Tổng thống Mỹ Donald Trump một lần nữa đặt câu hỏi liệu các đồng minh trong NATO có thực sự “ở bên cạnh” nước Mỹ nếu Washington “cần đến họ hay không”, đồng thời đưa ra tuyên bố thiếu căn cứ rằng quân đội liên minh “đã đứng lùi lại” khỏi tiền tuyến trong cuộc chiến tại Afghanistan.
“Tôi luôn nói rằng: ‘Liệu họ có ở đó nếu chúng ta cần họ hay không?’ Và đó mới là phép thử tối thượng. Tôi không chắc điều đó. Tôi biết rằng chúng ta sẽ có mặt, hoặc sẽ luôn có mặt, nhưng liệu họ có ở đó không?”, ông Trump phát biểu hôm thứ Năm trong cuộc phỏng vấn với Fox News tại Davos, Thụy Sĩ.
Sau các vụ tấn công khủng bố ngày 11/9/2001, Mỹ trở thành quốc gia NATO đầu tiên và cho đến nay là nước duy nhất kích hoạt Điều 5 – điều khoản quy định rằng một cuộc tấn công nhằm vào một thành viên sẽ được coi là tấn công nhằm vào toàn khối. Trong suốt 20 năm, các đồng minh NATO cùng nhiều quốc gia đối tác đã chiến đấu bên cạnh quân đội Mỹ tại Afghanistan – một sự hy sinh mà ông Trump thường xuyên xem nhẹ.
“Chúng ta chưa bao giờ cần đến họ. Chúng ta chưa thực sự yêu cầu họ bất cứ điều gì. Họ sẽ nói rằng họ đã gửi một số binh sĩ tới Afghanistan hay thế này thế kia. Và đúng là họ có gửi – nhưng họ đứng lùi lại, tránh xa tiền tuyến”, ông Trump nói.
Những phát biểu này đã khiến các đồng minh Mỹ trong NATO phẫn nộ, nhất là khi chúng được đưa ra vào thời điểm ông Trump liên tục gây căng thẳng với liên minh bằng các tuyên bố đe dọa giành quyền kiểm soát Greenland – vùng lãnh thổ tự trị thuộc Đan Mạch, một thành viên NATO khác.
Xét về con số tuyệt đối, Mỹ mất nhiều binh sĩ nhất trong cuộc chiến tại Afghanistan so với bất kỳ quốc gia NATO nào. Tuy nhiên, tính theo tỷ lệ dân số, một số nước châu Âu – với dân số nhỏ hơn rất nhiều so với Mỹ – lại chịu tổn thất gần tương đương.
Khoảng 3.500 binh sĩ liên minh đã thiệt mạng trong cuộc xung đột, trong đó có 2.456 người Mỹ và 457 người Anh. Đan Mạch, với dân số khoảng 5 triệu người khi chiến tranh bắt đầu, đã mất hơn 40 binh sĩ.
Lực lượng được triển khai tới tỉnh Helmand ở miền Nam Afghanistan – một thành trì của Taliban và trung tâm sản xuất thuốc phiện – ban đầu chủ yếu gồm binh sĩ Anh và Đan Mạch, trước khi Mỹ gửi thêm quân tăng viện vào năm 2008. Anh và Đan Mạch cũng chịu phần lớn thương vong tại khu vực này.
Hôm 23/1, Thủ tướng Anh Keir Starmer đã chỉ trích gay gắt những phát biểu của ông Trump là “xúc phạm và thực sự đáng kinh ngạc”, đồng thời cho rằng Tổng thống Mỹ nên xin lỗi.
“Tôi không ngạc nhiên khi những lời này gây tổn thương sâu sắc tới người thân của những người đã thiệt mạng hoặc bị thương”, ông Starmer nói. “Nếu tôi lỡ lời theo cách đó hay phát biểu như vậy, chắc chắn tôi sẽ xin lỗi”.
Nhà Trắng đã bác bỏ chỉ trích của ông Starmer và khẳng định ông Trump nói đúng.
