Trong mắt Elon Musk, ông giống như "Cassandra của thời hiện đại" – nhân vật trong thần thoại Hy Lạp có khả năng nhìn thấy tương lai nhưng không ai chịu tin lời cảnh báo.
"Tôi nghĩ mọi người không nhận ra rằng những gì tôi đang nói rồi sẽ trở thành sự thật", tỷ phú giàu nhất thế giới chia sẻ trong cuộc phỏng vấn kéo dài khoảng 90 phút với bà Zanny Minton Beddoes, chủ biên của tờ The Economist tại siêu nhà máy Tesla ở bang Texas (Mỹ), nơi những chiếc xe điện có thể tự lái rời khỏi dây chuyền sản xuất.
Những dự báo của Musk trải dài từ các kịch bản đầy lạc quan đến những viễn cảnh khiến nhiều người lo ngại.
Ông tin rằng chỉ trong vòng 5 năm tới, các hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) có thể vượt qua tổng năng lực trí tuệ của toàn bộ loài người. Xa hơn, trong khoảng 10 năm, robot sẽ thay thế phần lớn lao động chân tay lẫn trí óc, mở ra một thời đại mà của cải được tạo ra nhiều đến mức tiền bạc gần như không còn ý nghĩa. Còn sau khoảng 20 năm, Musk thậm chí dự đoán nước Anh có nguy cơ rơi vào nội chiến vì những mâu thuẫn xã hội ngày càng sâu sắc.
Dù nhiều dự đoán nghe có vẻ cực đoan, giới quan sát cho rằng rất khó để phớt lờ những phát biểu của Musk. Trong hơn hai thập kỷ qua, ông nhiều lần biến những điều từng bị coi là bất khả thi thành hiện thực: đưa xe điện trở thành xu hướng toàn cầu, phát triển tên lửa tái sử dụng, xây dựng mạng Internet vệ tinh Starlink và gần đây là lao vào cuộc đua AI với tham vọng cạnh tranh trực tiếp cùng OpenAI, Google hay Anthropic.
Không chỉ là người giàu nhất hành tinh, Musk còn là một trong những doanh nhân có ảnh hưởng lớn nhất thế giới. Đế chế do ông gây dựng hiện trải rộng từ Tesla, SpaceX đến xAI – công ty AI vừa sáp nhập vào SpaceX để hình thành một tập đoàn công nghệ quy mô chưa từng có.
Ảnh hưởng của Musk không chỉ nằm ở giá trị tài sản hay các công nghệ mà ông sở hữu. Với khoảng 240 triệu người theo dõi trên mạng xã hội X, mỗi phát biểu của ông đều có thể tác động tới thị trường tài chính, ngành công nghệ, chính trị Mỹ và cả các vấn đề địa chính trị như xung đột Nga – Ukraine.
Trong buổi phỏng vấn với The Economist, Musk xuất hiện với đôi bốt đen, áo khoác da có in logo Grok – chatbot AI do xAI phát triển. Ông vẫn giữ phong thái quyết liệt quen thuộc, từng giúp Tesla và SpaceX vượt qua hàng loạt hoài nghi để trở thành những công ty dẫn đầu thế giới.
Tuy nhiên, cuộc trò chuyện cũng cho thấy một khía cạnh khác của Musk: niềm tin gần như tuyệt đối vào những nhận định của bản thân, ngay cả trong những lĩnh vực nằm ngoài chuyên môn kỹ thuật.
Đây cũng là cuộc phỏng vấn chuyên sâu đầu tiên của Musk kể từ khi SpaceX chính thức niêm yết. Giá trị doanh nghiệp này từng vượt mốc 2.600 tỷ USD ngay sau khi lên sàn, đưa Musk trở thành người đầu tiên trên thế giới sở hữu khối tài sản vượt 1.000 tỷ USD. Dù vốn hóa sau đó giảm còn khoảng 1.600 tỷ USD, SpaceX vẫn được xem là doanh nghiệp công nghệ tư nhân có sức ảnh hưởng bậc nhất hiện nay.
