Nhắc đến nghiên cứu khoa học, nhiều người có thể hình dung những phòng thí nghiệm với các nhà khoa học khoác áo blouse trắng, kính hiển vi hay những dãy thiết bị công nghệ cao. Nhưng thực tế đôi khi lại hoàn toàn khác.
Trên khắp thế giới, các nhà khoa học đang thực hiện những nghiên cứu trong những bối cảnh ít ai nghĩ tới, với những câu hỏi nghe có vẻ kỳ quặc. Chẳng hạn, một nhóm nghiên cứu đã nhẹ nhàng tác động lên nhiều vị trí khác nhau trên cơ thể một con rắn độc để tìm hiểu chính xác điều gì có thể khiến nó cắn con người.
Đó chỉ là một trong 10 công trình được vinh danh tại giải Ig Nobel năm nay. Theo ban tổ chức, giải thưởng này ra đời nhằm đưa sự chú ý tới những thành tựu khoa học có khả năng “khiến người ta bật cười trước, rồi suy nghĩ sau”.
Lễ trao giải Ig Nobel lần thứ 36 diễn ra tại Zurich, Thụy Sĩ, hôm 3/9, với nấm là chủ đề của sự kiện năm nay.
Được thiết kế như một phiên bản hài hước của giải Nobel, Ig Nobel do tạp chí Annals of Improbable Research tổ chức, nhằm tôn vinh những nghiên cứu có ý tưởng khác thường nhưng vẫn chứa đựng giá trị khoa học.
Bên cạnh màn ném máy bay giấy vốn đã trở thành truyền thống, khán giả năm nay còn được thưởng thức một ca khúc opera mới về nấm. Đặc biệt, những người biểu diễn là các nhà khoa học từng đoạt giải Nobel và họ xuất hiện trên sân khấu trong trang phục hình cây nấm.
Từ hành vi “chôm” kẹo đến sữa gián
Một trong những nghiên cứu giành giải Kinh tế học đưa ra một kết luận khá bất ngờ: có bằng chứng cho thấy những người thuộc tầng lớp thượng lưu có xu hướng lấy kẹo từ phần dành cho trẻ em nhiều hơn, đồng thời cũng dễ tham gia vào những hành vi phi đạo đức khác.
Trong khi đó, giải Hóa học được trao cho nghiên cứu phát hiện sữa gián chứa lượng năng lượng cao gấp khoảng 3 lần sữa bò.
Ở hạng mục Y học, giải thưởng thuộc về một nghiên cứu có cái tên không thể trực diện hơn: “Cách xì mũi – một nghiên cứu khí động học về việc xì mũi”.
Một nghiên cứu về lịch sử tiến hóa của nụ hôn cũng được trao giải Cơ sinh học.
Matilda Brindle, nhà sinh học tiến hóa tại Đại học Oxford và đồng tác giả nghiên cứu, cho biết khoa học đã chịu nhiều sức ép trong thời gian qua, trong khi những lĩnh vực không gắn trực tiếp với công nghiệp thương mại và công nghệ ngày càng bị xem là kém quan trọng.
“Dĩ nhiên, nghiên cứu ứng dụng đóng vai trò rất quan trọng. Nhưng sẽ là một mất mát lớn nếu chúng ta ngừng quan sát thế giới xung quanh và đặt câu hỏi ‘tại sao?’”, Brindle nói.
Theo bà, sự tò mò thuần túy vì muốn tìm hiểu thế giới là một phần nền tảng giúp khoa học tiến về phía trước.
Bồn tiểu không bắn nước và “máy in” làm từ muỗi
Một nhóm nghiên cứu khác giành giải Vật lý nhờ tìm hiểu cách thiết kế bồn tiểu không gây bắn tóe.
Trong khi đó, giải Công nghệ thuộc về một công trình sử dụng vòi chích của muỗi làm đầu phun cho máy in 3D. Các nhà nghiên cứu gọi quá trình này là “necroprinting”.
Changhong Cao, đồng tác giả nghiên cứu và phó giáo sư tại Khoa Kỹ thuật Cơ khí của Đại học McGill, Canada, cho rằng Ig Nobel giúp những ý tưởng mang tính khám phá như vậy có thêm tính chính danh.
“Không ai bắt đầu nghiên cứu với kế hoạch chế tạo một đầu phun máy in 3D từ một con muỗi. Chúng tôi đi đến ý tưởng đó bằng cách chú ý rất kỹ tới một thứ tưởng như chẳng liên quan và cởi mở với hướng mà nó dẫn tới”, Cao chia sẻ.
Đó cũng chính là tinh thần mà ban tổ chức Ig Nobel muốn nhấn mạnh: một ý tưởng nghe có vẻ ngớ ngẩn không đồng nghĩa với việc nó không thể trở thành một câu hỏi khoa học nghiêm túc.
Những câu hỏi tưởng như vô bổ có thể tạo ra đột phá
Carly Anne York, phó giáo sư sinh học tại Đại học Lenoir-Rhyne ở Hickory, Bắc Carolina, người không tham gia các nghiên cứu đoạt giải, nhận xét rằng Ig Nobel “chưa bao giờ thất bại trong việc làm nổi bật những nghiên cứu khiến người ta cười rồi phải suy nghĩ”.
Từ việc sử dụng quần lót bẩn trong nghiên cứu khoa học đất cho tới mô hình 3D của vòi chích muỗi, những công trình đoạt giải năm nay đều bắt đầu từ những ý tưởng tưởng như rất xa vời nhưng cuối cùng được phát triển thành các dự án nghiên cứu thực sự.
“Và đúng vậy, đây đều là những nghiên cứu khoa học nghiêm túc”, York nhấn mạnh.
Bà cũng là tác giả cuốn The Salmon Cannon and the Levitating Frog, tập hợp những khám phá khoa học có vẻ ngớ ngẩn nhưng thực chất lại rất nghiêm túc.
Theo York, dù những nghiên cứu này thoạt nghe có vẻ phù phiếm, khoảng một nửa tăng trưởng kinh tế của Mỹ có thể được truy nguyên từ những phát hiện bắt nguồn từ nghiên cứu cơ bản.
Chính vì vậy, một ý tưởng kỳ quặc hôm nay hoàn toàn có thể trở thành nền tảng cho một ứng dụng hữu ích trong tương lai.
York lấy ví dụ, mô hình 3D về miệng muỗi có thể truyền cảm hứng cho một phương thức đưa thuốc vào cơ thể ít gây đau hơn.
“Điều chúng ta biết chắc là việc mở rộng hiểu biết không bao giờ là một hành động phù phiếm, cho dù chủ đề nghiên cứu có thể nghe ngớ ngẩn đến đâu”, York nói.
Theo CNN
