Một nhóm nhà nghiên cứu tại Trung Quốc tuyên bố rằng một sự cố suýt va chạm gần đây giữa một vệ tinh của Trung Quốc và một vệ tinh Starlink của SpaceX chính là nguyên nhân khiến công ty Mỹ quyết định hạ quỹ đạo hơn 4.000 vệ tinh xuống thấp hơn.
Theo một bài đăng trên mạng xã hội hồi tháng trước của ông Michael Nicolls, Phó chủ tịch phụ trách kỹ thuật của SpaceX, hai vệ tinh đã bay sượt qua nhau ở khoảng cách chỉ khoảng 200 mét vào ngày 10/12, không lâu sau một vụ phóng từ khu vực tây bắc Trung Quốc.
Ba tuần sau đó, trong một bài đăng khác, ông Nicolls cho biết SpaceX có kế hoạch hạ gần một nửa trong số hơn 9.000 vệ tinh Internet đang hoạt động của hãng từ độ cao quỹ đạo khoảng 550 km xuống còn 480 km nhằm “tăng cường an toàn không gian”.
Theo các nhà nghiên cứu thuộc Viện Phần mềm, Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc, dù không xảy ra va chạm, “sự cố suýt va chạm này vẫn gây bất an và đã trực tiếp kích hoạt quyết định hạ quỹ đạo trên quy mô lớn của Starlink”.
Nhóm nghiên cứu cho biết vệ tinh Trung Quốc liên quan là một vệ tinh quan sát Trái Đất độ phân giải cao, được phóng cùng 8 tải trọng khác bằng tên lửa Kinetica-1 trong cùng ngày.
Trong một bài viết đăng hôm đầu tuần trên chuyên trang Space and Network, nhóm nghiên cứu cho biết họ đã sử dụng nền tảng nghiên cứu siêu chòm sao của viện để xác định thiết bị quỹ đạo này, do Công ty Công nghệ Vệ tinh Trường Quang (Chang Guang Satellite Technology) chế tạo.
Vệ tinh này, được Lực lượng Không gian Mỹ định danh là 2025-292A hoặc 66993 để theo dõi, có “bộ dữ liệu quỹ đạo ban đầu được tạo ra chưa đầy 14 phút trước thời điểm tiếp cận gần, khiến SpaceX có rất ít thời gian để phát hiện rủi ro”, các nhà nghiên cứu viết.
Trong khi SpaceX nhấn mạnh rằng việc hạ độ cao sẽ giúp các vệ tinh ngừng hoạt động tái nhập khí quyển và cháy rụi nhanh hơn, động thái này cũng có thể giúp “đánh bóng hình ảnh của công ty như một nhà vận hành có trách nhiệm”, nhóm nghiên cứu nhận định.
Các nhà nghiên cứu lưu ý rằng quyết định này được đưa ra trong bối cảnh “những lo ngại ngày càng gia tăng về rủi ro an toàn do các chòm vệ tinh khổng lồ gây ra”.
Trung Quốc nhiều lần chỉ trích tốc độ mở rộng nhanh chóng của Starlink, viện dẫn các nguy cơ vận hành, trong đó có hai lần tiếp cận gần với trạm vũ trụ Thiên Cung (Tiangong) vào năm 2021 và vụ một vệ tinh Starlink gần đây bị vỡ, tạo ra hơn 100 mảnh rác không gian.
Nhóm nghiên cứu cho rằng việc chuyển xuống quỹ đạo thấp hơn cũng có thể giúp chính các vệ tinh Starlink an toàn hơn. Sau khi phân tích độ cao quỹ đạo ban đầu của các vệ tinh không thuộc Starlink được phóng từ năm 2019, họ phát hiện phần lớn được đặt ở độ cao trên 500 km.
Trung Quốc và nhiều quốc gia khác đang triển khai các chòm vệ tinh lớn trong dải 500–600 km. “Vì vậy, đối với vệ tinh Starlink, quỹ đạo quanh mức 480 km an toàn hơn phần nào so với khoảng 550 km”, các nhà nghiên cứu viết.
Tuy nhiên, dù hoạt động ở độ cao thấp hơn có thể cải thiện cường độ tín hiệu và giảm độ trễ, lực cản khí quyển tăng lên sẽ làm tiêu hao nhiên liệu nhanh hơn để duy trì quỹ đạo và rút ngắn tuổi thọ vệ tinh, qua đó làm tăng chi phí cho SpaceX, bài viết lưu ý.
“Phân tích dựa trên nền tảng nghiên cứu siêu chòm sao Tianzhi của chúng tôi cho thấy các vệ tinh Starlink ở độ cao 560 km có mức suy giảm quỹ đạo trung bình khoảng 101 mét mỗi ngày, trong khi con số này ở độ cao 485 km là khoảng 267 mét”, nhóm nghiên cứu cho biết.
Họ cũng cảnh báo rằng việc hạ đồng thời 4.400 vệ tinh sẽ trở thành cuộc cơ động trên quỹ đạo lớn nhất từng được thực hiện, làm gia tăng mạnh nguy cơ tiếp cận gần.
Bất kỳ sự mất kiểm soát hay va chạm nào cũng có thể kích hoạt một phản ứng dây chuyền thảm khốc, các nhà nghiên cứu cảnh báo.
“Ngay cả khi có sự phối hợp giữa các nhà vận hành, một cuộc dịch chuyển dày đặc như vậy vẫn sẽ tạo ra một ‘cửa sổ rủi ro cao’ kéo dài nhiều tháng, trở thành phép thử khắc nghiệt nhất đối với hệ thống tránh va chạm tự động của Starlink”, nhóm nghiên cứu cho hay.
Theo SCMP