Chủ đề lớn nhất của cuộc phỏng vấn là AI – lĩnh vực mà Musk thừa nhận khiến cảm xúc của ông thay đổi liên tục.
"AI có thể khiến tôi chuyển từ cảm giác cực kỳ phấn khích sang cực kỳ sợ hãi chỉ trong một ngày", ông nói.
Dẫu vậy, Musk cho biết ông vẫn lựa chọn nhìn mọi thứ theo hướng tích cực. "Kết luận mang tính triết học của tôi là hãy nhìn về mặt tích cực,” ông nói.
AI sẽ thay con người làm việc, tiền bạc có thể trở nên vô nghĩa
Theo Elon Musk, trí tuệ nhân tạo đang tiến nhanh hơn nhiều so với dự đoán của phần lớn giới công nghệ. Ông cho rằng AI và robot sẽ không chỉ hỗ trợ con người mà cuối cùng sẽ đảm nhận gần như toàn bộ các công việc trí óc lẫn lao động chân tay.
Ông hình dung một tương lai mà làm việc trở thành lựa chọn chứ không còn là điều bắt buộc.
"Hệ thống AI và robot cuối cùng sẽ đảm nhiệm hầu hết các công việc kỹ thuật số và vật lý, khiến công việc của con người trở nên không cần thiết," ông nói.
Đó cũng là lý do Musk đang theo đuổi cùng lúc hai hướng phát triển. Trong khi SpaceXAI (trước đây là xAI) tập trung xây dựng các mô hình AI có thể đảm nhiệm các công việc nhận thức như lập trình hay nghiên cứu, Tesla lại phát triển robot hình người Optimus để thay thế lao động trong thế giới thực.
Tham vọng của Musk còn vượt ra ngoài Trái Đất. Ông tiết lộ muốn xây dựng các trung tâm dữ liệu AI trong không gian nhằm tận dụng nguồn năng lượng Mặt Trời gần như vô tận và giảm bớt các hạn chế về điện năng cũng như hạ tầng trên mặt đất.
Nếu AI thực sự tạo ra khối lượng hàng hóa và dịch vụ gần như vô hạn, Musk cho rằng nền kinh tế sẽ phải thay đổi hoàn toàn.
Theo ông, các chính phủ có thể phải triển khai hình thức phân phối thu nhập quy mô lớn – điều ông gọi là "universal high income" (thu nhập cao phổ quát), thay vì chỉ dừng ở khái niệm thu nhập cơ bản phổ quát (Universal Basic Income) vốn được nhắc tới nhiều năm qua.
Điều đáng chú ý là dù tuyên bố sẵn sàng nộp "hàng nghìn tỷ USD tiền thuế", Musk lại cho rằng tiền cuối cùng sẽ không còn nhiều ý nghĩa.
"Chính phủ chỉ cần phát séc cho người dân là được," ông nói.
Theo ông, khi robot có thể sản xuất gần như mọi thứ với chi phí cực thấp, vấn đề lớn nhất của nền kinh tế sẽ không còn là lạm phát mà là giảm phát do nguồn cung hàng hóa quá dồi dào.
Muốn OpenAI và Trung Quốc cùng giám sát AI
Dù lạc quan về tiềm năng của AI, Musk cũng thừa nhận đây là công nghệ khiến ông lo ngại nhất.
Ông đồng tình với đề xuất của Sir Demis Hassabis, đồng sáng lập Google DeepMind, về việc ngành AI nên có một cơ chế tự giám sát để đánh giá rủi ro trước khi các mô hình mới được phát hành.
Tuy nhiên, Musk cho rằng cơ chế này sẽ không hiệu quả nếu chỉ giới hạn ở Mỹ.
Ông đề xuất các phòng thí nghiệm AI hàng đầu, bao gồm cả những công ty Trung Quốc, nên được phép kiểm tra mô hình của nhau trong khoảng một đến hai tuần trước khi công bố rộng rãi.
"Các đối thủ cạnh tranh có thể giúp nhau giữ vững sự trung thực," ông nói.
