Thông tin được trao đổi tại hội thảo quốc tế: "Định hình tương lai hạ tầng khóa công khai (PKI): Chuyển đổi các tiêu chuẩn mật mã cho dịch vụ tin cậy hướng tới kỷ nguyên hậu lượng tử", diễn ra ngày 21/7.
Xây dựng hệ sinh thái dịch vụ tin cậy kháng lượng tử
Bà Tô Thị Thu Hương cho rằng chữ ký số và hạ tầng tin cậy số đã trở thành xương sống của nền kinh tế số, bảo đảm tính xác thực, toàn vẹn và giá trị pháp lý của các giao dịch điện tử, đồng thời kiến tạo niềm tin số.
Tính đến hết tháng 6/2026, tổng số chứng thư chữ ký số được cấp trên toàn quốc đã đạt gần 32 triệu, đưa tỷ lệ phổ cập chữ ký số trong dân số trưởng thành lên 45,62%.
"Cùng với hàng tỷ giao dịch điện tử được thực hiện, những con số này phản ánh rõ nỗ lực chuyển đổi số mạnh mẽ của Việt Nam", bà Hương nói.
Tuy nhiên, theo Giám đốc NEAC, thế giới đang đứng trước một bước ngoặt lớn khi điện toán lượng tử phát triển nhanh chóng và đặt ra những thách thức mang tính cấu trúc đối với các mô hình bảo mật truyền thống cũng như các nền tảng niềm tin số toàn cầu.
Dịch vụ tin cậy trong giao dịch điện tử là các dịch vụ mạng nhằm xác minh, chứng thực và đảm bảo tính nguyên vẹn, chống chối bỏ cho các dữ liệu hoặc giao dịch.
Tại Việt Nam, đây là ngành nghề kinh doanh có điều kiện theo quy định của Luật Giao dịch điện tử 2023.
"Những hệ thống mật mã trước đây được xem là hệ thống bất khả như hạ tầng khóa công khai mà chúng ta coi là đáng tin cậy hôm nay, hoàn toàn có nguy cơ bị phá vỡ vào ngày mai nếu chúng ta không có hành động kịp thời", bà Hương nói.
Bà Hương đề nghị 3 việc cần được sớm triển khai để thiết lập hệ sinh thái dịch vụ tin cậy vững chắc, có khả năng kháng lượng tử và tương thích với các tiêu chuẩn quốc tế.
Trước hết là chủ động nâng cấp hạ tầng. Các tổ chức cung cấp dịch vụ tin cậy, doanh nghiệp và trung tâm dữ liệu cần sẵn sàng đáp ứng các tiêu chuẩn mật mã hậu lượng tử.
Thứ hai là đi tắt, đón đầu về tiêu chuẩn, chủ động tiếp thu và ứng dụng các tri thức, tiêu chuẩn quốc tế để chuyển đổi đồng bộ.
Cuối cùng là thúc đẩy công nhận tin cậy số xuyên biên giới. Việc này cần sự tham gia tích cực của các tổ chức cung cấp dịch vụ tin cậy nhằm xây dựng lộ trình đánh giá mức độ tương thích giữa hệ thống dịch vụ tin cậy của Việt Nam với quốc tế.
Dịch vụ tin cậy là nền tảng của niềm tin số quốc gia
Theo ông Lê Quang Tú, Phó Trưởng phòng Nghiên cứu, Kiểm thử, NEAC, trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, niềm tin số không còn là một khái niệm trừu tượng mà đã trở thành hạ tầng thiết yếu để bảo đảm các giao dịch điện tử an toàn.
Ông Tú cho biết hệ sinh thái dịch vụ tin cậy của Việt Nam hiện được xây dựng trên 3 trụ cột gồm dịch vụ cấp dấu thời gian, dịch vụ chứng thực chữ ký số công cộng và dịch vụ chứng thực thông điệp dữ liệu. Các dịch vụ này giúp xác thực thời điểm tồn tại của dữ liệu, bảo đảm tính xác thực, toàn vẹn và chống chối bỏ trong giao dịch điện tử.
Hạ tầng kỹ thuật cũng đang được chuyển dịch từ mô hình ký số bằng thiết bị phần cứng truyền thống sang các hình thức hiện đại hơn như ký số từ xa (Remote Signing) và ký số trên thiết bị di động (Mobile PKI), giúp người dân và doanh nghiệp có thể thực hiện giao dịch điện tử mọi lúc, mọi nơi.
Đáng chú ý, Việt Nam hiện có nhiều điểm tương đồng với tiêu chuẩn của Liên minh châu Âu khi đều phân hạng chữ ký số và công nhận giá trị pháp lý tương đương chữ ký tay đối với các loại chữ ký số có mức độ bảo đảm cao.
Ông Tú cho biết NEAC đang xây dựng hệ thống tiêu chuẩn quốc gia về dịch vụ tin cậy. Riêng trong năm 2026, dự kiến sẽ hoàn thiện 16 tiêu chuẩn quốc gia, bao gồm các tiêu chuẩn về ký số từ xa, dấu thời gian điện tử và lưu trữ dài hạn.
