Giới chức Na Uy đã bắt giữ tàu nghiên cứu Nga Professor Molchanov tại quần đảo Svalbard theo yêu cầu của tập đoàn năng lượng quốc doanh Ukraine Naftogaz, trong bối cảnh căng thẳng giữa Moscow và các nước NATO xung quanh quyền tiếp cận và kiểm soát khu vực Bắc Cực ngày càng gia tăng.
Professor Molchanov bị giữ hôm thứ Tư khi đang neo tại Barentsburg, khu định cư của Nga trên quần đảo do Na Uy quản lý.
Thống đốc Svalbard cho biết động thái này được thực hiện sau phán quyết ngày 31/8 của Tòa án quận Nord-Troms và Senja, theo đó trao cho Naftogaz quyền yêu cầu bắt giữ con tàu. Tàu Professor Molchanov hiện bị cấm rời Barentsburg cho đến khi có thông báo mới.
Một phóng viên TASS đi cùng đoàn thám hiểm cho biết thủy thủ đoàn và hành khách trên tàu chỉ biết về vụ bắt giữ thông qua các bản tin truyền thông.
Bộ trưởng Nga phụ trách Phát triển vùng Viễn Đông và Bắc Cực Aleksey Chekunkov nói với báo giới bên lề Diễn đàn Kinh tế phương Đông hôm thứ Năm rằng “thủy thủ đoàn vẫn an toàn”.
Tàu Nga giữ tuyến vận tải trực tiếp tới Svalbard
Professor Molchanov là tàu nghiên cứu thuộc sở hữu nhà nước Nga và được vận hành bởi Cơ quan Khí tượng Thủy văn Liên bang Nga (Roshydromet).
Bên cạnh các chuyến khảo sát khoa học, từ năm ngoái con tàu còn đảm nhận vai trò tuyến vận tải hành khách và hàng hóa thường xuyên giữa Murmansk và Barentsburg.
Tàu chuyên chở các nhà khoa học, nhân viên của tập đoàn quốc doanh Arktikugol, các nhà thầu, gia đình của họ cùng nhiều loại hàng hóa và vật tư tới các khu định cư của Nga trên Svalbard.
Các chuyến bay trực tiếp giữa Nga và Svalbard đã dừng từ năm 2020. Trong khi đó, tuyến vận tải hành khách trực tiếp bằng đường biển được khôi phục vào năm 2025.
Hiện Professor Molchanov là con tàu duy nhất khai thác tuyến này. Trong năm 2026, lịch trình dự kiến có 10 chuyến khứ hồi giữa Murmansk và Barentsburg.
Tranh chấp tài sản Crimea kéo tới Bắc Cực
Theo Naftogaz, yêu cầu bắt giữ Professor Molchanov nằm trong nỗ lực quốc tế nhằm thi hành phán quyết trọng tài của Tòa Trọng tài La Hay liên quan đến số tài sản mà công ty này cho rằng đã mất tại Crimea sau khi bán đảo được sáp nhập vào Nga năm 2014.
Nga bác bỏ thẩm quyền của hội đồng trọng tài trong vụ tranh chấp.
Moscow lập luận rằng những tài sản tại Crimea được đề cập trong vụ kiện không thể được xem là các khoản đầu tư của Ukraine trên lãnh thổ Nga theo hiệp định đầu tư song phương liên quan.
Sergey Fedorenko, quyền lãnh đạo Naftogaz, hoan nghênh việc bắt giữ con tàu, gọi đây là “một bước tiến quan trọng khác hướng tới việc khôi phục công lý”.
Ông đồng thời tuyên bố Naftogaz sẽ tiếp tục tìm kiếm tài sản của Nga trên toàn thế giới để phục vụ việc thi hành phán quyết.
Naftogaz cho biết Moscow hiện nợ công ty khoảng 4,22 tỷ USD, chưa bao gồm tiền lãi và các chi phí pháp lý.
Trước đây, Naftogaz từng tìm cách phong tỏa tài sản thuộc sở hữu nhà nước Nga tại nhiều nơi khác ở châu Âu. Năm 2024, giới chức Phần Lan đã phong tỏa một số bất động sản của Nga theo yêu cầu từ công ty Ukraine.
Điện Kremlin khi đó tuyên bố sẽ thách thức các biện pháp này tại tòa án, trong khi Bộ Ngoại giao Nga gọi động thái của Helsinki là bất hợp pháp và cảnh báo có thể đưa ra các biện pháp đáp trả.
Moscow từng cảnh báo phương Tây về “cướp biển”
Vụ bắt giữ mới nhất diễn ra chỉ vài tuần sau khi Moscow đưa ra những cảnh báo mạnh mẽ bất thường trước nguy cơ các nước phương Tây bắt giữ tàu Nga.
Tổng thống Vladimir Putin từng gọi kế hoạch bắt giữ tàu Nga và bán tài sản trên đó là hành động “cướp biển và cướp bóc”. Ông cảnh báo Moscow sẽ đáp trả tương xứng và có thể thực hiện hành động này ở bất kỳ nơi nào trên thế giới mà Nga cho là phù hợp.
Sau đó, Ngoại trưởng Sergey Lavrov tuyên bố Nga sẽ tự lựa chọn mục tiêu đáp trả, trong đó có thể bao gồm các tàu hoạt động vì lợi ích của những quốc gia biến việc bắt giữ tàu Nga thành chính sách.
Những tuyên bố này làm dấy lên lo ngại về nguy cơ một cuộc đối đầu trên biển giữa Nga và các nước phương Tây có thể mở rộng ra ngoài khu vực xung đột hiện nay.
Bắc Cực trở thành điểm nóng mới
Căng thẳng cũng đang gia tăng ngay tại Bắc Cực.
Trong một bài viết được công bố hồi đầu tuần, ông Lavrov cáo buộc các nước NATO tìm cách biến khu vực này thành một “mặt trận mới” nhằm chống lại Nga và các đối tác của Moscow.
Ngoại trưởng Nga chỉ ra các cuộc tập trận quân sự quy mô lớn của phương Tây cùng việc mở rộng cơ sở hạ tầng chỉ huy gần biên giới phía Bắc của Nga, cho rằng hoạt động quân sự ngày càng tăng đang làm gia tăng nguy cơ xảy ra một cuộc đối đầu vũ trang với những hậu quả có thể “thảm khốc”.
Ông Lavrov khẳng định Moscow muốn Bắc Cực tiếp tục là khu vực dành cho hòa bình và hợp tác. Tuy nhiên, ông cảnh báo Nga sẽ bảo vệ lợi ích của mình “bằng mọi biện pháp sẵn có” nếu phải đối mặt với những hành động mà Moscow coi là thù địch.
Theo RT, TASS
