Tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, các bác sĩ liên tiếp nhận các bệnh nhân thủy đậu nặng.
Một trường hợp 39 tuổi rơi vào sốc nhiễm khuẩn, nhiễm trùng ổ bụng sau phẫu thuật; trường hợp còn lại 20 tuổi nhập viện muộn, suy hô hấp và suy gan cấp. Cả hai đều tiên lượng nặng, phải hồi sức tích cực.
Lây nhanh qua giọt bắn, dễ bùng phát dịch
Theo BSCKII Nguyễn Nguyên Huyền, Giám đốc Trung tâm phòng, chống dịch, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, thủy đậu là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Varicella Zoster gây ra, lây lan chủ yếu qua đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện ở cự ly gần.
Virus tồn tại trong các giọt bắn nhỏ và dễ dàng xâm nhập vào cơ thể người lành qua niêm mạc mũi, họng. Đáng nói, virus có thể tồn tại trong tế bào thần kinh nhiều năm và diễn tiến thành bệnh zona thần kinh gây đau đớn. Người mắc zona thần kinh vẫn có thể phát tán virus và gây thủy đậu cho người chưa có miễn dịch, khiến bệnh dễ lan rộng.
Bệnh thường khởi phát với sốt và phát ban dạng mụn nước, đa số hồi phục sau khoảng 2 tuần, nhưng vẫn tiềm ẩn nguy cơ biến chứng nghiêm trọng như viêm phổi, viêm não, viêm gan, nhiễm khuẩn huyết hoặc suy đa tạng.
Ở phụ nữ mang thai, khoảng 20% trường hợp mắc thủy đậu có thể dẫn đến viêm phổi, trong đó tỷ lệ tử vong lên tới 40%. Nếu nhiễm bệnh trong giai đoạn 13-20 tuần thai, nguy cơ dị tật thai và thai chết lưu tăng cao; nếu mắc ở 3 tháng cuối, trẻ sơ sinh có nguy cơ tử vong tới 30% và khoảng 15% có thể mắc zona thần kinh trong những năm đầu đời.
Ngoài ra, bệnh còn lây qua tiếp xúc trực tiếp với dịch từ các nốt mụn nước trên da. Chỉ cần chạm vào vùng da tổn thương hoặc dùng chung đồ cá nhân như khăn mặt, quần áo, chăn gối… nguy cơ lây nhiễm đã rất cao.
Thời gian ủ bệnh kéo dài từ 10–21 ngày, trong đó người bệnh có thể lây từ 1–2 ngày trước khi phát ban cho đến khi các nốt mụn nước đóng vảy hoàn toàn. Đây là lý do nhiều người vô tình trở thành nguồn lây mà không hay biết.
Chăm sóc đúng cách để tránh biến chứng nguy hiểm
Theo BS.CKI Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa Hệ thống Tiêm chủng VNVC, phần lớn ca thủy đậu có thể điều trị tại nhà nếu được chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, sai lầm phổ biến trong chăm sóc lại là nguyên nhân khiến bệnh diễn tiến nặng.
Người bệnh cần được cách ly ngay từ khi nghi ngờ mắc bệnh để hạn chế lây lan. Không nên kiêng tắm hay kiêng nước như quan niệm cũ. Thay vào đó, cần tắm bằng nước ấm, sử dụng dung dịch vệ sinh dịu nhẹ để làm sạch da, giảm ngứa và hạn chế nhiễm trùng.
Tuyệt đối không nặn hoặc làm vỡ các nốt mụn nước. Hành động này dễ khiến vi khuẩn xâm nhập, gây bội nhiễm da, thậm chí dẫn đến nhiễm trùng huyết. Người bệnh nên mặc quần áo rộng, thấm hút mồ hôi, giữ da luôn khô thoáng.
Móng tay cần được cắt ngắn để tránh gãi làm vỡ nốt phỏng. Với trẻ nhỏ, có thể đeo bao tay để hạn chế tổn thương da.
Đồ dùng cá nhân như quần áo, khăn mặt, chăn ga phải được giặt riêng, sau đó khử khuẩn bằng nước sôi hoặc dung dịch sát khuẩn. Không gian sinh hoạt cần thông thoáng, sạch sẽ, có ánh nắng để giảm nguy cơ tồn tại của virus.
Trong quá trình theo dõi, nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường như sốt cao kéo dài, khó thở, ho nhiều, đau đầu dữ dội, nôn, lú lẫn, co giật hoặc mụn nước bị nhiễm trùng lan rộng, người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay.
Chủ động phòng bệnh bằng vắc xin
Các chuyên gia nhấn mạnh tiêm vắc xin là biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất hiện nay. Các loại vắc xin như Varilrix hay Varivax đã được chứng minh có thể phòng bệnh tới 98% khi tiêm đủ liều.
Trẻ em và người lớn chưa từng mắc bệnh nên tiêm phòng đầy đủ để tạo miễn dịch. Trong trường hợp đã tiếp xúc với người bệnh, việc tiêm vắc xin trong vòng 3–5 ngày vẫn có thể giúp giảm nguy cơ mắc hoặc làm nhẹ triệu chứng.
Trong bối cảnh thủy đậu có xu hướng gia tăng theo mùa, việc hiểu đúng về đường lây, chăm sóc đúng cách và chủ động tiêm phòng là những yếu tố then chốt giúp giảm biến chứng và kiểm soát bệnh trong cộng đồng.
