Không bằng cấp danh giá từ nước ngoài, không hậu thuẫn tài chính từ gia đình hay quan hệ đặc biệt, điểm khởi đầu của ông Trần Bá Dương – người sau này sáng lập và đưa Tập đoàn Trường Hải (THACO) trở thành một trong những tập đoàn công nghiệp tư nhân lớn nhất Việt Nam – lại nằm dưới gầm những chiếc xe tải cũ kỹ, nơi đôi bàn tay ngày ngày cào từng lớp mỡ bò đen đặc bám kín các trục truyền động.
Ít ai biết rằng, trước khi trở thành một trong những doanh nhân có ảnh hưởng nhất ngành công nghiệp ô tô Việt Nam, ông Dương từng là một cậu bé lớn lên trong nghèo khó, từng chấp nhận bắt đầu từ công việc nặng nhọc nhất xưởng sửa chữa chỉ để học nghề từ gốc rễ.
Ông Trần Bá Dương sinh năm 1960 tại Thừa Thiên Huế trong một gia đình nông dân đông con. Gia đình ông sau đó chuyển vào Đà Lạt trồng rau rồi trở thành công ty cung cấp rau. Sau ngày giải phóng, cha bị bệnh qua đời, mẹ ông dắt díu anh em về Trảng Bom (Đồng Nai) làm rẫy.
Ông từng chia sẻ với báo chí rằng Trảng Bom khi ấy là một trong những vùng khó khăn nhất của Đồng Nai. Sau mỗi buổi học, cậu học trò Trần Bá Dương lại vác cuốc ra rẫy phụ giúp mẹ. Chính những năm tháng thiếu thốn ấy đã rèn cho ông tính tự lập, ý chí vượt khó và khát vọng vươn lên bằng con đường học tập.
Ngay từ nhỏ, ông đặc biệt yêu thích các môn khoa học tự nhiên, nhất là Toán và Vật lý. Niềm say mê với máy móc và kỹ thuật đã thôi thúc ông theo đuổi ước mơ trở thành kỹ sư cơ khí.
Năm 1978, Trần Bá Dương thi đỗ Đại học Bách khoa TP.HCM - một trong những trường kỹ thuật hàng đầu cả nước thời điểm đó.
Những năm đại học không hề dễ dàng. Là sinh viên tỉnh lẻ lên thành phố học tập, ông sống trong điều kiện thiếu thốn, vừa học vừa làm để trang trải chi phí. Ngoài thời gian trên giảng đường, ông còn nhận sửa chữa xe máy, xe đạp và dành nhiều thời gian tìm hiểu thực tế về cơ khí.
Từ những năm tháng ấy, ông hình thành triết lý sau này theo suốt sự nghiệp: kiến thức chỉ thực sự có giá trị khi được kiểm chứng bằng thực tiễn. Năm 1982, ông tốt nghiệp Đại học Bách khoa TP.HCM ngành Cơ khí ô tô.
Cuối năm 1983, ông Trần Bá Dương vào làm việc tại Nhà máy Đại tu ô tô Đồng Nai. Ông Thái Duy Hùng (cựu Phó Tổng giám đốc Công ty cổ phần Ô tô Trường Hải, cựu Cố vấn Chủ tịch HĐQT THACO) từng chia sẻ vào thời điểm đó phần lớn kỹ sư cơ khí mới ra trường đều được bố trí làm việc ở phòng kỹ thuật. Tuy nhiên, Trần Bá Dương lại chủ động xin xuống xưởng làm việc như một công nhân thực thụ.
Công việc đầu tiên ông đảm nhận là vệ sinh kỹ thuật, tháo lắp và làm sạch các bộ phận cơ khí bám đầy dầu mỡ dưới gầm xe tải. Hình ảnh chàng kỹ sư trẻ ngày ngày chui dưới gầm xe để vét từng lớp mỡ bò đã trở thành một trong những ký ức đặc biệt nhất trong hành trình khởi nghiệp của ông.
Không coi đó là việc nặng nhọc hay thấp kém, ông xem đây là cách nhanh nhất để hiểu cấu tạo của chiếc xe từ gốc rễ.
Sự chăm chỉ, tinh thần cầu thị và niềm đam mê kỹ thuật giúp ông nhanh chóng trưởng thành. Chỉ sau vài năm, từ một kỹ sư học việc, ông đã trở thành người thợ lành nghề có thể xử lý những hỏng hóc phức tạp của ô tô. Sau đó, ông lần lượt được giao giữ các vị trí Trưởng phòng Kỹ thuật rồi Quản đốc xưởng.
