Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đang lấy ý kiến đối với Dự thảo Chiến lược phát triển và quản lý hệ thống báo chí đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Chiến lược mới được xây dựng trên cơ sở Luật Báo chí năm 2025 cùng các chủ trương mới của Đảng về phát triển báo chí, truyền thông, khoa học công nghệ và chuyển đổi số.
Dự thảo xác định báo chí là công cụ tuyên truyền, vũ khí tư tưởng quan trọng của Đảng và Nhà nước, đồng thời là diễn đàn tin cậy của nhân dân. Việc phát triển báo chí phải gắn với yêu cầu bảo đảm chủ quyền thông tin quốc gia, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, lan tỏa các giá trị văn hóa Việt Nam và góp phần tạo đồng thuận xã hội.
Đáng chú ý, dự thảo Chiến lược đánh dấu sự chuyển dịch trọng tâm từ giai đoạn "quy hoạch, sắp xếp" sang giai đoạn "phát triển". Nếu như thời gian qua ngành báo chí tập trung thực hiện Quy hoạch phát triển và quản lý báo chí toàn quốc, tinh gọn đầu mối, sắp xếp tổ chức bộ máy thì giai đoạn tới sẽ chú trọng nâng cao chất lượng nội dung, hiệu quả hoạt động và năng lực cạnh tranh của các cơ quan báo chí.
Theo dự thảo tờ trình, sau quá trình thực hiện quy hoạch báo chí và chủ trương tinh gọn bộ máy, số lượng cơ quan báo đã giảm từ 195 xuống còn 98 cơ quan. Đến cuối năm 2025, cả nước có 733 cơ quan báo chí, gồm 98 báo, 597 tạp chí và 38 đơn vị phát thanh, truyền hình.
Việc sắp xếp đã góp phần tinh gọn hệ thống, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước đối với báo chí. Tuy nhiên, quá trình này cũng đặt ra nhiều thách thức khi tổng doanh thu của các cơ quan báo chí năm 2025 chỉ còn khoảng 20.000 tỷ đồng, giảm khoảng 600 tỷ đồng so với trước khi thực hiện sắp xếp. Bên cạnh đó, gần 44% nhân lực trong lĩnh vực báo chí chịu tác động bởi quá trình tinh gọn tổ chức, đặc biệt ở khối phát thanh - truyền hình.
Trên cơ sở đó, dự thảo Chiến lược đặt mục tiêu tiếp tục hoàn thiện mô hình tổ chức hệ thống báo chí theo hướng tinh gọn, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả; đồng thời nâng cao chất lượng nội dung, đổi mới phương thức hoạt động và tăng khả năng thích ứng với môi trường truyền thông số.
Xây dựng 8 cơ quan báo chí chủ lực đa phương tiện
Một trong những nội dung nổi bật của dự thảo là mục tiêu xây dựng hệ thống cơ quan báo chí chủ lực đa phương tiện. Theo đó, đến năm 2030 sẽ tập trung phát triển 8 cơ quan báo chí chủ lực gồm Báo Nhân Dân, Đài Truyền hình Việt Nam, Đài Tiếng nói Việt Nam, Thông tấn xã Việt Nam, Báo Quân đội nhân dân, Báo Công an nhân dân cùng cơ quan báo chí của Hà Nội và TP.HCM.
Các cơ quan này được định hướng trở thành lực lượng nòng cốt trong dẫn dắt thông tin, đổi mới công nghệ, phát triển nội dung đa nền tảng và thực hiện nhiệm vụ thông tin, tuyên truyền trong tình hình mới. Xa hơn, chiến lược đặt mục tiêu nghiên cứu xây dựng các tập đoàn báo chí, truyền thông chủ lực quốc gia có vị thế và tầm ảnh hưởng trong khu vực.
Về tổ chức hệ thống báo chí, dự thảo kế thừa một số định hướng của Quy hoạch phát triển và quản lý báo chí toàn quốc đến năm 2025. Theo đó, các cơ quan như Văn phòng Quốc hội, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân tối cao, Kiểm toán Nhà nước được tổ chức 1 cơ quan báo và 1 cơ quan tạp chí; các bộ, cơ quan ngang bộ có 1 cơ quan báo và 1 cơ quan tạp chí. Mỗi tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương có 1 cơ quan báo; các tổ chức xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội trung ương đủ điều kiện được có 1 cơ quan tạp chí theo quy định.