“Tổng thống Donald Trump hoàn toàn đúng – Hợp chủng quốc Hoa Kỳ đã làm nhiều cho NATO hơn bất kỳ quốc gia nào khác trong liên minh cộng lại”, bà Taylor Rogers, phát ngôn viên Nhà Trắng, nói khi được hỏi về phản ứng trước tuyên bố của Thủ tướng Anh.
Hoàng tử Harry, người từng hai lần tham chiến tại Afghanistan, tuyên bố thông qua người phát ngôn rằng những hy sinh của binh sĩ NATO xứng đáng được tôn trọng.
“Những hy sinh đó cần được nhắc đến một cách trung thực và đầy tôn trọng, khi tất cả chúng ta vẫn đoàn kết và trung thành với mục tiêu bảo vệ ngoại giao và hòa bình”, ông nói trong tuyên bố đưa ra hôm thứ Sáu.
Kể từ đầu năm nay, ông Trump liên tục nghi ngờ mức độ sẵn sàng hỗ trợ Mỹ của NATO. “TÔI NGHI NGỜ NATO SẼ Ở BÊN CHÚNG TA NẾU CHÚNG TA THỰC SỰ CẦN ĐẾN HỌ”, ông viết trên mạng xã hội Truth Social ngày 7/1. “Chúng ta sẽ luôn ở bên NATO, ngay cả khi họ không ở bên chúng ta”.
Trước phát biểu của ông Trump với Fox News, Tổng Thư ký NATO Mark Rutte đã phản bác các nỗ lực trước đó của Tổng thống Mỹ nhằm làm giảm giá trị cam kết của liên minh.
“Hôm qua và hôm nay tôi nghe ông nói rằng ông không hoàn toàn chắc châu Âu sẽ cứu trợ Mỹ nếu Mỹ bị tấn công”, ông Rutte nói hôm thứ Tư tại Davos, khi ngồi cạnh ông Trump. “Hãy để tôi nói rõ: họ sẽ làm vậy. Và họ đã làm vậy tại Afghanistan”.
“Cứ mỗi hai người Mỹ hy sinh, lại có một binh sĩ từ quốc gia NATO khác không bao giờ trở về với gia đình”, ông Rutte nhấn mạnh. “Điều này rất quan trọng. Tôi đau lòng nếu ông nghĩ rằng điều đó không đáng kể”.
Các nghị sĩ Anh thuộc mọi khuynh hướng chính trị cũng bày tỏ phẫn nộ trước phát biểu của ông Trump.
“NATO chỉ kích hoạt Điều 5 một lần duy nhất. Anh và các đồng minh NATO đã đáp lại lời kêu gọi của Mỹ. Hơn 450 quân nhân Anh đã thiệt mạng tại Afghanistan”, Bộ trưởng Quốc phòng Anh John Healey nói. “Những binh sĩ đó phải được ghi nhớ đúng với con người họ: những anh hùng đã hiến dâng mạng sống vì đất nước”.
Bà Emily Thornberry, Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại Hạ viện Anh, gọi phát biểu của ông Trump là “một sự xúc phạm trắng trợn”, trong khi bà Kemi Badenoch, lãnh đạo đảng Bảo thủ đối lập, cho rằng đó là “điều vô lý hoàn toàn”, nhấn mạnh rằng sự hy sinh của các đồng minh “xứng đáng được tôn trọng chứ không phải bị hạ thấp”.
Một số thành viên khác trong chính quyền ông Trump cũng từng xem nhẹ sự hy sinh của các đồng minh NATO tại Afghanistan. Tháng 6 năm ngoái, Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth cho biết binh sĩ Mỹ thường đùa rằng ký hiệu ISAF trên phù hiệu vai – viết tắt của Lực lượng Hỗ trợ An ninh Quốc tế – thực chất có nghĩa là “Tôi thấy người Mỹ chiến đấu” (I Saw Americans Fighting).
“Cuối cùng thì rất nhiều lá cờ… nhưng lại không có nhiều năng lực thực chiến trên thực địa”, ông Hegseth nói, ám chỉ nỗ lực của các đồng minh NATO.
Theo CNN