Năm 1987, Nhà máy Đại tu ô tô Đồng Nai rơi vào tình trạng khó khăn do thiếu việc làm, khách hàng giảm mạnh, nguy cơ giải thể hiện hữu.
Ban lãnh đạo quyết định thành lập Đội sửa xe lưu động và giao kỹ sư Trần Bá Dương phụ trách. Ông được cấp một chiếc xe tải nhỏ cùng khoảng 10 công nhân để trực tiếp đến tận các đơn vị, doanh nghiệp sửa chữa xe. Đây là mô hình hoàn toàn mới thời điểm đó.
Thay vì chờ khách mang xe đến xưởng, ông chủ động tìm gặp những khách hàng cũ, thẳng thắn thừa nhận các hạn chế trước đây và cam kết: Sửa chữa tại chỗ;Xe vận hành tốt mới thanh toán; Công khai phụ tùng thay thế; Bảo đảm tiến độ bàn giao.
Nhờ cách làm quyết liệt và tận tâm ấy, đội sửa chữa lưu động dần lấy lại niềm tin của khách hàng. Anh em trong ngành khi đó gọi vui đội của ông là "gánh hát rong" vì liên tục rong ruổi từ khu công nghiệp Biên Hòa đến các huyện trong tỉnh để sửa xe. Đến cuối năm 1988, nhà máy đã từng bước lấy lại khách hàng và vượt qua giai đoạn khó khăn.
Hơn 15 năm tích lũy kinh nghiệm về kỹ thuật, tổ chức sản xuất, quản trị con người và vận hành một đơn vị cơ khí trong điều kiện vô cùng khắc nghiệt đã hun đúc lên một Trần Bá Dương đầy bản lĩnh.
Một dấu ấn đáng nhớ của giai đoạn này là sáng kiến chuyển đổi tay lái nghịch sang tay lái thuận đối với các dòng xe nhập khẩu từ Nhật Bản.
Đầu năm 1989, Việt Nam bắt đầu nhập khẩu nhiều xe đã qua sử dụng có tay lái nghịch từ Nhật Bản. Nhận thấy nhu cầu thực tế của thị trường, ông Trần Bá Dương nghiên cứu và bảo vệ thành công đề tài chuyển đổi tay lái nghịch sang tay lái thuận.
Đề xuất được Bộ Giao thông Vận tải đánh giá cao bởi không chỉ tiết kiệm đáng kể chi phí nhập khẩu xe mới mà còn mở ra khả năng tận dụng nguồn xe nhập, giúp nhiều doanh nghiệp vận tải có cơ hội tiếp cận phương tiện với chi phí hợp lý hơn trong bối cảnh kinh tế còn nhiều khó khăn.
Thành công này giúp tên tuổi ông Trần Bá Dương được biết đến rộng rãi trong giới cơ khí và vận tải khu vực phía Nam, đồng thời tạo nền tảng cho bước ngoặt lớn tiếp theo trong sự nghiệp.
Nhìn lại hành trình ấy, điều làm nên Trần Bá Dương không phải là một bước ngoặt bất ngờ hay một cơ hội đến đúng thời điểm. Đó là hàng nghìn ngày âm thầm tích lũy.
Trong giai đoạn những năm 1990, Việt Nam bắt đầu công cuộc Đổi mới, nền kinh tế chuyển từ bao cấp sang thị trường, lĩnh vực ô tô dần mở ra cơ hội cho khu vực tư nhân. Nhận thấy cơ hội đột phá chưa từng có, ông Dương quyết định rời bỏ chức vụ ổn định trong khu vực nhà nước, bắt đầu lại từ con số 0.
Năm 1997, ông Trần Bá Dương thành lập Công ty TNHH Ô tô Trường Hải (THACO) tại Khu công nghiệp Biên Hòa 2, Đồng Nai, sau chuyển đổi thành công ty cổ phần vào năm 2007.
Đó là bước đi táo bạo của một kỹ sư cơ khí khi không muốn chỉ dừng ở việc sửa chữa hay cải tiến từng chiếc xe, mà là phải xây dựng một doanh nghiệp ô tô do người Việt làm chủ.
Ngày ấy, THACO chỉ là một doanh nghiệp non trẻ với nguồn vốn khiêm tốn. Văn phòng là một căn phòng nhỏ, xưởng sản xuất chỉ rộng vài trăm mét vuông, nhân sự đếm trên đầu ngón tay. Những chiếc xe cũ nhập từ Nhật Bản và Hàn Quốc được mua về, cải tiến rồi đưa trở lại thị trường.
