Khung cảnh phụ huynh xếp hàng tranh suất học cho con như trước đây đã không còn. Áp lực thiếu học sinh đang trở thành thực trạng phổ biến ở nhiều trường tiểu học tại Trung Quốc.
Mỗi ngày có khoảng 22 trường tiểu học biến mất
Tháng 7/2026, Bộ Giáo dục Trung Quốc công bố Báo cáo thống kê phát triển sự nghiệp giáo dục toàn quốc năm 2025.
Theo báo cáo, số trường tiểu học trên toàn quốc giảm khoảng 8.000 so với năm trước, tương đương 22 trường đóng cửa mỗi ngày; số trường mầm non giảm 21.400 trường, tức gần 59 trường ngừng hoạt động mỗi ngày.
Tổng cộng chỉ trong một năm, Trung Quốc có gần 30.000 trường tiểu học và mẫu giáo biến mất.
Xu hướng này đã kéo dài nhiều năm. Số trường tiểu học liên tục giảm từ năm 2020 đến nay, với tổng cộng khoảng 34.000 trường đóng cửa sau 5 năm.
Trong khi đó, số trường mầm non đạt đỉnh 289.200 trường vào năm 2022 nhưng đã giảm gần 60.000 trường chỉ sau ba năm.
Số trẻ đang học mầm non cũng giảm mạnh, từ 48,18 triệu em năm 2020 xuống còn 32,26 triệu năm 2025, giảm hơn 30%.
Điều này cho thấy tác động của tỷ lệ sinh thấp đã lan từ giáo dục mầm non sang bậc giáo dục bắt buộc.
Dân số thay đổi buộc giáo dục phải thay đổi
Theo Quy hoạch phát triển giáo dục giai đoạn Kế hoạch 5 năm lần thứ 15, Trung Quốc sẽ từng bước thúc đẩy mô hình lớp học quy mô nhỏ, coi đây là giải pháp quan trọng để thích ứng với sự suy giảm dân số trong độ tuổi đến trường.
Ông Đinh Trường Phát, Phó Giáo sư Khoa Kinh tế, Đại học Hạ Môn, nhận định với Tạp chí Caijing (Tài chính) rằng sự suy giảm số trẻ em không phải hiện tượng ngắn hạn mà sẽ kéo dài hàng chục năm.
Theo ông, điều này mở ra cơ hội để giáo dục Trung Quốc chuyển trọng tâm từ "đảm bảo đủ chỗ học" sang "nâng cao chất lượng giáo dục".
Áp lực tuyển sinh ngày càng lớn
Năm 2025, Trung Quốc còn 231.900 trường mầm non, giảm 21.400 trường so với năm trước với 32,26 triệu trẻ mầm non, giảm 3,58 triệu em chỉ trong một năm.
Phần lớn các trường đóng cửa là trường tư thục (giảm 14.700 trường); trường công giảm 6.700 trường.
Đội ngũ giáo viên cũng thu hẹp đáng kể. Năm 2025, cả nước còn 2,61 triệu giáo viên mầm non, giảm gần 220.000 so với năm trước và giảm hơn 630.000 so với mức đỉnh năm 2022.
Các chuyên gia nhận định xu hướng này vẫn chưa chạm đáy. Theo dự báo của Viện Nghiên cứu Giáo dục Yiyang (Diệc Dương), nếu tỷ lệ sinh tiếp tục giảm như hiện nay thì giai đoạn 2027-2030, số trẻ học mầm non chỉ còn khoảng 25 triệu, chưa bằng một nửa so với năm 2020.
Áp lực hiện đã lan sang bậc tiểu học. Năm 2025 cả nước còn 128.300 trường tiểu học, giảm khoảng 8.000 trường, mức giảm mạnh nhất trong 5 năm.
Số học sinh tiểu học giảm 4,06 triệu em. Tuyển sinh lớp 1 giảm khoảng 1,55 triệu, tương đương gần 10%.
Nguyên nhân chủ yếu là số trẻ sinh mới liên tục giảm. Sau khi chính sách "hai con toàn diện" giúp số trẻ sinh năm 2016 và 2017 tăng lên lần lượt 17,86 triệu và 17,23 triệu, số ca sinh sau đó bắt đầu giảm mạnh.
Đến năm 2025, số trẻ sơ sinh chỉ còn khoảng 8,71 triệu, chưa bằng một nửa so với năm thời kỳ cao điểm.
Các chuyên gia Đại học Sư phạm Đông Bắc dự báo số học sinh vào lớp 1 sẽ tiếp tục giảm: Năm 2026 còn khoảng 12,34 triệu. Đến năm 2029 chỉ còn 9,28 triệu, giảm gần một nửa so với đỉnh năm 2023.
