“Đội sổ” môn tiếng Anh, mê tháo đồ chơi hơn học
Suốt những năm phổ thông, cậu học sinh người Chiết Giang gần như "đội sổ" môn tiếng Anh. Hơn 100 bài kiểm tra, chỉ đạt điểm trung bình... ba lần. Kỳ thi đại học, chính môn tiếng Anh đã khiến cậu không thể bước chân vào Đại học Chiết Giang – ngôi trường cậu mơ ước.
Ít ai ngờ rằng gần hai thập niên sau, chính chàng trai từng bị đánh giá "ngốc nghếch" ấy lại trở thành người sáng lập Unitree Robotics, công ty robot có tốc độ phát triển nhanh nhất Trung Quốc, sở hữu gần 70% thị phần robot bốn chân toàn cầu và là doanh nghiệp tiên phong đưa robot hình người giá rẻ ra thị trường.
Sinh năm 1990 tại Dư Diêu, tỉnh Chiết Giang, Vương Hưng Hưng thời thơ ấu là một mẫu người hướng nội điển hình: lầm lì, ít nói và hầu như không giao tiếp với bạn bè. Trong khi bạn bè cùng lứa mê chơi game, Vương Hưng Hưng lại chỉ thích tháo tung mọi món đồ cơ khí trong nhà để xem bên trong hoạt động ra sao. Cậu tự làm pin, chế tạo động cơ phản lực mini, nghiên cứu điện phân nước và dành toàn bộ tiền tiêu vặt để mua linh kiện điện tử.
Thế nhưng ở trường học, thành tích của cậu lại khá... thảm hại; đặc biệt là tiếng Anh. Có thời gian, giáo viên từng nhận xét thẳng rằng cậu "không có năng khiếu ngoại ngữ". Bản thân Vương Hưng Hưng sau này cũng thừa nhận mình từng rất tự ti, bởi trong hệ thống giáo dục truyền thống, điểm số khiến cậu luôn cảm thấy mình "không đủ giỏi".
May mắn là, thiên phú về các môn tự nhiên và niềm đam mê cơ khí đã trở thành chiếc phao cứu sinh của cậu. Những môn học này giúp Vương Hưng Hưng luôn đứng trong nhóm đầu của lớp, mở ra con đường theo học ngành cơ điện tại Đại học Khoa học và Công nghệ Chiết Giang.
Năm 2006, kỳ thi tuyển sinh trung học đã phơi bày điểm yếu chí mạng: môn tiếng Anh kéo tụt điểm số, khiến Vương Hưng Hưng lọt top từ dưới lên của thí sinh đậu trường số 8 Dư Diêu. Suốt 3 năm PTTH, trong số hàng trăm bài kiểm tra Tiếng Anh, cậu chỉ chạm mức trung bình đúng 3 lần. "Tôi không thể nhét nổi từ vựng vào đầu, học thuộc lòng với tôi như một hình phạt". Nhưng ngược lại, điểm các môn tự nhiên của cậu lại luôn đứng đầu khối. Sự tương phản cực đoan này tạo nên một chàng trai vừa tự ti vừa bướng bỉnh.
Mọi thứ thực sự thay đổi vào năm 2009, khi cậu đỗ vào ngành Cơ điện tử thuộc Đại học Khoa học và Công nghệ Chiết Giang. Bánh răng số phận của chàng trai học lệch bắt đầu quay sang một hướng khác.
Làm robot đầu tiên chỉ tốn... 200 tệ
Năm thứ nhất đại học, trong kỳ nghỉ đông, Vương Hưng Hưng quyết định thử sức tự chế tạo robot. Với toàn bộ ngân sách chỉ khoảng 200 nhân dân tệ (NDT), tương đương gần 800 nghìn VND, chàng sinh viên ra chợ trời tìm mua hơn chục động cơ servo loại nhỏ, tự cắt nhôm, khoan khung, lắp ráp từng bộ phận bằng tay.
