Kể từ khi chiến tranh Iran bùng nổ, các quốc gia vùng Vịnh đã phải hứng chịu hàng loạt tên lửa và máy bay không người lái (UAV) từ Iran, khiến lãnh đạo khu vực rơi vào một lựa chọn khó khăn: làm phật lòng đồng minh an ninh thân cận nhất là Mỹ, hay đối mặt với cơn thịnh nộ của một láng giềng hùng mạnh mà họ sẽ còn phải chung sống lâu dài sau khi chiến tranh kết thúc.
Cuối tuần qua, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) thừa nhận rằng khoảng 40% hỏa lực của họ đã được dùng để tấn công Israel, trong khi phần lớn còn lại nhắm vào các quốc gia Arab láng giềng. Hơn 2.000 tên lửa và UAV đã được phóng vào các nước vùng Vịnh.
Cả hai bên trong cuộc xung đột dường như đang tận dụng các cuộc tấn công nhằm vào khu vực vùng Vịnh. Iran hy vọng việc tấn công các nước này sẽ khiến họ xa rời Washington, trong khi Mỹ và Israel dường như đang dùng các cuộc tấn công của Iran để gây sức ép buộc các chính phủ Arab tham gia chiến tranh.
Ông Kamal Kharrazi, cố vấn chính sách đối ngoại của lãnh tụ tối cao Iran, nói nhận định rằng các cuộc tấn công sẽ tiếp tục nhằm gây áp lực để các nước vùng Vịnh thuyết phục Tổng thống Mỹ Donald Trump rút khỏi cuộc xung đột.
Tuần trước, ông Trump nói rằng việc chứng kiến các đồng minh Arab của Mỹ bị Iran tấn công là “bất ngờ lớn nhất” của cuộc chiến, đồng thời cho rằng các cuộc tấn công này khiến các nước vùng Vịnh “yêu cầu được tham gia”.
Tuy nhiên, các quốc gia Arab vùng Vịnh nhiều lần khẳng định họ không muốn tham gia chiến tranh.
Thượng nghị sĩ Cộng hòa và đồng minh của ông Trump là Lindsey Graham là người lên tiếng rõ ràng nhất khi gây áp lực buộc các đồng minh Arab của Washington tham gia. Sau chuyến thăm Israel, ông đặt câu hỏi vì sao Mỹ phải bảo vệ các đối tác như Arab Saudi nếu họ không tham gia vào cái mà ông gọi là cuộc đấu tranh chung chống Iran. Nếu họ không làm vậy, “hậu quả sẽ xảy ra”, ông cảnh báo.
Các lãnh đạo khu vực phần lớn tránh phản ứng công khai trước sức ép này. Tuy nhiên, tỷ phú Dubai Khalaf Al Habtoor đã phần nào phản ánh tâm trạng trong khu vực khi đáp lại phát biểu của ông Graham.
“Chúng tôi biết rõ vì sao mình bị tấn công, và cũng biết ai đã kéo toàn bộ khu vực vào cuộc leo thang nguy hiểm này mà không hề tham vấn những người mà ông ta gọi là ‘đồng minh’ trong khu vực”, ông viết trên mạng xã hội X trước khi xóa bài đăng.
Các quốc gia vùng Vịnh rất cảnh giác trước nguy cơ bị kéo vào một cuộc chiến rộng lớn hơn, với những hậu quả lâu dài mà cuối cùng họ có thể phải tự mình xử lý.
Có cảm giác trong khu vực rằng khi phát động chiến tranh với Iran, chính quyền ông Trump đã ưu tiên an ninh của Israel hơn các đồng minh Arab, theo ông Hasan Alhasan, chuyên gia tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS).
“Sự mất lòng tin đó có thể trở thành rào cản khiến các nước vùng Vịnh không tham gia hành động tấn công”, ông nói.
Vì sao các nước Vùng Vịnh không muốn tham chiến?
Các quốc gia Vùng Vịnh hiểu rất rõ tình thế khó khăn của mình.
“Một khi nhìn vào thực tế, các bạn vẫn là láng giềng”, một quan chức UAE nói khi đề cập đến Iran. Quan hệ với Tehran cuối cùng vẫn phải được bình thường hóa, ngay cả khi phải mất nhiều thập kỷ để thu hẹp “khoảng cách niềm tin rất lớn”.
Ông Bader Al Saif, giáo sư lịch sử tại Đại học Kuwait, cho rằng lực lượng Mỹ cuối cùng sẽ “thu dọn và rời khỏi” Trung Đông, trong khi Iran vẫn là láng giềng lâu dài.
“Họ đã rời Afghanistan. Họ đang rời Iraq, và rồi cũng sẽ rời khu vực của chúng tôi. Vì vậy chúng tôi phải tự lo cho mình”, ông nói.
Một số quốc gia nhỏ hơn ở vùng Vịnh cũng có thể đang chờ xem phản ứng của Arab Saudi. Vương quốc này là cường quốc lớn nhất khu vực và quyết định của họ có thể định hình lựa chọn của các nước khác.
Tuy nhiên, nếu tham chiến, Arab Saudi có thể phải chiến đấu trên nhiều mặt trận, bao gồm cả biên giới phía nam với Yemen, nơi lực lượng Houthi do Iran hậu thuẫn chỉ mới giảm bớt các cuộc tấn công kéo dài nhiều năm nhằm vào lãnh thổ Arab Saudi.