Mỗi cấp học sẽ đạt đỉnh vào thời điểm khác nhau. Các nhà nghiên cứu cho rằng số học sinh ở từng cấp học sẽ giảm theo từng giai đoạn: Mầm non và tiểu học đã qua đỉnh; trung học cơ sở đạt đỉnh khoảng năm 2026; trung học phổ thông đạt đỉnh khoảng năm 2029; đại học đạt đỉnh khoảng năm 2032.
Điều này đòi hỏi việc phân bổ nguồn lực giáo dục phải thay đổi theo từng giai đoạn. Theo các chuyên gia, nguồn lực giáo dục trong tương lai cần "đi theo dân số", thay vì phân bổ cố định như trước.
Những địa phương có dân số tiếp tục tăng cần được ưu tiên ngân sách, trong khi dữ liệu dân số và giáo dục cần được kết nối để điều chỉnh quy hoạch trường lớp sát thực tế hơn.
Lớp học ít học sinh trở thành xu hướng mới
Việc số học sinh giảm cũng tạo điều kiện cải thiện chất lượng dạy học. Theo thống kê: Các lớp có trên 56 học sinh hiện chỉ còn chiếm 0,58%; lớp trên 66 học sinh chỉ còn 392 lớp trên toàn quốc; tỷ lệ giáo viên/học sinh được cải thiện lên 1 giáo viên/15,76 học sinh.
Năm 2026, khái niệm "dạy học theo lớp quy mô nhỏ" trở thành một trong những từ khóa nổi bật trong chính sách giáo dục Trung Quốc.
Tháng 3, Bộ trưởng Giáo dục Hoài Tiến Bằng tuyên bố sẽ hỗ trợ các địa phương đủ điều kiện thí điểm mô hình này. Đến tháng 6, Quốc vụ viện Trung Quốc chính thức đưa mục tiêu phát triển lớp học quy mô nhỏ vào Quy hoạch phát triển giáo dục giai đoạn Kế hoạch 5 năm lần thứ 15, đánh dấu việc mô hình này được nâng lên thành định hướng cấp quốc gia.
Trung Quốc vẫn còn lớp học đông hơn nhiều nước phát triển. Theo số liệu OECD (câu lạc bộ các nước phát triển) năm 2022: Bình quân một lớp tiểu học tại các nước OECD có 21 học sinh; Liên minh châu Âu chỉ khoảng 19 học sinh; Mỹ trung bình 20 học sinh; Nhật Bản 27 học sinh; Hàn Quốc 22 học sinh.
Trong khi đó, tại Trung Quốc, dù tình trạng lớp học quá đông đã giảm, các lớp trên 30 học sinh vẫn là phổ biến. Giới chuyên gia cho rằng việc giảm sĩ số lớp sẽ tạo điều kiện để giáo viên quan tâm sát hơn đến từng học sinh và thúc đẩy giáo dục cá thể hóa.
Từ "có chỗ học" sang "học với chất lượng tốt"
Mục tiêu hiện nay không còn đơn thuần là duy trì số lượng trường học mà là nâng cao chất lượng giáo dục. Năm 2025, 85,3% giáo viên tiểu học có trình độ đại học trở lên, tăng 15 điểm phần trăm so với bốn năm trước.
Nhiều địa phương cũng bắt đầu tận dụng các trường học bỏ trống cho mục đích khác. Chẳng hạn, tỉnh Hồ Nam ban hành kế hoạch xử lý trường học không còn sử dụng theo bốn hướng: chuyển thành trường mầm non công lập hoặc trung tâm giáo dục cộng đồng; cải tạo thành viện dưỡng lão, nhà văn hóa hoặc trung tâm hỗ trợ trẻ em; cho thuê hoặc hợp tác khai thác; phá dỡ nếu công trình xuống cấp nghiêm trọng.
Tại Quảng Đông, chính quyền cũng điều chỉnh mạng lưới trường mầm non theo hướng mở rộng trường công ở khu vực dân số tăng nhanh, đồng thời nâng cấp chất lượng các trường hiện có.
Cơ hội cải cách từ quá trình già hóa dân số
Theo các chuyên gia, tình trạng ít trẻ em tuy đặt ra nhiều thách thức nhưng cũng mở ra cơ hội cải cách hệ thống giáo dục.
Ông Đinh Trường Phát cho rằng Trung Quốc có thể cân nhắc kéo dài thời gian giáo dục bắt buộc; từng bước miễn học phí cho bậc mầm non hoặc trung học phổ thông; cải cách cơ chế phân bổ ngân sách theo hướng nguồn lực tài chính "đi theo người học".
Ông cũng nhấn mạnh, so với nhiều nước phát triển, đầu tư ngân sách cho giáo dục bắt buộc của Trung Quốc vẫn còn dư địa để tăng.
Tóm lại, việc gần 30.000 trường học và nhà trẻ đóng cửa trong một năm không chỉ phản ánh sự suy giảm dân số, mà cũng đánh dấu quá trình chuyển đổi của giáo dục Trung Quốc từ ưu tiên mở rộng quy mô sang tập trung nâng cao chất lượng.
Theo Caijing, Sohu