Kết quả là một robot hai chân với 14 khớp chuyển động ra đời. Ngày nay nhìn lại, nó rất thô sơ, nhưng với Vương Hưng Hưng, đó là khoảnh khắc thay đổi cuộc đời. "Tôi không nghĩ mình đang làm điều gì lớn lao. Chỉ đơn giản là rất vui khi thấy cỗ máy mình làm tự đứng dậy được", ông nhớ lại.
Từ đó, thư viện nhà trường trở thành "ngôi nhà thứ hai". Vương Hưng Hưng không chơi game, không cày phim, suốt ngày vùi đầu vào đống sách nghiên cứu về vi điều khiển và mạng thần kinh (neural network); thậm chí từng táo bạo đưa ra nhận định trong một bài tiểu luận: "Nếu tăng quy mô của mạng thần kinh, năng lực của AI sẽ phát triển theo cấp số nhân". Năm 2010, cậu tận dụng kỳ nghỉ hè để chế tạo một thiết bị phản hồi lực đa khớp ngón tay và giành được bằng sáng chế đầu tiên trong đời.
Đó cũng là thời điểm Vương bắt đầu tin rằng trí tuệ nhân tạo sẽ thay đổi thế giới.
"Thất bại" đưa tới bước ngoặt lớn nhất
Sau khi tốt nghiệp đại học, năm 2013, Vương Hưng Hưng lại muốn thi vào học cao học ở Đại học Chiết Giang. Một lần nữa, môn tiếng Anh lại khiến ông thất bại và phải chuyển nguyện vọng sang học thạc sĩ tại Đại học Thượng Hải.
Sau này, Vương Hưng Hưng nhiều lần nói đây lại là điều may mắn nhất. Bởi tại đây, ông gặp giáo sư hướng dẫn Giả Văn Xuyên – một người luôn ủng hộ học trò thử nghiệm những ý tưởng “điên rồ”.
Trong thời gian làm luận văn, Vương Hưng Hưng phát triển robot bốn chân mang tên “Xdog”. Chìa khóa thành công của XDog nằm ở tư duy "ngược dòng" của Vương: "Thầy tôi muốn làm robot thủy lực, nhưng điều kiện không cho phép, hệ thống thủy lực vừa đắt vừa nặng, lại không thực tế". Vương Hưng Hưng quyết định rẽ hướng sang giải pháp truyền động bằng điện, dùng động cơ máy bay mô hình kết hợp với bộ điều khiển tự chế. Kết quả đã ép được chi phí xuống dưới 20.000 NDT mà vẫn giúp robot thực hiện hoàn hảo các động tác chạy, nhảy và giữ thăng bằng.
Ý tưởng ấy từng bị nhiều người nghi ngờ; nhưng cuối cùng XDog vẫn chạy, nhảy, giữ thăng bằng rất tốt với chi phí chỉ bằng một phần rất nhỏ so với robot phương Tây. Nhiều chuyên gia sau này đánh giá đây là bước ngoặt mở ra kỷ nguyên robot bốn chân giá rẻ trên toàn thế giới.
Từ DJI đến Unitree - kẻ thay đổi cuộc chơi robot
Sau khi lấy bằng thạc sĩ, Vương Hưng Hưng gia nhập DJI (tức Tập đoàn công nghệ Dajiang, chuyên nghiên cứu chế tạo máy bay không người lái cỡ nhỏ). Tuy nhiên, ông chỉ làm việc tại đây khoảng hai tháng. Năm 2015, Vương mang XDog đi chinh phục cuộc thi Sáng tạo Thông minh Quốc tế 2015 và ẵm giải Nhì cùng 80.000 NDT tiền thưởng. Khi video trình diễn được tung lên mạng, đã khiến giới công nghệ trong và ngoài nước rúng động. Sức nóng của XDog đã thu hút hàng loạt nhà đầu tư và người mua; Vương quyết định nghỉ việc ở DJI để khởi nghiệp.