Trong những ngày đầu, Trần Bá Dương gần như gánh trên vai mọi vai trò. Ông vừa là giám đốc điều hành, vừa phụ trách bán hàng, kiểm soát kho, theo dõi tài chính, thậm chí trực tiếp cùng anh em kỹ thuật tháo lắp từng chi tiết trên dây chuyền.
Ban ngày, ông có mặt ngoài xưởng, theo sát từng công đoạn sản xuất. Đêm xuống, ông miệt mài nghiên cứu, tự thiết kế quy trình lắp ráp, cải tiến hệ thống tay lái, hộp số, đèn pha và nhiều chi tiết kỹ thuật khác để phù hợp với điều kiện vận hành tại Việt Nam.
Đó không chỉ là những ngày khởi nghiệp. Đó là quãng thời gian người sáng lập dùng chính mồ hôi và kiến thức của mình để đặt từng viên gạch đầu tiên cho một giấc mơ lớn.
Năm 2001, THACO chính thức giới thiệu dòng xe tải mang thương hiệu riêng, sử dụng linh kiện nhập khẩu từ Hàn Quốc và Đài Loan (Trung Quốc), lắp ráp tại nhà máy Biên Hòa. Sản phẩm nhanh chóng được thị trường đón nhận.
Những chiếc xe tải mang thương hiệu THACO xuất hiện ngày càng nhiều trên các tuyến đường, từ vùng đồng bằng đến miền núi, trở thành phương tiện mưu sinh của hàng nghìn hộ kinh doanh và doanh nghiệp vận tải.
Doanh số tăng trưởng mạnh không chỉ mang lại dòng tiền để doanh nghiệp mở rộng sản xuất, mà còn củng cố niềm tin rằng người Việt hoàn toàn có thể làm chủ ngành công nghiệp ô tô nếu lựa chọn đúng hướng đi.
Khi nhiều doanh nghiệp vẫn dừng ở hoạt động thương mại, ông Trần Bá Dương đã nghĩ đến một mục tiêu xa hơn: xây dựng một trung tâm sản xuất ô tô quy mô lớn, có khả năng hình thành chuỗi giá trị hoàn chỉnh.
Quyết định đầu tư vào Chu Lai (Quảng Nam - cũ) được xem là một trong những dấu mốc quan trọng nhất trong sự nghiệp của ông Trần Bá Dương.
Khi ấy, Chu Lai còn là vùng đất nhiều nắng gió, hạ tầng chưa phát triển, ít người hình dung nơi đây có thể trở thành trung tâm công nghiệp. Thế nhưng, ông nhìn thấy điều mà nhiều người chưa thấy.
Không chỉ xây một nhà máy, ông theo đuổi mô hình khu công nghiệp ô tô tích hợp, nơi hoạt động sản xuất, lắp ráp, công nghiệp hỗ trợ, logistics, cảng biển và dịch vụ hậu mãi được kết nối thành một hệ sinh thái khép kín. Đó là tư duy vượt xa cách làm phổ biến của ngành ô tô trong nước thời điểm bấy giờ.
Từ Chu Lai, THACO từng bước mở rộng sang xe du lịch, đồng thời thiết lập quan hệ hợp tác với nhiều thương hiệu quốc tế như Kia, Mazda và Peugeot.
Những cái bắt tay chiến lược không chỉ mang đến công nghệ và sản phẩm mới, mà còn giúp doanh nghiệp từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Trả lời báo chí khi được hỏi về bí quyết thành công, ông Trần Bá Dương nói rằng "đằng sau sự thành công của người đàn ông luôn có bóng dáng của một người phụ nữ", nhưng với ông đó là 2 người phụ nữ là: mẹ và vợ.
Theo ông, mẹ là người tạo nên nền tảng ý chí và nhân cách cho các con. "Cách giúp của bà rất lạ! Ai khổ, bà không cho tiền, mà cho heo con để họ nuôi. Bằng việc này, bà giáo dục chúng tôi tính tự lập và ý chí tự cứu mình", ông Trần Bá Dương chia sẻ với báo chí.
Người phụ nữ thứ hai là vợ ông - người mà ông mô tả là "thuần chất Á Đông", luôn hết lòng vì chồng con, giúp ông có nghị lực và thời gian cho công việc kinh doanh, tham gia công tác xã hội và sáng tạo trong công việc.
Từ cậu bé làm rẫy ở Trảng Bom, chàng kỹ sư từng chui dưới gầm xe vét mỡ bò đến người sáng lập THACO, hành trình của ông Trần Bá Dương là câu chuyện về ý chí vươn lên từ nghịch cảnh, tinh thần học hỏi từ thực tiễn và khát vọng xây dựng một doanh nghiệp công nghiệp do người Việt làm chủ.