Trong số các quốc gia vùng Vịnh bị Iran tấn công, Arab Saudi là nước duy nhất có bờ biển giáp Biển Đỏ, cho phép xuất khẩu dầu qua tuyến đường tránh eo biển Hormuz. Tuy nhiên, tuyến này cũng dễ bị đe dọa bởi các lực lượng ủy nhiệm của Iran.
Lực lượng Houthi tại Yemen từng làm gián đoạn vận tải qua Bab al-Mandab, điểm nghẽn nối Biển Đỏ với các tuyến vận tải toàn cầu, và có thể đe dọa tuyến đường này nếu xung đột leo thang.
Nguy cơ chiến tranh lan sang hạ tầng dân sự
Một mối lo khác của các nước vùng Vịnh là việc hai bên nhắm mục tiêu vào hạ tầng dân sự quan trọng.
Cuối tuần qua, một nhà máy khử mặn trên đảo Qeshm của Iran bị tấn công, khiến Iran trả đũa bằng cách dùng UAV gây hư hại một cơ sở khử mặn tại Bahrain.
Sự kiện này làm dấy lên lo ngại rằng chiến tranh có thể lan sang hạ tầng nước trong khu vực phụ thuộc nặng nề vào công nghệ khử mặn.
Các quốc gia sa mạc ở vùng Vịnh chiếm chưa đến 1% dân số thế giới nhưng lại sở hữu khoảng một nửa công suất khử mặn toàn cầu. Một cuộc phản công của Iran vào các cơ sở nước có thể gây gián đoạn nghiêm trọng nguồn cung trong khu vực gần như hoàn toàn phụ thuộc vào nước khử mặn.
Tờ Jerusalem Post dẫn lời một quan chức Israel cho biết UAE đứng sau vụ tấn công nhà máy của Iran, có thể là đòn tấn công đầu tiên của nước này vào Iran trong cuộc chiến.
Các quan chức UAE nhanh chóng bác bỏ thông tin. Họ khẳng định lập trường của Abu Dhabi trong cuộc chiến hoàn toàn mang tính phòng thủ và sẽ tiếp tục như vậy, đồng thời nhấn mạnh quyền bảo vệ chủ quyền của đất nước.
Ông Anwar Gargash, cố vấn của tổng thống UAE, nói rằng Abu Dhabi sẽ “không bị kéo vào leo thang”.
Sau đó, tờ Jerusalem Post dẫn lời một nguồn tin thân cận với UAE cáo buộc các quan chức Israel đang lan truyền “tin đồn”.
Chiến lược của Iran có hiệu quả?
Có dấu hiệu cho thấy chiến lược của Iran có thể đang phát huy tác dụng.
Các chuyến vận chuyển năng lượng qua eo biển Hormuz, tuyến đường biển hẹp nối Vịnh Ba Tư với thị trường toàn cầu, gần như đã dừng lại, khiến khoảng 20% nguồn cung dầu thế giới rơi vào tình trạng bị đe dọa.
Sự gián đoạn này đã gây ra điều mà các nhà phân tích gọi là cú sốc dầu mỏ lớn nhất lịch sử, đẩy giá nhiên liệu tại Mỹ tăng mạnh.
Ngoại trưởng Iran Seyed Abbas Araghchi hôm đầu tuần đã tìm cách gia tăng áp lực này khi trực tiếp kêu gọi cử tri Mỹ.
“Việc giá xăng tăng vọt, lãi suất thế chấp cao hơn và các quỹ hưu trí 401(k) lao dốc hoàn toàn là lỗi của Israel và những kẻ phục tùng họ tại Washington”, ông viết trên mạng xã hội X.
Chỉ vài ngày sau khi Iran bắt đầu tấn công các nước vùng Vịnh, tập đoàn năng lượng QatarEnergy – chiếm khoảng 20% nguồn cung LNG toàn cầu – đã phải dừng sản xuất sau các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở của mình, khiến giá khí đốt tại châu Âu tăng gần 50%.
Bộ trưởng Năng lượng Qatar cảnh báo giá dầu có thể tăng lên khoảng 150 USD/thùng nếu xung đột tiếp tục làm gián đoạn xuất khẩu từ vùng Vịnh.
Trong khi đó, một quan chức khu vực cho biết một số đồng minh Arab của ông Trump đang xem xét lại các khoản đầu tư ở nước ngoài khi chiến tranh gây áp lực lên nền kinh tế của họ, chỉ vài tháng sau khi Tổng thống Mỹ ca ngợi hàng nghìn tỷ USD cam kết đầu tư từ khu vực này như một chiến thắng kinh tế lớn.
Dù chiến tranh đang làm rung chuyển thị trường toàn cầu và các nền kinh tế vùng Vịnh, các chính phủ trong khu vực vẫn miễn cưỡng tham gia vào một cuộc chiến mà họ không kiểm soát, lo ngại bị kéo vào một cuộc đối đầu mà hậu quả của nó họ có thể phải xử lý rất lâu sau khi các cường quốc bên ngoài rời đi.
“Dù vậy, việc không hành động cũng có rủi ro”, ông Alhasan cảnh báo. “Các nước vùng Vịnh có thể ngồi yên và hứng chịu các cuộc tấn công trong bao lâu? Không hành động cũng không phải là không có rủi ro”.
Theo CNN
