Ukraine phối hợp với SpaceX vô hiệu hóa hàng nghìn thiết bị Starlink trong tay quân đội Nga

Ukraine hôm 5/2 cho biết, các thiết bị đầu cuối Starlink mà quân đội Nga sử dụng trên lãnh thổ Ukraine đã bị vô hiệu hóa. Các quan chức Ukraine nói đây là kết quả của sự hợp tác giữa họ với công ty công nghệ SpaceX (Mỹ), nhằm ngăn chặn việc Nga sử dụng trái phép hệ thống này, gây ra đòn giáng nghiêm trọng trên chiến trường.

Theo Reuters, phía Ukraine cho biết quân đội Nga đã sử dụng hàng nghìn thiết bị Starlink kể từ sau khi phát động Chiến dịch quân sự đặc biệt năm 2022, nhằm phục vụ liên lạc mã hóa an toàn, đồng thời dùng để điều khiển một phần các máy bay không người lái tấn công.

SpaceX trong tuần này đã hành động để cắt quyền truy cập Starlink của Nga, vô hiệu hóa kết nối trên không phận Ukraine, đồng thời duy trì danh sách trắng (whitelist) đối với các thiết bị đầu cuối Starlink được phía Ukraine phê duyệt.

Biện pháp mới này đã làm dấy lên sự phấn khích trong giới chức Ukraine cũng như các nhà bình luận theo sát cuộc chiến. Họ cho biết quân đội Nga sử dụng Starlink để dẫn đường cho các đòn tấn công tầm xa và phối hợp lực lượng. “Phía đối phương đang báo cáo tình trạng mất kết nối Starlink trên diện rộng trong các đơn vị Nga ở tiền tuyến”, Serhii Sternenko, người đứng đầu một tổ chức gây quỹ lớn của Ukraine cho UAV chiến đấu, viết hôm 5/2.

Ông nói thêm: “Nếu điều này là thật, thì quân đội Ukraine sẽ giành lại ưu thế về thông tin liên lạc, còn đối phương sẽ gặp hàng loạt vấn đề trong việc chỉ huy binh lực ở cấp chiến thuật”.

Serhii Beskrestnov, cố vấn về tác chiến UAV cho Bộ Quốc phòng Ukraine, cho biết động thái này đã làm gián đoạn các đợt tấn công trên bộ của Nga tại một số khu vực tiền tuyến.

Nga mua Starlink qua "chợ đen"

Do các lệnh trừng phạt của Mỹ sau khi Nga tiến hành Chiến dịch quân sự đặc biệt tháng 2/2022, SpaceX không bán các thiết bị Starlink cho Nga.

Tuy nhiên, quân đội Ukraine từ lâu đã cảnh báo rằng quân đội Nga mua được các thiết bị này qua thị trường chợ đen, và Ukraine cho biết đã phát hiện công nghệ Mỹ trong các UAV trinh sát của Nga bị bắn hạ.

Áp lực buộc SpaceX phải hạn chế quyền truy cập Starlink của Nga lên tới cao trào vào tháng trước, khi giới chức quốc phòng Ukraine nói rằng họ phát hiện thấy thiết bị Starlink được lắp trên UAV tấn công tầm xa của Nga.

Tuy nhiên, cắt Starlink khỏi tay quân Nga phức tạp hơn nhiều so với việc đơn giản là “khoanh vùng địa lý”. Lý do là quân đội Ukraine cũng sử dụng Starlink, nên nếu vô hiệu hóa toàn bộ các khu vực tranh chấp, chính hoạt động của Ukraine cũng sẽ bị ảnh hưởng.

Ukraine phải chạy đua đăng ký thiết bị

Điều này đang thay đổi nhờ cơ chế “danh sách trắng (whitelist)”. Trong vài ngày qua, Bộ Quốc phòng Ukraine cùng các kênh Telegram có ảnh hưởng đã kêu gọi binh sĩ nhanh chóng đăng ký các thiết bị Starlink của mình vào hệ thống quản lý chiến trường DELTA.

Các hạn chế truy cập cũng có khả năng mở rộng sang cả khu vực dân sự, xa tiền tuyến, do lo ngại Starlink bị dùng để dẫn đường cho UAV tấn công kiểu Shahed của Nga nhắm vào các thành phố.

