Thiên tài 34 tuổi đứng sau "bom tấn" Kimi K3 khiến Elon Musk phải lên tiếng

Động thái này lập tức làm lu mờ nhiều màn ra mắt công nghệ khác, đồng thời đưa Dương Thực Lân (Yang Zhilin) – nhà sáng lập 34 tuổi của Moonshot AI – trở thành tâm điểm của giới công nghệ toàn cầu.

Điểm nổi bật nhất của Kimi K3 là quy mô 2.800 tỷ tham số, trở thành mô hình AI mã nguồn mở đầu tiên trên thế giới đạt cấp độ "nghìn tỷ tham số". Mô hình hỗ trợ cửa sổ ngữ cảnh lên tới 1 triệu token và đạt điểm số cao hơn GPT-5.6 và Fable 5 trong nhiều bài đánh giá phổ biến. Theo nhiều chuyên gia AI, ở các tác vụ đa phương thức, xử lý ngữ cảnh dài và nhiệm vụ phức tạp, Kimi K3 hiện dẫn đầu Trung Quốc với khoảng cách khá xa.

Giá cao gấp 20 lần DeepSeek, khiến cổ phiếu các hãng AI rung lắc

Không chỉ gây chú ý về năng lực, Kimi K3 còn tạo tranh luận bởi mức giá.

Chi phí sử dụng là 20 NDT cho mỗi triệu token đầu vào (không dùng cache) và 100 NDT cho mỗi triệu token đầu ra, thuộc nhóm đắt nhất trong các mô hình AI Trung Quốc.

Giá này đắt gấp 20 lần DeepSeek V4 Pro, bằng khoảng 60% giá GPT-5.6 Sol và khoảng 30% giá Fable 5.

Ngân hàng Goldman Sachs nhận định đây là dấu mốc cho thấy các mô hình AI Trung Quốc bắt đầu có quyền tự định giá, thay vì chỉ cạnh tranh bằng giá rẻ.

Sự xuất hiện của Kimi K3 nhanh chóng tạo hiệu ứng trên thị trường. Ngày 17/7, cổ phiếu của Nvidia, Google, Meta và Intel đồng loạt giảm. Báo chí Mỹ cho rằng đây không phải nguyên nhân duy nhất, nhưng Kimi K3 là một chất xúc tác quan trọng.

Tại Hong Kong, ngay sau khi K3 ra mắt, cổ phiếu Zhipu AI giảm gần 28,5%, MiniMax giảm hơn 15,6%.

Nhiều báo cáo phân tích nhận định việc Kimi K3 xuất hiện là một trong những nguyên nhân chính khiến nhóm cổ phiếu AI Trung Quốc điều chỉnh.

"Con át chủ bài" mới của AI Trung Quốc

Trong hai năm qua, DeepSeek từng khiến thế giới bất ngờ với chiến lược AI giá rẻ. Tuy nhiên, Kimi K3 lại đi theo hướng gần như ngược lại: định vị ở phân khúc cao cấp.

Theo Moonshot AI, Kimi K3 sở hữu khoảng 2.800 tỷ tham số, là mô hình AI mã nguồn mở có quy mô lớn nhất hiện nay, hỗ trợ cửa sổ ngữ cảnh lên tới 1 triệu token. Moonshot AI khẳng định mô hình đạt kết quả rất cao trong các bài kiểm tra về lập trình, suy luận dài, AI Agent và xử lý đa phương thức.

Điều gây tranh luận hơn cả là mức giá. Chi phí sử dụng Kimi K3 cao gấp khoảng 20 lần DeepSeek V4 Pro, thuộc nhóm đắt nhất trong các mô hình AI Trung Quốc hiện nay. Theo Goldman Sachs, đây là dấu hiệu cho thấy doanh nghiệp Trung Quốc đã đủ tự tin để định giá sản phẩm theo năng lực, thay vì tiếp tục lao vào cuộc chiến giảm giá.

Vì sao Kimi K3 lại đắt? Theo các kỹ sư AI, nguyên nhân nằm ở quy mô khổng lồ của mô hình. Một tác vụ AI phức tạp có thể cần tới 20 GPU Nvidia H100, trong khi DeepSeek V4 Pro chỉ cần khoảng 8 GPU.

Điều đó khiến chi phí tính toán cao hơn rất nhiều, thời gian xử lý cũng lâu hơn.

Theo một nhà sáng lập startup AI, nhiều tác vụ lập trình trên Kimi K3 có thể mất hơn 30 phút mới hoàn thành, điều không phù hợp với nhiều sản phẩm hướng tới người dùng phổ thông.

Do áp lực tài nguyên GPU, chỉ 48 giờ sau khi ra mắt, Kimi buộc phải tạm ngừng mở đăng ký thuê bao K3 cho người dùng mới, nhằm ưu tiên khách hàng trả phí hiện hữu.

Theo giáo sư Ruslan Salakhutdinov, cựu Giám đốc AI đầu tiên của Apple và là người hướng dẫn Dương Thực Lân, đây chỉ là giải pháp tạm thời. Ông tin rằng trong tương lai Dương Thực Lân sẽ tiếp tục tối ưu kiến trúc mô hình để giảm đáng kể chi phí tính toán.