Tháng 6/2016, Vương Hưng Hưng thành lập Unitree Robotics tại Hàng Châu với số vốn vòng thiên thần 2 triệu NDT và một nguyên mẫu XDog duy nhất. Ông chọn Hàng Châu không phải sự ngẫu nhiên. Đây là giai đoạn thành phố này đang chuyển mình từ "thủ phủ Internet" sang "vùng đất của công nghệ lõi". Dự án khởi nghiệp của Unitree lập tức nhận sự ủng hộ của chính quyền sở tại, giúp đội ngũ trẻ có thể toàn tâm toàn ý lao vào nghiên cứu công nghệ cốt lõi.
Lúc đầu công ty chỉ có vài người. Vương Hưng Hưng vừa là CEO, vừa là kỹ sư trưởng, vừa trực tiếp lắp robot. Những năm đầu vô cùng khó khăn. Có thời điểm công ty gần cạn tiền, không đủ trả lương. Vương Hưng Hưng phải bỏ tiền cá nhân để duy trì hoạt động cho đến khi gọi được dòng vốn mới…
Sản phẩm đầu tiên của Unitree ra đời năm 2017 nhanh chóng gây tiếng vang: Robot bốn chân Laikago có giá chỉ 16.000 USD, so với những chú chó robot thủy lực triệu đô của Boston Dynamics. Laikago nhanh chóng chiếm ưu thế nhờ chi phí rẻ và tính chất mã nguồn mở.
Sau đó là Go1, B2... Đến năm 2025, Unitree đã chiếm gần 70% thị phần robot bốn chân toàn cầu, trở thành nhà sản xuất lớn nhất thế giới trong phân khúc này. Robot của Unitree đã xuất hiện tại: Gala mừng Xuân 2021 của đài CCTV, Thế vận hội mùa Đông Bắc Kinh, ASIAD Hàng Châu, Super Bowl - trận chung kết tranh chức vô địch của Giải bóng bầu dục nhà nghề Mỹ (NFL), đồng thời là một trong những sự kiện thể thao thường niên lớn nhất thế giới - và hàng nghìn trường đại học, phòng thí nghiệm và doanh nghiệp trên khắp thế giới.
Bước ngoặt bất ngờ mang tên robot hình người
Nhưng điều khiến Vương Hưng Hưng nổi tiếng hơn cả lại đến từ robot hình người (Humanoid Robot). Trước năm 2023, ông không mấy mặn mà với mảng này. "Năm 2009 tôi đã làm thử rồi, cấu trúc quá phức tạp và giá trị thương mại không cao”, ông thẳng thắn.
Đến khi Elon Musk công bố dự án Optimus vào năm 2021, Vương Hưng Hưng vẫn giữ thái độ hoài nghi và từ chối lời khuyên làm robot hình người từ các nhà đầu tư. Nhưng đến cuối năm 2022, sự bùng nổ của ChatGPT đã làm đảo lộn tư duy của ông: "AI tiến bộ quá nhanh, tôi bắt đầu tin rằng Trí tuệ hiện thân (Embodied AI) thực sự có cửa".
Chỉ trong hơn một năm, Unitree Robotics lần lượt cho ra mắt các sản phẩm: Unitree H1, Unitree G1. Đặc biệt, G1 gây chấn động khi có giá khởi điểm chỉ 99.000 NDT, thấp hơn rất nhiều so với các đối thủ cùng phân khúc của phương Tây.
Robot này có thể đi bộ, chạy, leo cầu thang, giữ thăng bằng, nhảy, lộn ngược, tương tác bằng AI. Nhiều chuyên gia nhận định đây là sản phẩm đã kéo robot hình người đến gần thị trường đại chúng hơn bao giờ hết.
Tỷ phú mới với triết lý "24 giờ nghĩ về robot"
Năm 2026 đánh dấu bước ngoặt lớn. Unitree Robotics hoàn tất quá trình xét duyệt IPO trên sàn STAR Market với tốc độ chỉ 73 ngày – nhanh nhất trong lịch sử cơ chế xét duyệt dành cho doanh nghiệp công nghệ cao tại Trung Quốc. Công ty được định giá khoảng 42 tỷ NDT và dự kiến huy động hơn 4,2 tỷ NDT để mở rộng nghiên cứu robot và AI.
