Dữ liệu của chính phủ Nhật Bản cho thấy số học sinh tự tử tăng mạnh vào tháng 9, thời điểm các em trở lại trường sau kỳ nghỉ hè dài.
Sayoko đang âm thầm quan sát cậu con trai 13 tuổi nhiều hơn những gì cậu bé nhận ra, khi em bắt đầu năm đầu tiên tại một trường trung học cơ sở ở Yokohama.
Con trai cô vẫn theo kịp chương trình học và khá may mắn khi được nhiều bạn yêu mến nhờ khả năng thể thao. Nhưng Sayoko, người không muốn tiết lộ họ tên đầy đủ, vẫn nhớ những khó khăn mình từng trải qua ở độ tuổi tương tự. Vì vậy, cô đặc biệt để ý mọi dấu hiệu cho thấy con trai có thể đang gặp vấn đề hoặc cảm thấy không vui.
“Tôi không giỏi thể thao, cũng không có nhiều bạn. Và tất nhiên, trong lớp lúc nào cũng có những cô bé ‘ngầu’ nhưng đôi khi rất xấu tính với người khác”, cô nói. “Với tôi thì mọi chuyện không đến mức quá tệ và cuối cùng tôi cũng vượt qua được. Nhưng chẳng cha mẹ nào muốn con trai hay con gái mình rơi vào tuyệt vọng đến mức nghĩ rằng tự kết liễu cuộc đời là lựa chọn duy nhất.”
Nỗi lo ấy càng trở nên rõ ràng hơn sau một bi kịch xảy ra ngay trong vòng quen biết của gia đình. Con trai tuổi vị thành niên của một đồng nghiệp của chồng cô đã tự kết liễu đời mình khoảng 4 năm trước.
Kể từ đó, Sayoko cố tình tránh gặp người đàn ông này.
“Tôi không biết mình nên nói gì với anh ấy”, cô nói. “Có lẽ tôi đã sai khi không cố gắng cư xử bình thường với anh ấy, nhưng tôi sợ bất cứ điều gì mình nói cũng có thể trở thành điều không đúng.”
Sau khi số trẻ em tự tử tại Nhật Bản đạt mức kỷ lục vào năm ngoái, phụ huynh và giáo viên một lần nữa được cảnh báo cần chú ý đến những dấu hiệu bất thường khi năm học mới bắt đầu.
Khoảng thời gian này từ lâu đã được xem là giai đoạn học sinh đối mặt với nguy cơ tự tử cao hơn. Cơ quan Trẻ em và Gia đình Nhật Bản đã xác định khoảng thời gian từ ngày 20/8 đến 9/9 là giai đoạn cần “tăng cường nỗ lực”, nhằm nhận diện những trường hợp có nguy cơ và củng cố các biện pháp phòng ngừa tự tử.
Trong khuôn khổ chiến dịch, cơ quan này đã phát hành video có tên "Video dành cho những lúc bạn không muốn kỳ nghỉ hè kết thúc", gửi tới học sinh thông điệp rằng các em không cần phải một mình chịu đựng khó khăn và có thể tìm kiếm sự hỗ trợ miễn phí, ẩn danh qua điện thoại hoặc trò chuyện trực tuyến.
Thời điểm khó khăn
“Đối với rất nhiều người trẻ, đây là một trong những khoảng thời gian khó khăn nhất trong năm”, Fujiko Yamada, người sáng lập Trung tâm chống Ngược đãi Trẻ em tại tỉnh Kanagawa, nói.
Theo bà, các em vừa trải qua một kỳ nghỉ hè rất dài, khi không phải học hành, có thể thoải mái nghỉ ngơi, chơi với bạn bè và đi du lịch cùng gia đình. Nhưng rồi tất cả đột ngột kết thúc khi các em phải quay lại trường.
“Đối với nhiều em, trường học là nơi có rất nhiều quy tắc. Các em phải học tập, chịu áp lực đạt điểm cao, phải thức dậy từ sáng sớm và nhiều em còn phải đến các lớp học thêm vào buổi tối. Ngay cả việc mặc lại đồng phục cũng có thể trở thành một nguồn căng thẳng”, bà Yamada nói.
Bên cạnh áp lực học tập, thanh thiếu niên còn có thể phải đối mặt với những vấn đề bên ngoài trường học, chẳng hạn mâu thuẫn với cha mẹ hoặc bạn bè, hay những khó khăn kinh tế của gia đình.
“Tôi trò chuyện với những đứa trẻ không đến trường dù biết rằng mình đáng lẽ phải đi. Có những em vì một lý do nào đó đơn giản là không thể bước ra khỏi nhà để đến trường”, bà nói.
“Quá thường xuyên, tôi thấy các em có suy nghĩ kiểu ‘được ăn cả, ngã về không’. Khi không thể đến trường, các em không biết mình còn có thể làm gì khác. Và rồi tự kết liễu cuộc đời dường như trở thành lựa chọn duy nhất.”
Tổng cộng 538 học sinh đã tự tử tại Nhật Bản trong năm ngoái – mức cao nhất kể từ khi chính phủ bắt đầu thống kê vào năm 1980.
