nhiên đóng vai trò quan trọng trong sản xuất phân bón, yếu tố then chốt giúp duy trì năng suất nông nghiệp và đảm bảo nguồn cung lương thực toàn cầu.
Theo Al Jazeera
