Người Việt làm chủ AI để suy nghĩ sâu hơn
Theo Báo cáo Chỉ số xu hướng công việc (Work Trend Index) 2026 do Microsoft Việt Nam công bố ngày 24/6, Việt Nam có 39% lực lượng lao động thuộc nhóm nhân sự tiên phong về AI (Frontier professionals) - nhóm người sử dụng AI thành thạo nhất. Tỷ lệ này vượt xa mức trung bình toàn cầu 16%, và đưa Việt Nam trở thành quốc gia dẫn đầu ASEAN về năng lực ứng dụng AI trong lực lượng lao động.
Điểm đáng chú ý là người lao động Việt Nam không xem AI là công cụ thay thế tư duy. Có tới 89% người dùng AI tại Việt Nam cho biết họ coi các kết quả do AI tạo ra là nền tảng để suy nghĩ sâu hơn thay vì là câu trả lời cuối cùng. Tỷ lệ này cao hơn mức trung bình toàn cầu là 86%.
Theo Microsoft Việt Nam, nhóm nhân sự tiên phong về AI không chỉ sử dụng AI cho các tác vụ đơn giản mà còn tích hợp công nghệ này vào những công việc đòi hỏi tư duy cao như phân tích thông tin, giải quyết vấn đề phức tạp, đánh giá phương án và phát triển ý tưởng sáng tạo.
Việc ứng dụng AI cũng đang mang lại những kết quả rõ rệt. Có tới 76% người dùng AI tại Việt Nam cho biết họ đang tạo ra các sản phẩm hoặc kết quả công việc mà một năm trước đây chưa thể thực hiện được. Con số này cao hơn đáng kể so với mức trung bình toàn cầu là 58%. Đối với nhóm nhân sự tiên phong về AI tại Việt Nam, tỷ lệ này đạt 83%.
Không chỉ khai thác AI hiệu quả, nhóm lao động thành thạo AI tại Việt Nam còn cho thấy xu hướng chủ động duy trì và nâng cao năng lực chuyên môn của bản thân. Theo nghiên cứu, 57% nhân sự tiên phong về AI thường xuyên thực hiện một số công việc mà không sử dụng AI nhằm rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp, cao hơn đáng kể so với tỷ lệ 41% ở các nhóm người dùng khác.
Bên cạnh đó, 62% nhân sự thuộc nhóm này cho biết họ dành thời gian cân nhắc trước khi bắt đầu công việc để xác định những phần việc phù hợp giao cho AI và những phần việc cần con người đảm nhiệm. Tỷ lệ này ở các nhóm còn lại chỉ là 50%.
Nghịch lý chuyển đổi khi tổ chức chưa kịp chuyển mình
Tuy nhiên, báo cáo cũng cho thấy một khoảng cách đáng kể giữa tốc độ thích ứng của người lao động và mức độ sẵn sàng của các tổ chức. Trên phạm vi toàn cầu, chỉ 19% tổ chức được xếp vào nhóm tổ chức tiên phong về AI (Frontier Organizations) - những tổ chức vừa sở hữu lực lượng lao động có năng lực AI cao, vừa có khả năng khai thác hiệu quả công nghệ này trong vận hành.
Tại Việt Nam, bức tranh được đánh giá tích cực hơn. Có 48% người dùng AI cho biết lãnh đạo tổ chức của họ có định hướng rõ ràng và nhất quán đối với AI, gần gấp đôi mức trung bình toàn cầu là 26%. Đồng thời, 32% người được khảo sát cho biết họ được ghi nhận hoặc khuyến khích khi thử nghiệm các phương thức làm việc mới với AI, cao hơn nhiều so với mức trung bình toàn cầu là 13%.
Dù vậy, áp lực thích ứng đang gia tăng nhanh chóng. Có tới 82% người dùng AI tại Việt Nam lo ngại sẽ bị tụt lại phía sau nếu không nhanh chóng học hỏi và ứng dụng AI vào công việc, trong khi tỷ lệ này trên toàn cầu là 65%.
Microsoft gọi đây là "nghịch lý chuyển đổi" khi người lao động buộc phải thích ứng rất nhanh với AI để duy trì năng lực cạnh tranh, nhưng các hệ thống đánh giá, cơ chế khuyến khích, quy trình vận hành và mô hình quản trị của nhiều tổ chức vẫn chưa theo kịp tốc độ thay đổi.
Ông Dhanawat Suthumpun, Giám đốc điều hành Microsoft Thái Lan và các Thị trường mới nổi, bao gồm Việt Nam nhận định tốc độ ứng dụng AI tại Việt Nam đang phản ánh tiềm năng lớn của lực lượng lao động và nền kinh tế trong việc nắm bắt cơ hội từ công nghệ. Tuy nhiên, công nghệ không thể tự tạo ra sự chuyển đổi nếu các tổ chức không đồng thời đổi mới cách thức vận hành và quản trị để tận dụng hiệu quả những năng lực mới mà AI mang lại.
Báo cáo cũng chỉ ra rằng các yếu tố thuộc về tổ chức như văn hóa doanh nghiệp, sự hỗ trợ từ lãnh đạo và chính sách phát triển nhân tài có tác động đến hiệu quả ứng dụng AI lớn hơn gấp hai lần so với hành vi của từng cá nhân.
Điều này cho thấy lợi thế cạnh tranh trong kỷ nguyên AI sẽ thuộc về những doanh nghiệp biết tái thiết kế cách thức vận hành công việc, xây dựng môi trường cộng tác hiệu quả giữa con người và AI, đồng thời biến tri thức cá nhân thành năng lực chung của tổ chức.