Theo quy định mới, các doanh nghiệp phải nộp đơn xin quyền truy cập qua cổng trực tuyến; người dân được yêu cầu mang thiết bị Starlink cá nhân đến các trung tâm hành chính, kèm theo giấy tờ tùy thân.

Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov cho biết danh sách trắng được cập nhật mỗi ngày. “Chúng tôi tiếp tục xác minh các thiết bị Starlink; lô thiết bị đầu tiên được đưa vào danh sách trắng đã bắt đầu hoạt động”, ông viết hôm 5/2.

Elon Musk cũng kêu gọi người dùng Ukraine tham gia danh sách trắng: “Điều quan trọng là phải đăng ký thiết bị Starlink nếu bạn đang ở Ukraine”, ông viết trên mạng xã hội hôm thứ Năm.

Ngoài ra, những thay đổi quan trọng về kết nối còn được cho là đã cắt quyền truy cập Starlink đối với các thiết bị di chuyển nhanh hơn 75 km/h, nhằm ngăn chặn việc dẫn đường cho UAV tấn công.

Quân Nga bắt đầu bị ảnh hưởng

Hiện vẫn chưa rõ chính xác các biện pháp mới của Starlink sẽ tác động tới cục diện chiến tranh ở mức độ nào, nhưng những báo cáo ban đầu từ cả Nga và Ukraine cho thấy quân Nga trên chiến trường đã bắt đầu chịu ảnh hưởng.

Trang blog quân sự Nga “Two Majors” cho biết, các thiết bị Starlink của Nga bắt đầu gặp sự cố nghiêm trọng từ tối 4/2. Reuters không thể xác minh quy mô thực tế của sự gián đoạn, song ba nguồn tin Ukraine cho biết mức độ ảnh hưởng có vẻ rất lớn.

“Rybar”, một kênh Telegram nổi tiếng do một blogger quân sự Nga điều hành, hôm 5/2 viết rằng các hạn chế Starlink sẽ “làm chậm tạm thời” các hoạt động tác chiến của Nga.

“Rybar” tìm cách giảm nhẹ tác động, cho rằng danh sách trắng Starlink cũng có thể mang lại lợi thế cho Nga: “Nếu hệ thống bị xâm nhập, danh sách này có thể cung cấp cho quân Nga tọa độ địa lý của rất nhiều vị trí quân đội Ukraine”, kênh này viết trong một bài đăng.

Một blogger quân sự Nga khác, Roman Alekhin, bày tỏ lo ngại rằng lực lượng Nga có thể chưa có phương án thay thế sẵn sàng cho Starlink, và trong thời gian trước mắt có thể phải dựa vào cáp quang để liên lạc ở tiền tuyến. “Điều này thực sự rất tệ, nhất là trong bối cảnh nhu cầu thông tin liên lạc ở mặt trận là cực kỳ lớn”, ông viết.

Một nguồn tin quân sự Ukraine cho biết, các thiết bị Starlink do Nga sử dụng hiện đã tê liệt, và các đơn vị sở hữu chúng đang cố gắng chuyển sang sử dụng thiết bị RS-30M do Nga sản xuất, dựa trên hệ thống vệ tinh riêng.

Nguồn tin này nói: “Phải cần thêm thời gian để đánh giá đầy đủ tác động, nhưng tôi tin chắc rằng độ chính xác và số lần đánh trúng mục tiêu đang suy giảm”.

Ông Serhiy Beskrestnov, Cố vấn Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine, mô tả tình hình này là một thảm họa đối với quân đội Nga. Ông viết trên Telegram: “Toàn bộ hệ thống chỉ huy của quân đội Nga đã sụp đổ, các hoạt động tấn công ở nhiều khu vực buộc phải dừng lại”.

Theo các nguồn tin quân sự Ukraine, Nga hiện đang đối mặt với khủng hoảng nghiêm trọng về thông tin liên lạc, gần như tất cả các kết nối dựa vào Starlink đều đã bị cắt đứt.

Nếu những thông tin này là chính xác, đây sẽ là thành tựu nổi bật của ông Mikhailo Fedorov, người mới nhậm chức Bộ trưởng Quốc phòng vào tháng trước. Khi còn giữ cương vị Bộ trưởng Chuyển đổi số năm 2022, ông đã thuyết phục Elon Musk kích hoạt Starlink đồng thời cung cấp các thiết bị đầu cuối cho Ukraine ngay sau khi Nga tiến công.

Theo Creaders, Businessinsider