Theo Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản, con số này vượt kỷ lục 529 trường hợp được ghi nhận vào năm 2024 và cao hơn đáng kể so với 289 trường hợp vào năm 1980.
Số học sinh nam tự tử giảm 20 trường hợp so với năm trước, trong khi số học sinh nữ tăng thêm 36 trường hợp. Đáng chú ý, số vụ tự tử ở nữ sinh trung học cơ sở tăng 24%.
Tháng 9 là thời điểm ghi nhận nhiều vụ học sinh tự tử nhất trong năm ngoái, với 59 trường hợp.
Báo cáo thường niên của Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản xác định nhóm nguyên nhân liên quan đến “vấn đề trường học” – cụ thể gồm sợ thất bại trong học tập, tranh cãi với bạn bè, lo lắng về tương lai nghề nghiệp và bắt nạt – là nguyên nhân lớn nhất dẫn đến việc học sinh tự kết liễu đời mình.
Ngoài ra còn có những vấn đề liên quan đến sức khỏe và hoàn cảnh gia đình.
Trái ngược với xu hướng ở học sinh, tổng số vụ tự tử tại Nhật Bản lại đang giảm dần trong những năm gần đây.
Năm 2025, Nhật Bản ghi nhận 19.097 ca tử vong do tự tử, giảm 1.223 trường hợp so với năm trước. Đây là lần đầu tiên tổng số vụ tự tử xuống dưới mốc 20.000 kể từ khi nước này bắt đầu thống kê vào năm 1978.
Dấu hiệu căng thẳng
Nghiên cứu cho thấy tình trạng gia tăng số ca tự tử ở trẻ em vào cuối tháng 8 và đầu tháng 9 – thời điểm học sinh trở lại trường – cũng xuất hiện tại một số quốc gia khác. Ở nhiều nước, nguy cơ này cũng có thể tăng vào mùa xuân, khi năm học mới bắt đầu.
Một nghiên cứu của Mỹ được công bố trên Journal of Human Resources vào tháng 4/2024 cho thấy, tương tự Nhật Bản, áp lực học tập, bất ổn kinh tế và những xáo trộn kéo dài sau đại dịch là các yếu tố góp phần làm gia tăng nguy cơ. Nghiên cứu cũng đề cập đến việc sử dụng mạng xã hội quá mức, bắt nạt trực tuyến, nghiện màn hình và sức khỏe tinh thần suy giảm.
“Đặc biệt, chúng ta cần phụ huynh nhận ra những thay đổi ở con mình và chú ý đến dấu hiệu cho thấy một người trẻ đang gặp khó khăn”, Vickie Skorji, cố vấn cấp cao của TELL Lifeline tại Tokyo, nói.
Theo bà, trong nhiều trường hợp, đây là những em từng gặp vấn đề về sức khỏe tinh thần nhưng có một khoảng thời gian nghỉ ngơi trong mùa hè. Khi quay trở lại trường, những vấn đề cũ có xu hướng trở nên nghiêm trọng hơn.
“Điều đó có thể đẩy những đứa trẻ vốn đã chật vật đến giới hạn chịu đựng”, bà nói.
Theo một nghiên cứu của UNICEF công bố năm ngoái, Nhật Bản đứng thứ ba trong số 43 quốc gia về sức khỏe thể chất của trẻ em. Tuy nhiên, về sức khỏe tinh thần, nước này chỉ đứng thứ 32 trong bảng xếp hạng.
Skorji cho biết lo âu và trầm cảm là những biểu hiện phổ biến nhất của các vấn đề sức khỏe tinh thần ở trẻ em.
“Chúng tôi khuyên phụ huynh chú ý đến những thay đổi trong hành vi của con mình, chẳng hạn các em thu mình, xa cách bạn bè và gia đình hoặc không còn hứng thú với những điều từng khiến mình vui thích”, bà nói.
“Giấc ngủ cũng là một chỉ dấu quan trọng. Những thay đổi trong thói quen ngủ thường là dấu hiệu cảnh báo, cùng với việc bỏ ăn và trở nên cáu kỉnh hơn bình thường.”
Năm nay, TELL triển khai chiến dịch toàn quốc mang tên Step Up Challenge nhằm nâng cao nhận thức về những vấn đề mà người trẻ đang phải đối mặt, đồng thời mang đến cho các em hy vọng và sự hỗ trợ.
“Mỗi phụ huynh cần biết những dấu hiệu đó có thể biểu hiện như thế nào ở con mình. Khi các dấu hiệu xuất hiện, việc tìm kiếm sự hỗ trợ là vô cùng quan trọng. Cha mẹ không thể nghĩ rằng đó đơn giản chỉ là hành vi của một đứa trẻ đang trong tuổi lớn”, bà Skorji nói.
“Cha mẹ cần trò chuyện với con cái. Đúng là đôi khi điều đó rất khó, nhưng không nói chuyện với các em có thể phải trả giá bằng một sinh mạng.”
Theo SCMP