Song song với việc kiện toàn hệ thống tổ chức, dự thảo Chiến lược cũng đặt mục tiêu hình thành nền tảng số quốc gia cho báo chí. Trong đó, Đài Truyền hình Việt Nam tiếp tục phát triển nền tảng truyền hình số; Đài Tiếng nói Việt Nam xây dựng nền tảng phát thanh số; Báo Nhân Dân phát triển nền tảng báo chí điện tử. Thông tấn xã Việt Nam được giao xây dựng nền tảng dữ liệu báo chí đa phương tiện, đa ngôn ngữ phục vụ hệ thống truyền thông trong nước và công tác thông tin đối ngoại.
Theo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, các nền tảng này sẽ trở thành hạ tầng quan trọng giúp báo chí Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, mở rộng khả năng tiếp cận công chúng, đồng thời giảm phụ thuộc vào các nền tảng xuyên biên giới.
Dự thảo cũng đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% cơ quan báo chí đưa nội dung lên các nền tảng số, ưu tiên sử dụng nền tảng số trong nước; đẩy mạnh ứng dụng dữ liệu lớn (Big Data), trí tuệ nhân tạo (AI) và các công nghệ mới trong sản xuất, phân phối nội dung; đồng thời bảo đảm an toàn hệ thống thông tin, góp phần giữ vững chủ quyền thông tin quốc gia trên không gian mạng.
Tạo động lực mới cho kinh tế báo chí
Bên cạnh mục tiêu hiện đại hóa hệ thống báo chí, dự thảo dành nhiều nội dung cho việc tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế tài chính và phát triển kinh tế báo chí.
Theo cơ quan soạn thảo, sự dịch chuyển nguồn thu quảng cáo sang các nền tảng số xuyên biên giới đang tạo sức ép lớn đối với hoạt động của nhiều cơ quan báo chí. Trong khi đó, mô hình kinh doanh truyền thống ngày càng bộc lộ hạn chế, đòi hỏi các tòa soạn phải đổi mới phương thức vận hành và tìm kiếm nguồn thu mới.
Chiến lược vì vậy xác định tiếp tục hoàn thiện cơ chế đặt hàng, giao nhiệm vụ đối với báo chí phục vụ nhiệm vụ chính trị và truyền thông chính sách; đồng thời nghiên cứu các chính sách hỗ trợ phù hợp để tạo điều kiện cho cơ quan báo chí phát triển bền vững.
Một số chính sách hỗ trợ đã được triển khai thời gian qua như áp dụng mức thuế thu nhập doanh nghiệp ưu đãi 10% đối với cơ quan báo chí; xây dựng định mức kinh tế - kỹ thuật trong lĩnh vực báo chí; thúc đẩy các giải pháp điều tiết dòng quảng cáo về báo chí chính thống.
Cùng với đó, dự thảo khuyến khích các cơ quan báo chí đẩy mạnh phát triển dịch vụ số, khai thác dữ liệu, đa dạng hóa sản phẩm truyền thông, từng bước hình thành các mô hình kinh doanh phù hợp với môi trường số.
Nguồn nhân lực được xác định là yếu tố then chốt của quá trình chuyển đổi. Nhà nước sẽ tăng cường đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ lãnh đạo cơ quan báo chí, phóng viên, biên tập viên theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, làm chủ công nghệ mới và thích ứng với yêu cầu chuyển đổi số.
Tầm nhìn đến năm 2045, Chiến lược hướng tới xây dựng hệ thống báo chí Việt Nam hiện đại, có trình độ công nghệ cao, đủ năng lực chiếm lĩnh không gian truyền thông số, giữ vững chủ quyền thông tin và chủ quyền văn hóa quốc gia, đồng thời trở thành một trong những động lực quan trọng thúc đẩy phát triển xã hội số, kinh tế số và công dân số tại Việt Nam.
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết việc lấy ý kiến rộng rãi đối với dự thảo nhằm tiếp thu đầy đủ ý kiến của các bộ, ngành, địa phương, cơ quan báo chí, chuyên gia và đội ngũ người làm báo trước khi hoàn thiện hồ sơ trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, phê duyệt.