Ông tiết lộ học trò của mình từng đề cập ý tưởng phát triển "mô hình có ngữ cảnh vô hạn" (Infinite Context).

Thông thường, sản phẩm AI càng đắt càng khó mở rộng người dùng. Nhưng Kimi K3 lại tạo nên hiện tượng theo chiều ngược lại: Chỉ sau chưa đầy 48 giờ ra mắt, lượng người đăng ký vượt quá khả năng tính toán hiện có của Moonshot AI.

Công ty buộc phải tạm dừng mở thuê bao mới, ưu tiên phục vụ khách hàng trả phí và tái cấu trúc hệ thống gói dịch vụ.

Đây là lần hiếm hoi một công ty AI phải hạn chế khách hàng vì… thiếu năng lực GPU chứ không phải thiếu nhu cầu. Reuters cho biết Moonshot AI đang phải mở rộng hạ tầng tính toán với tốc độ rất nhanh để đáp ứng sức hút của Kimi K3.

Vì sao Kimi K3 gây tiếng vang?

Khác với nhiều chatbot chỉ mạnh ở trả lời hội thoại, Kimi K3 được thiết kế cho các tác vụ phức tạp kéo dài.

Các chuyên gia đánh giá ba điểm nổi bật gồm: Xử lý dự án lập trình quy mô lớn; điều phối nhiều AI Agent cùng làm việc; ghi nhớ lượng dữ liệu khổng lồ trong cùng một phiên làm việc.

Nhờ cửa sổ ngữ cảnh tới 1 triệu token, Kimi K3 có thể "đọc" cả kho mã nguồn hoặc hàng nghìn trang tài liệu trước khi đưa ra phương án xử lý.

Đây là năng lực đặc biệt quan trọng đối với doanh nghiệp, nơi AI ngày càng được dùng như một "nhân viên kỹ thuật số" thay vì chatbot trả lời câu hỏi.

Sự xuất hiện của Kimi K3 khiến Elon Musk cũng phải chú ý. Sau khi Kimi K3 ra mắt, Elon Musk đã đăng trên mạng xã hội X một từ ngắn gọn: "Impressive" (Thật đáng nể).

Sau đó, khi giới thiệu Grok 4.5, Elon Musk còn tuyên bố mục tiêu là phải vượt Kimi K3. Phía Moonshot AI đáp lại khá tự tin: "Hãy chờ xem, chúng tôi cũng mong họ cạnh tranh sòng phẳng”.

Việc người đứng đầu xAI công khai nhắc đến một startup Trung Quốc cho thấy Moonshot đã được xếp vào nhóm đối thủ đáng chú ý của OpenAI, Anthropic và xAI.

Thiên tài AI 9X: Từ "thần đồng Thanh Hoa" đến doanh nhân AI

Dương Thực Lân (Yang Zhilin) sinh năm 1992 tại thành phố Sán Đầu, tỉnh Quảng Đông (Trung Quốc). Thuở nhỏ, anh từng mơ ước trở thành một ngôi sao nhạc rock hoặc một nhà thơ lang bạt. Ban nhạc yêu thích của anh là Pink Floyd, còn album yêu thích là The Dark Side of the Moon.

Dương Thực Lân theo học Trường Trung học Kim Sơn Sán Đầu. Dù trước đó chưa từng học lập trình, chỉ sau một năm ôn luyện, anh đã giành giải Nhất kỳ thi Olympic Tin học quốc gia tỉnh Quảng Đông, qua đó được tuyển thẳng vào Đại học Thanh Hoa.

Không dừng lại ở đó, anh tiếp tục tham gia kỳ thi tuyển sinh độc lập của Đại học Thanh Hoa và một lần nữa trúng tuyển. Sau đó, Dương Thực Lân vẫn dự kỳ thi đại học toàn quốc (Gaokao), đạt 667 điểm - điểm số cao nhất khối Khoa học tự nhiên của thành phố Sán Đầu năm đó. Nhờ vậy, anh sở hữu tới ba "tấm vé" vào Đại học Thanh Hoa.

Ban đầu, Dương Thực Lân theo học ngành Kỹ thuật Nhiệt. Tuy nhiên, sau khi đọc một cuốn tiểu thuyết của nhà văn Nhật Bản Haruki Murakami, anh quyết định chuyển sang ngành Khoa học máy tính.

Người hướng dẫn của anh tại Thanh Hoa là Đường Kiệt (Jie Tang) - sau này là đồng sáng lập công ty AI Z.ai. Trong thời gian học đại học, Dương Thực Lân còn thành lập một ban nhạc rock mang tên Splay (lấy cảm hứng từ cấu trúc dữ liệu Splay Tree), trong đó anh vừa chơi trống vừa sáng tác ca khúc.

Khi học Đại học Thanh Hoa, Dương Thực Lân đã rất nổi tiếng: hơn 90% môn chuyên ngành đạt trên 95/100 điểm; tất cả môn lập trình đều đạt điểm tuyệt đối; đứng đầu khóa.