Theo Musk, việc các đối thủ cùng giám sát lẫn nhau sẽ giúp phát hiện sớm những nguy cơ mà một phòng thí nghiệm riêng lẻ có thể bỏ sót, đồng thời tạo niềm tin cho các chính phủ ở cả Washington và Bắc Kinh.
Quan điểm này cũng khiến nhiều người bất ngờ bởi Musk từ lâu có mối quan hệ căng thẳng với Sam Altman, CEO OpenAI. Hai người từng cùng sáng lập OpenAI nhưng sau đó chia rẽ sâu sắc và nhiều năm qua liên tục đối đầu bằng các vụ kiện tụng cũng như những phát biểu công kích lẫn nhau.
Tuy vậy, Musk cho biết nếu vấn đề an toàn AI thực sự đòi hỏi, ông sẵn sàng gác lại mâu thuẫn cá nhân. Ông nói thêm rằng cả hai có thể phải " gác lại khác biệt cá nhân vì lợi ích của thế giới”.
Đánh giá cao AI Trung Quốc, đặc biệt là Kimi K3
Khác với nhiều lãnh đạo AI tại Mỹ, Musk không tỏ ra quá lo ngại trước sự trỗi dậy của các công ty Trung Quốc.
Trong cuộc phỏng vấn, ông dành nhiều lời khen cho các mô hình AI mới từ Trung Quốc, đặc biệt là Kimi K3 của Moonshot AI – sản phẩm vừa gây tiếng vang lớn trên thị trường.
Musk cho rằng các doanh nghiệp AI Trung Quốc có “cơ hội rất lớn” để trở thành những người dẫn đầu thế giới trong tương lai.
Theo ông, lợi thế lớn nhất của Trung Quốc nằm ở nguồn điện khổng lồ phục vụ các trung tâm dữ liệu AI cũng như năng lực sản xuất robot quy mô lớn.
Thậm chí, Musk còn hài hước nói rằng ông thấy những đoạn video robot Trung Quốc "đánh nhau" trên Internet là "rất vui".
Tỷ phú Mỹ cũng phản đối quan điểm của một số quan chức trong chính quyền Tổng thống Donald Trump muốn cấm doanh nghiệp Mỹ sử dụng các mô hình AI do Trung Quốc phát triển. Theo ông, các biện pháp hạn chế như vậy sẽ không đủ để ngăn Trung Quốc thắng trong cuộc đua AI nếu nước này tiếp tục duy trì tốc độ phát triển hiện nay.
Musk cũng cho rằng Trung Quốc cuối cùng sẽ vượt qua nút thắt lớn nhất hiện nay là thiếu máy quang khắc tiên tiến để sản xuất chip AI cao cấp.
"Trung Quốc đang tiến gần hơn đến việc giải quyết vấn đề in thạch bản so với hầu hết mọi người nghĩ," ông nói.
Nhận định này đi ngược với quan điểm của nhiều chuyên gia phương Tây, vốn cho rằng các lệnh kiểm soát xuất khẩu chip và thiết bị sản xuất chip sẽ khiến Trung Quốc mất nhiều năm để bắt kịp Mỹ. Theo Musk, khoảng cách thực tế có thể ngắn hơn nhiều so với những gì thế giới đang hình dung.
Quyền lực, chính trị và những dự báo gây tranh cãi
Không chỉ nói về AI, Elon Musk cũng dành một phần đáng kể cuộc phỏng vấn để nói về quyền lực, chính trị và những vấn đề địa chính trị đang định hình thế giới.
Khi được hỏi về tầm ảnh hưởng ngày càng lớn của mình, Musk không phủ nhận rằng ông đang sở hữu lượng quyền lực hiếm có đối với một doanh nhân. Ông cho rằng việc nắm hơn 80% quyền biểu quyết tại SpaceX không nhằm tối đa hóa lợi nhuận ngắn hạn, mà để bảo đảm công ty không đi chệch khỏi mục tiêu dài hạn là đưa loài người trở thành nền văn minh đa hành tinh.
