Tại công viên Gandhi Maidan ở thành phố Patna thuộc bang Bihar, một cảnh tượng vốn dĩ quen thuộc của nền kinh tế Ấn Độ đang dần thay đổi. Thay vì chỉ đứng chờ đợi các nhà thầu đến thuê mướn một cách truyền thống, nhiều người lao động chân tay giờ đây đang dán mắt vào màn hình điện thoại thông minh để tìm kiếm việc làm qua ứng dụng.
Đây là minh chứng rõ nét cho một thí nghiệm kỹ thuật số đầy tham vọng nhằm đưa hàng trăm triệu lao động tự do vốn chiếm tới 90% lực lượng lao động tại các vành đai xây dựng bước vào thị trường trực tuyến.
Ấn Độ đang chứng kiến sự trỗi dậy của các công ty khởi nghiệp như Digital Labour Chowk vốn được ví như LinkedIn dành cho giới lao động phổ thông. Được thành lập vào năm 2022 bởi kỹ sư Chandrashekhar Mandal, ứng dụng này kết nối trực tiếp những thợ nề, thợ mộc và thợ ống nước với các nhà thầu nhỏ mà không tốn phí đối với người lao động.
Hiện hệ thống đã thu hút hơn 200.000 người dùng và cung cấp hàng nghìn cơ hội việc làm mỗi ngày trên khắp 31 bang. Ngoài ra các nền tảng khác như Urban Company hay Vahan.ai cũng đang sử dụng trí tuệ nhân tạo để lấp đầy các vị trí trong ngành bán lẻ và dịch vụ lưu trú.
Sự chuyển dịch này không chỉ đến từ khối tư nhân mà còn nhận được sự thúc đẩy mạnh mẽ từ phía chính phủ. Cuối năm ngoái Bộ Lao động Ấn Độ đã ra mắt ứng dụng Digital Labour Chowk riêng của mình như một phần của kế hoạch quốc gia nhằm số hóa việc tuyển dụng và cung cấp an sinh xã hội.
Với sự hỗ trợ của Microsoft, chính phủ đang tích hợp trí tuệ nhân tạo vào cơ sở dữ liệu e-Shram vốn đã có hơn 310 triệu lao động đăng ký để khớp nối việc làm và đào tạo kỹ năng. Đây là nỗ lực nhằm giảm bớt sự đông đúc tại các điểm tập trung lao động vỉa hè và hiện đại hóa hệ thống quản lý lao động toàn quốc.
Tuy nhiên thực tế tại bang Bihar cho thấy lộ trình này vẫn còn nhiều rào cản đáng kể. Trình độ kỹ thuật số thấp, sự thiếu hụt điện thoại thông minh và lòng tin là những lỗ hổng lớn khiến quá trình tiếp nhận ứng dụng diễn ra chậm chạp.
Nhiều công nhân lớn tuổi thừa nhận họ vẫn cảm thấy an tâm hơn khi giao dịch trực tiếp thay vì tin vào những thông báo ảo. Hơn nữa việc đưa công việc lên ứng dụng không đồng nghĩa với việc chính thức hóa lao động. Người thợ vẫn phải đối mặt với tình trạng thanh toán không đều đặn, thiếu hợp đồng văn bản và các chế độ bảo vệ xã hội cơ bản.
Các tổ chức công đoàn tại địa phương cũng bày tỏ sự thận trọng trước làn sóng số hóa này. Họ cảnh báo rằng nếu không có sự quản lý chặt chẽ và công nhận về mặt pháp lý, các nền tảng công nghệ có nguy cơ làm sâu sắc thêm sự bất bình đẳng.
Việc chuyển dịch sự mất an toàn từ vỉa hè lên không gian mạng sẽ khiến người lao động trở nên vô hình dưới góc độ kỹ thuật số nếu các quyền lợi tối thiểu không được thực thi. Số hóa không nên được sử dụng như một cái cớ để nhà nước thoái thác trách nhiệm bảo vệ những đối tượng dễ bị tổn thương nhất trong nền kinh tế.
Dù còn nhiều thách thức nhưng sự giao thoa giữa truyền thống và công nghệ tại các chợ lao động đang dần hình thành một diện mạo mới. Đối với những người thợ có thâm niên, lòng tin vẫn cần được xây dựng từ những cuộc gặp gỡ trực tiếp nhưng điện thoại đang trở thành chiếc cầu nối giúp họ tìm thấy cơ hội một cách chủ động hơn. Cuộc cách mạng này sẽ cần nhiều năm nữa để thực sự mang lại sự công bằng và cơ hội cho hàng triệu lao động tại Ấn Độ.
Theo Nikkei Asia