Khi là sinh viên năm thứ hai, anh đã phát triển thuật toán giúp tăng hiệu năng tính toán lên hàng chục lần và được Tencent, Huawei, Sina cùng nhiều doanh nghiệp ứng dụng.

Năm thứ ba, anh tham gia nghiên cứu dự báo ung thư tại Stanford và đánh bại nhiều đội nghiên cứu của Stanford, Columbia trong một cuộc thi quốc tế.

Năm 2015, sau khi tốt nghiệp Đại học Thanh Hoa, Dương Thực Lân sang Mỹ theo học tiến sĩ tại Đại học Carnegie Mellon (CMU). Anh được hai nhà khoa học AI nổi tiếng là Ruslan Salakhutdinov (sau này là Giám đốc nghiên cứu AI của Apple) và William Cohen (nhà khoa học trưởng tại Google DeepMind) hướng dẫn.

Trong thời gian làm nghiên cứu sinh, Dương Thực Lân từng làm việc tại Google Brain và Meta. Anh cũng đồng tác giả nhiều công trình nghiên cứu về suy luận máy tính và nhận dạng mẫu với hai "cha đẻ" của AI hiện đại - Yoshua Bengio và Yann LeCun, đều là chủ nhân Giải thưởng Turing.

Sau bốn năm nghiên cứu, năm 2019, Dương Thực Lân nhận bằng Tiến sĩ tại Đại học Carnegie Mellon (CMU), điều rất hiếm tại đây.

Giáo sư Ruslan Salakhutdinov đánh giá học trò của mình bằng ba từ: Brilliant (tài năng xuất chúng); Hardworking (cực kỳ chăm chỉ); Humble (khiêm tốn).

Theo ông, Dương Thực Lân thuộc nhóm nghiên cứu sinh hiếm hoi vừa có tư duy khoa học đỉnh cao, vừa có năng lực lập trình hệ thống và khả năng biến ý tưởng thành sản phẩm thực tế.

Tính đến tháng 7/2025, các công trình của anh đã được trích dẫn hơn 20.000 lần trên Google Scholar.

Theo người thầy hướng dẫn, điểm đặc biệt nhất của Dương Thực Lân là hiếm có ai vừa là nhà nghiên cứu AI xuất sắc, vừa có năng lực kinh doanh mạnh.

Trong thời gian thực tập tại Google Brain, anh tham gia tối ưu TPU – bộ xử lý AI chuyên dụng của Google. Các công trình như Transformer-XL và XLNet của anh hiện vẫn được xem là những nền tảng quan trọng của mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) hiện nay.

Vì sao Dương Thực Lân không ở lại Mỹ?

Sau khi Kimi K3 gây chấn động, trên mạng xã hội X xuất hiện câu hỏi thu hút hàng chục triệu lượt xem: "Tại sao một người như Dương Thực Lân lại không ở lại Mỹ?".

Theo giáo sư Salakhutdinov, học trò của ông hoàn toàn có thể ở lại giảng dạy tại MIT hay Princeton. Nhưng Dương Thực Lân lại chọn con đường rủi ro hơn: trở về Trung Quốc khởi nghiệp. Anh từng nói với vị giáo sư hướng dẫn: "Nếu không thử khởi nghiệp, em sẽ rất hối tiếc".

Theo các đồng nghiệp, khả năng giao tiếp, thuyết trình và thu hút nhân tài của anh rất mạnh. Một cựu nhân viên Moonshot từng tiết lộ rằng Dương Thực Lân có sức hút đặc biệt trong giới nghiên cứu AI, nhiều lần tuyển dụng được cả nhóm nghiên cứu từ các trường đại học danh tiếng.

Tham vọng lớn hơn OpenAI?

Moonshot AI được thành lập năm 2023 với mục tiêu xây dựng AGI (trí tuệ nhân tạo tổng quát). Ba hướng phát triển mà Dương Thực Lân nhiều lần nhấn mạnh gồm: mở rộng ngữ cảnh cực dài; xây dựng AI đa phương thức; và phát triển kiến trúc có khả năng tự cải thiện liên tục.

Ngày 22/7, truyền thông Trung Quốc đưa tin, sau thành công của Kimi K3, Moonshot AI dự kiến tiến hành vòng gọi vốn cuối cùng trước IPO với mức định giá trước gọi vốn khoảng 50 tỷ USD (xấp xỉ 3.380 tỷ NDT); đồng thời xúc tiến kế hoạch IPO tại Hong Kong, có thể niêm yết tại Hong Kong trong vòng 6 tháng.

Nếu DeepSeek của Lương Văn Phong từng chứng minh rằng Trung Quốc có thể tạo ra AI với chi phí thấp, thì Kimi K3 của Dương Thực Lân gửi đi một thông điệp khác: AI Trung Quốc muốn cạnh tranh bằng chất lượng và công nghệ.

Việc Kimi K3 được định giá cao, được cộng đồng quốc tế chú ý và khiến cả Elon Musk lẫn giới đầu tư Mỹ phải theo dõi cho thấy cuộc đua AI toàn cầu đang bước vào giai đoạn mới.