Hiện THACO có 6 tập đoàn thành viên: THACO Auto (ôtô), THACO Industries (Cơ khí & Công nghiệp hỗ trợ), THACO Agri (Nông nghiệp), THADICO (Đầu tư & Xây dựng), THISO (Thương mại & Dịch vụ) và THILOGI (Logistics).
Hiện ông Trần Bá Dương và người thân nắm tổng cộng 73% vốn tại THACO, trong khi đó cổ đông chiến lược Tập đoàn Jardine Matheson (Hongkong) duy trì tỷ lệ sở hữu 27%.
THACO không phải là công ty đại chúng nên không công bố báo cáo tài chính rộng rãi. Bức tranh tài chính của THACO năm gần nhất được hé lộ thông qua báo cáo thường niên năm 2025 của cổ đông chiến lược Jardine Matheson.
Theo số liệu của Jardine Matheson, kết thúc năm tài chính 2025, THACO ghi nhận doanh thu đạt gần 3,12 tỷ USD. Đi cùng với đó, tập đoàn mang về khoản lợi nhuận sau thuế đạt 251 triệu USD.
Tính đến ngày 31/12/2025, tổng tài sản của THACO đạt khoảng 8,8 tỷ USD. Trong đó, tài sản phi tập trung tăng từ 4,3 tỷ USD trong năm 2024 lên 4,4 tỷ USD trong năm 2025. Tài sản lưu động ghi nhận mức tăng đáng kể, từ 3,5 tỷ USD lên 4,4 tỷ USD.
Khoản mục tiền và các khoản tương đương tiền tăng vọt từ 65 triệu USD vào cuối năm 2024 lên mức 307 triệu USD vào cuối năm 2025.
Về cấu trúc nguồn vốn, quy mô tài sản thuần của THACO tăng từ hơn 2 tỷ USD (2024) lên 2,2 tỷ USD (2025). Lợi ích của cổ đông không kiểm soát ghi nhận ở mức 311 triệu USD.
Để tài trợ cho quy mô tài sản gần 8,8 tỷ USD, THACO sử dụng đòn bẩy tài chính với tổng nợ ngắn hạn ở mức 3,9 tỷ USD (nợ tài chính ngắn hạn chiếm 2,7 tỷ USD). Các khoản nợ phi tập trung ghi nhận mức 2,4 tỷ USD, với nợ tài chính chiếm 2,2 tỷ USD.
THACO xác định năm 2026 là thời điểm "tăng tốc, bứt phá" sau giai đoạn tái cấu trúc. Theo kế hoạch, tập đoàn dự kiến chi đầu tư khoảng 1,4 tỷ USD trong năm 2026 cho toàn bộ các mảng hoạt động.
Đối với THACO Auto - đơn vị chủ lực mảng lắp ráp và phân phối, ngân sách giải ngân đầu tư năm 2026 dự kiến hơn 1.000 tỷ đồng. Đơn vị này đặt mục tiêu phân phối 96.600 xe, mang về doanh thu 65.500 tỷ đồng, giải quyết việc làm cho 13.000 nhân sự và đạt doanh thu xuất khẩu trên 30,5 triệu USD.
Về cơ sở hạ tầng, THACO đang vận hành tổ hợp lắp ráp ô tô tại Khu công nghiệp Chu Lai với diện tích hơn 489.000 m2, công suất 120.000 xe/năm, quy mô đứng thứ ba tại Việt Nam (sau nhà máy VinFast và Hyundai).
Đảm nhận việc cung ứng cho tổ hợp này là THACO Industries với 19 nhà máy sản xuất cơ khí và linh kiện phụ tùng.
Năm 2026, THACO Industries đặt mục tiêu doanh thu hơn 15.800 tỷ đồng (xuất khẩu chiếm hơn 200 triệu USD) và dự kiến giải ngân đầu tư hơn 1.500 tỷ đồng.
Trong khi đó, Đại Quang Minh – đơn vị đảm nhiệm mảng bất động sản của tập đoàn ông Trần Bá Dương bước vào giai đoạn tăng tốc khi sẽ khởi công 42 dự án và kỳ vọng hoàn thành 12 dự án trong năm nay.
Đại Quang Minh đặt mục tiêu năm nay có doanh thu 12.000 tỷ đồng và giải ngân đầu tư hơn 21.000 tỷ đồng. Doanh nghiệp này nâng kế hoạch doanh thu năm sau lên 37.000 tỷ đồng.
Nội dung Minh Hằng (T/H) - Thiết kế: Khang Minh