Theo hồ sơ IPO, Vương Hưng Hưng trực tiếp và gián tiếp nắm khoảng 33,36% cổ phần công ty. Với mức định giá hiện tại, khối tài sản của ông được ước tính hơn 14 tỷ NDT (khoảng 2 tỷ USD), đưa ông trở thành một trong những tỷ phú công nghệ trẻ nhất Trung Quốc.
Khác với nhiều doanh nhân công nghệ nổi tiếng, Vương Hưng Hưng rất ít xuất hiện trước truyền thông. Ông gần như không nói về quản trị, không nói nhiều về marketing, không thích xây dựng hình tượng.
Điều Vương Hưng Hưng nhắc nhiều nhất là..."24 giờ suy nghĩ". Ông nói: "Nếu bạn nghĩ về một vấn đề suốt 24 giờ mỗi ngày, sớm muộn cũng sẽ tìm ra được cách giải quyết".
Một triết lý khác của ông là “第一性原理”, (First Principles Thinking - tư duy từ nguyên lý gốc, cơ bản nhất). Người khác nói phải dùng linh kiện nhập khẩu; nhưng ông nói: "Nếu không có thì tự làm". Sự "bướng bỉnh" này chạy dọc suốt chiều dài phát triển của Unitree.
Ngay cả trong cách quản lý, ông cũng thể hiện sự tối giản và thực tế. Văn phòng của Unitree giản dị mộc mạc, không có quầy lễ tân bằng đá cẩm thạch sang trọng, không có đèn chùm pha lê lộng lẫy, ngay cả biển tên phòng họp cũng mờ nhạt. Nó phản ánh chính con người Vương Hưng Hưng: không thích những câu chuyện vĩ mô đao to búa lớn, chỉ thích giữ rịt các chi tiết để tạo ra kết quả thực tế.
Chính cách nghĩ ấy giúp Unitree tự phát triển hơn 95% linh kiện cốt lõi, từ động cơ, hộp giảm tốc đến bộ điều khiển, tạo lợi thế lớn về chi phí và tốc độ đổi mới.
Giấc mơ lớn vượt trên chế tạo robot
Vương Hưng Hưng không coi robot chỉ là công cụ phục vụ con người. Theo ông, robot sẽ thay đổi toàn bộ năng lực sản xuất của nhân loại.
Ông từng dự báo: Trong 5 năm tới, robot hình người sẽ có giá chỉ vài chục nghìn tệ; trong 10 năm, robot sẽ phổ biến như điều hòa hay máy giặt; xa hơn nữa, robot sẽ tham gia xây dựng các căn cứ trên Mặt Trăng và Sao Hỏa.
Năm 2024, trong bài phát biểu tại lễ khai giảng của Đại học Thượng Hải, Vương Hưng Hưng từng nhắn nhủ các đàn em: "Nỗ lực cần có phương hướng, nếu không chẳng khác nào trèo cây tìm cá; cuộc đời cần có mục tiêu, nếu không chỉ là đào đất tìm trời. Hãy tin rằng, khi tìm được mục tiêu, lập lộ trình và kiên trì, cuộc đời bạn sẽ tạo ra một hiệu ứng lãi kép khổng lồ, vượt xa mọi sự tưởng tượng".
Đó cũng chính là cuốn biên niên ký cuộc đời ông. Từ một cậu bé luôn tự hoài nghi chính mình cho đến một doanh nhân công nghệ tràn đầy tự tin, công nghệ không chỉ mang lại cho Vương Hưng Hưng thành tựu, mà còn mang lại một cơ hội để thay đổi thế giới. Trong thập kỷ tới, mục tiêu của ông là đưa robot từ các phòng thí nghiệm lạnh lẽo bước vào hàng triệu mái ấm, và xa hơn nữa là bay vào không gian bao la.
Nhiều chuyên gia coi Vương Hưng Hưng là một trong những gương mặt tiêu biểu của "Six little Dragons of Hangzhou" (Hàng Châu lục tiểu long - Sáu con rồng nhỏ đất Hàng Châu”– nhóm doanh nhân công nghệ đang góp phần định hình thế hệ đổi mới sáng tạo tiếp theo của Trung Quốc.