Theo Musk, nếu phải hy sinh lợi nhuận trước mắt để hiện thực hóa kế hoạch xây dựng thuộc địa trên sao Hỏa thì đó vẫn là lựa chọn đúng.
Ông cũng thừa nhận bản thân đã can dự quá sâu vào chính trường Mỹ sau khi dùng tiền bạc và ảnh hưởng để ủng hộ chiến dịch đưa Tổng thống Donald Trump trở lại Nhà Trắng vào năm 2025.
"Thành thật mà nói, tôi đã hơi quá đà," ông nói.
Đây là lần hiếm hoi Musk công khai thừa nhận mình đã đi quá xa trong các hoạt động chính trị. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa ông sẽ rút lui khỏi các cuộc tranh luận toàn cầu.
Vẫn giữ quan điểm cứng rắn về Ukraine và châu Âu
Trong vấn đề Ukraine, Musk tiếp tục bảo vệ quan điểm từng khiến ông nhiều lần bị chỉ trích.
Dù hệ thống Internet vệ tinh Starlink của SpaceX đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ quân đội Ukraine kể từ khi xung đột với Nga bùng phát, Musk vẫn cho rằng bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào cuối cùng cũng sẽ phải bao gồm những nhượng bộ lãnh thổ dành cho Nga. Quan điểm này đi ngược lập trường của nhiều nước phương Tây và tiếp tục gây tranh cãi.
Ở châu Âu, Musk cũng bác bỏ cách truyền thông mô tả các đảng cực hữu. Theo ông, việc coi toàn bộ lực lượng cánh hữu là cực đoan là "sai lệch và vô nghĩa". Ông cho rằng phần lớn họ chỉ là những người muốn thành phố an toàn hơn, biên giới được kiểm soát chặt chẽ hơn và chính phủ chi tiêu hợp lý hơn.
Dự báo gây sốc về nước Anh
Một trong những phát biểu gây chú ý nhất của Musk là dự báo nước Anh có thể rơi vào nội chiến trong vòng 20 năm tới. Theo ông, nguyên nhân xuất phát từ làn sóng nhập cư cùng những khác biệt về văn hóa và hệ giá trị.
Musk cho rằng việc tiếp nhận quá nhiều người có quan điểm "đối nghịch với các giá trị phương Tây" sẽ khiến các mâu thuẫn xã hội ngày càng khó kiểm soát.
Khi được hỏi liệu ông có bài Hồi giáo hay không, Musk phủ nhận: "Tôi chỉ phản đối hiếp dâm và giết người."
Ông nói mình phản đối các hành vi bạo lực và phản đối việc áp đặt những quy tắc đi ngược các giá trị mà phương Tây đã xây dựng. Đồng thời, Musk cũng chỉ trích truyền thông truyền thống vì cho rằng họ không nhìn nhận đúng bản chất của vấn đề nhập cư.
Ngay cả Elon Musk cũng nghi ngờ chính mình
Điều thú vị là ngay cả Musk cũng thừa nhận những viễn cảnh ông mô tả đôi khi nghe rất khó tin.
Ở cuối cuộc phỏng vấn, ông nhắc lại giả thuyết nổi tiếng cho rằng toàn bộ vũ trụ có thể chỉ là một mô phỏng máy tính do nền văn minh ngoài Trái Đất tạo ra.
Musk nói có những lúc ông thực sự nghĩ đến khả năng đó: "Những việc tôi đang làm quá phi lý đến mức khó tin rằng chúng có thật."
Đó có lẽ cũng là cách kết thúc phù hợp nhất cho cuộc trò chuyện kéo dài 90 phút với người giàu nhất thế giới – một doanh nhân luôn đứng giữa ranh giới của công nghệ, chính trị và những dự báo khiến cả thế giới tranh luận.
Dù nhiều nhận định của Elon Musk còn gây chia rẽ, một thực tế khó phủ nhận là ông vẫn là một trong số ít nhân vật đang có khả năng tác động trực tiếp tới tương lai của AI, ngành công nghiệp vũ trụ và cả những cuộc tranh luận lớn nhất của thế giới hiện đại.
Theo The Economist
