Trong bối cảnh lo ngại toàn cầu về việc trí tuệ nhân tạo (AI) có thể thay thế sức lao động của con người, các nhà hoạch định chính sách và lãnh đạo doanh nghiệp Trung Quốc lại khẳng định công nghệ này sẽ là động cơ tạo ra việc làm và thúc đẩy nền kinh tế thứ hai thế giới.
Tại kỳ họp quốc hội thường niên vừa qua, Bắc Kinh đã công bố những kế hoạch đầy tham vọng nhằm tận dụng AI để đối phó với tình trạng già hóa dân số và đà tăng trưởng kinh tế đang chậm lại. Chính phủ nước này tin rằng hiệu ứng tạo việc làm của công nghệ mới trong năm năm tới sẽ bù đắp được những thiếu hụt về lực lượng lao động trong dài hạn.
Bộ trưởng Bộ nhân lực và An sinh xã hội Trung Quốc - Vương Hiểu Bình cho biết Trung Quốc đang tích cực khai thác AI để mở rộng cơ hội nghề nghiệp cho hơn 12,7 triệu sinh viên tốt nghiệp đại học trong năm nay. Thay vì xem đây là một mối đe dọa, giới chức Bắc Kinh ưu tiên thúc đẩy khả năng ứng dụng công nghệ để nâng cao năng suất quốc gia.
Tuy nhiên, các chuyên gia kinh tế quốc tế vẫn đưa ra những cảnh báo thận trọng. Quỹ Tiền tệ Quốc tế dự báo AI có thể ảnh hưởng đến gần 40% công việc trên toàn cầu, trong khi một số nhà phân tích lo ngại rằng quá trình tự động hóa sẽ đẩy tỷ lệ thất nghiệp trong thanh niên lên cao và làm giảm mức lương trung bình nếu không có các chính sách an sinh xã hội phù hợp.
Dù có những luồng ý kiến trái chiều, các tập đoàn nhà nước lớn của Trung Quốc vẫn bày tỏ sự lạc quan về quá trình tái cấu trúc này. Chủ tịch hãng xe Changan Automobile, ông Chu Hoa Vinh, tin tưởng rằng việc triển khai AI sẽ biến ngành công nghiệp ô tô từ một lĩnh vực đang bão hòa trở thành ngành công nghiệp bình minh đầy triển vọng.
Để thích nghi với sự chuyển dịch này, các trường đại học tại Thượng Hải đã bắt đầu đưa vào giảng dạy các chuyên ngành phụ về AI. Mục tiêu của chương trình là trang bị cho sinh viên những kỹ năng mà máy móc khó có thể thay thế như tư duy phản biện, học tập liên ngành và khả năng đặt câu hỏi sáng tạo để không bị tụt hậu trước robot.
Chiến lược của Trung Quốc không chỉ dừng lại ở ngành sản xuất mà còn lan tỏa sang các lĩnh vực dịch vụ và thương mại điện tử. Các mô hình tạo video như Seedance 2.0 hay các tác nhân AI như OpenClaw đang giúp các doanh nghiệp nhỏ tự động hóa quy trình vận hành, tạo ra mô hình công ty một thành viên hiệu quả.
Hàng loạt chính quyền địa phương cũng đang nỗ lực xây dựng các hệ sinh thái công nghiệp xung quanh những công nghệ này. Những thông tin về các công cụ như DeepSeek hay các ứng dụng mới thường xuyên xuất hiện trên truyền thông với thông điệp khuyến khích người dân làm chủ công nghệ để có được công việc thu nhập cao.
Tuy nhiên, sự thâm nhập sâu rộng của tự động hóa vẫn gây ra những cú sốc nhất định cho thị trường lao động. Các chuyên gia kinh tế cảnh báo rằng sự phá hủy việc làm thường xảy ra nhanh hơn quá trình tạo ra vị trí mới. Hiện nay, các loại xe giao hàng tự hành và taxi không người lái đã bắt đầu gây áp lực lên sinh kế của một bộ phận người lao động tại các thành phố lớn.
Trước thực tế đó, các tòa án tại Bắc Kinh đã ra phán quyết khẳng định việc sa thải nhân viên chỉ để thay thế bằng AI là bất hợp pháp. Điều này cho thấy Trung Quốc đang cố gắng cân bằng giữa việc tiến nhanh trong cuộc đua công nghệ và việc duy trì ổn định xã hội thông qua các biện pháp bảo vệ quyền lợi người lao động và đầu tư vào nguồn nhân lực.
Theo Reuters
