Từ ngày 1/7/2026, theo Thông tư 13/2026/TT-BYT của Bộ Y tế, bệnh do virus HPV chính thức nằm trong danh mục bệnh sử dụng vaccine trong tiêm chủng bắt buộc. Đây là lần đầu tiên Việt Nam đưa một vaccine phòng ung thư vào Chương trình Tiêm chủng mở rộng Quốc gia.
Hàng triệu trẻ em gái sẽ được bảo vệ khỏi ung thư
Quy định mới lập tức thu hút sự quan tâm lớn, bởi HPV là loại virus lây truyền phổ biến qua đường tình dục, là nguyên nhân hàng đầu gây ung thư cổ tử cung – căn bệnh vẫn cướp đi sinh mạng của hàng nghìn phụ nữ mỗi năm.
Theo WHO, gần như toàn bộ các ca ung thư cổ tử cung liên quan đến nhiễm HPV, ngoài ra, HPV còn liên quan đến ung thư hậu môn, ung thư vòm họng, ung thư dương vật và mụn cóc sinh dục.
Tuy nhiên, trong nhiều năm qua, vaccine HPV tại Việt Nam thuộc diện tiêm dịch vụ, chi phí khá cao nên không phải gia đình nào cũng có điều kiện tiếp cận.
Việc đưa HPV vào Chương trình Tiêm chủng mở rộng được xem là bước ngoặt lớn trong chiến lược phòng chống ung thư tại Việt Nam, cho thấy nhà nước đang chuyển hướng mạnh sang chiến lược y tế dự phòng dài hạn, thay vì chỉ tập trung điều trị bệnh khi đã xảy ra.
Nhiều chuyên gia từng nhận định nếu được triển khai rộng rãi, vaccine HPV có thể giúp giảm đáng kể tỷ lệ ung thư cổ tử cung – một trong những loại ung thư phổ biến ở phụ nữ Việt Nam.
Điểm đáng chú ý là việc đưa HPV vào chương trình bắt buộc còn thể hiện thay đổi tư duy quản lý y tế công cộng. Nếu trước đây vaccine chủ yếu nhằm ngăn các bệnh truyền nhiễm cấp tính như sởi, bạch hầu, ho gà hay bại liệt, thì nay Việt Nam bắt đầu hướng tới mục tiêu phòng ung thư từ sớm bằng vaccine.
Đây cũng được xem là tín hiệu mạnh mẽ về ưu tiên bảo vệ sức khỏe phụ nữ và trẻ vị thành niên.
Nhiều năm qua, tỷ lệ sàng lọc ung thư cổ tử cung còn thấp, không ít bệnh nhân phát hiện khi đã ở giai đoạn muộn, khiến chi phí điều trị tốn kém và khả năng sống giảm đáng kể.
Nếu đạt tỷ lệ bao phủ vaccine cao, Việt Nam có thể giảm mạnh gánh nặng ung thư cổ tử cung trong vòng 10–20 năm tới.
HPV hiện là một trong những vaccine có giá thành cao. Khi triển khai trong chương trình tiêm chủng bắt buộc, Nhà nước sẽ phải bảo đảm nguồn cung ổn định, ngân sách lớn và nhân lực tổ chức tiêm trên diện rộng.
Ngoài ra còn nhiều vấn đề cần tính toán như độ tuổi tiêm tối ưu, chiến lược truyền thông cộng đồng hay việc bảo đảm tỷ lệ bao phủ ở vùng sâu, vùng xa.
Trong thời gian dài, vaccine này từng bị hiểu nhầm chỉ liên quan đến vấn đề tình dục, hoặc chỉ dành cho người trưởng thành.
Trong khi đó, các chuyên gia khẳng định tiêm sớm trước khi phơi nhiễm virus mới đạt hiệu quả bảo vệ cao nhất.
HPV âm thầm đe dọa phụ nữ Việt
Việc đưa HPV vào Chương trình tiêm chủng mở rộng rất có ý nghĩa khi theo một công bố của Bộ Y tế, mỗi năm Việt Nam ghi nhận khoảng 6.000 phụ nữ mắc mới ung thư cổ tử cung và khoảng 2.500 trường hợp tử vong vì căn bệnh này. Đáng lo ngại, tỷ lệ mắc bệnh đang có xu hướng gia tăng qua từng năm.
Tại Hà Nội, tỷ lệ mắc ung thư cổ tử cung ở mức 6,5/100.000 phụ nữ, trong khi tại TP. Hồ Chí Minh, con số này cao gấp nhiều lần, lên tới 26/100.000 phụ nữ. Tính chung cả nước, tỷ lệ mắc mới ung thư cổ tử cung là 13,6/100.000 phụ nữ.
Các chuyên gia nhận định, tỷ lệ mắc ung thư cổ tử cung tại Việt Nam có mối liên hệ chặt chẽ với tỷ lệ nhiễm HPV – tác nhân hàng đầu gây bệnh.
Đáng chú ý, tỷ lệ nhiễm HPV ở khu vực phía Nam cao hơn rõ rệt so với miền Bắc. Một nghiên cứu cho thấy tỷ lệ hiện mắc HPV tại TP. Hồ Chí Minh cao gấp 4–5 lần Hà Nội.
Tuy nhiên, điều khiến giới chuyên môn đặc biệt lưu tâm là dù TP. Hồ Chí Minh ghi nhận nhiều typ HPV hơn Hà Nội, song các typ HPV nguy cơ cao gây ung thư tại Hà Nội lại xuất hiện với tỷ lệ nhiều hơn TP. Hồ Chí Minh.
