Buổi sáng ở ngoại ô Ohio, Mark Jensen dừng xe trước một trạm xăng quen thuộc nằm cạnh đường cao tốc liên bang. Ông không vội xuống xe ngay. Đồng hồ trên bảng điều khiển chỉ 7 giờ 12 phút, giờ cao điểm sắp bắt đầu, và Mark biết mình cần tranh thủ từng phút. Nhưng ông vẫn ngồi thêm một lúc, như thể trì hoãn một quyết định không thể tránh.
Cuối cùng, ông bước xuống, cắm vòi bơm vào bình xăng. Những con số bắt đầu chạy. Ông nhìn chằm chằm vào màn hình, không rời mắt.
“Bạn thấy tiền của mình biến mất ngay trước mắt,” ông nói. “Và bạn biết ngày mai mình vẫn phải quay lại đây.”
Trong nhiều năm, công việc giao hàng mang lại cho Mark một nhịp sống ổn định. Ông nhận đơn, lái xe, giao hàng, và cuối ngày vẫn còn đủ tiền để trang trải. Nhưng vài tuần gần đây, mọi thứ thay đổi theo cách ông không kiểm soát được. Giá nhiên liệu tăng nhanh, chi phí vận hành đội lên, và khoảng cách giữa thu nhập và chi tiêu ngày càng thu hẹp.
Theo dữ liệu thị trường được Reuters công bố ngày 19/4, giá xăng trung bình tại Mỹ đã vượt ngưỡng 4 USD/gallon và tiếp tục duy trì ở mức cao. Chỉ trong vòng khoảng một tháng, giá đã tăng gần 1 USD/gallon — một mức tăng đủ lớn để làm đảo lộn ngân sách của nhiều hộ gia đình.
Có những ngày Mark lái xe hơn 200 km, nhưng sau khi trừ tiền xăng, gần như không còn lại gì đáng kể. Ông bắt đầu ghi lại từng chuyến đi, từng khoản chi, cố gắng tìm cách tối ưu. Nhưng càng tính toán, ông càng nhận ra bài toán không còn lời giải dễ dàng.
“Tôi không còn làm việc để kiếm tiền nữa,” ông nói. “Tôi làm để giữ cho chiếc xe còn chạy.”
Cuộc sống dần thu hẹp
Câu chuyện của Mark chỉ là một trong nhiều câu chuyện tương tự đang diễn ra trên khắp nước Mỹ. Khi chi phí nhiên liệu tăng, những thay đổi không đến từ những quyết định lớn, mà từ những điều nhỏ nhất trong cuộc sống hàng ngày.
Ở Texas, Carla — một người mẹ đơn thân sống ở vùng ngoại ô Houston — đã ngừng hẳn những chuyến lái xe cuối tuần đưa con trai về thăm ông bà. Trước đây, đó là một phần quen thuộc trong lịch sinh hoạt của gia đình. Nhưng hiện tại, chi phí cho một chuyến đi đã trở thành gánh nặng.
Đối với Mandy, một người mẹ 42 tuổi ở miền trung Utah, giá xăng tăng cao đã khiến việc thăm nom một trong những đứa con khuyết tật của bà, sống cách đó hàng giờ đồng hồ lái xe, trở nên khó khăn hơn.
“Trước khi ông Trump và [Thủ tướng Israel Benjamin] Netanyahu bắt đầu cuộc chiến, giá xăng ở thị trấn của tôi là 2,70 USD một gallon. Giờ thì là 4,19 USD và tôi rất sợ nó sẽ tăng lên gần 5 USD trước khi mọi chuyện kết thúc. Một trong những đứa con của chúng tôi bị khuyết tật và sống trong một nhà ở tập thể cách đó hai tiếng rưỡi,” bà nói.
“Việc đến thăm con bé vốn đã tốn kém rồi, giờ thì gần như vượt quá khả năng chi trả của chúng tôi, điều này thật đau khổ cho cả con bé và tôi. Chúng tôi sống ở vùng nông thôn. Không có phương tiện giao thông công cộng," bà nói thêm “Chỉ cần tăng thêm 1–2 USD thôi cũng là thảm họa.”
Lisa, một phụ nữ 56 tuổi sống chung với những người khuyết tật tại khu bảo tồn của bộ lạc ở Oregon, cho biết giá xăng tăng cao đã làm giảm khả năng tiếp cận thuốc men mà bà cần.
“Tôi và người chăm sóc của mình đã phải giảm bớt các chuyến đi lấy thuốc theo toa, mặc dù chúng rất cần thiết. Vì tôi sống ở vùng nông thôn Oregon, những nhu yếu phẩm cơ bản cách đó 40 phút, vì vậy nếu bác sĩ kê thêm đơn thuốc sau khi tôi đã đến thị trấn trong tuần đó, thì đơn thuốc đó phải đợi đến tuần sau tôi mới có thể lấy được”, bà nói.
“Việc đi lại khám chữa bệnh hiện nay phải đi gấp đôi vì nhiều chuyến là đi chung xe. Vì vậy, chuyến đi trước đây chỉ mất bốn tiếng giờ dễ dàng kéo dài từ năm đến sáu tiếng với thêm một người – điều này không tốt chút nào khi bạn đang phải đối mặt với nhiều vấn đề sức khỏe.”
Đối với Michael Adcox, một lính cứu hỏa đã nghỉ hưu ở Alabama, giá nhiên liệu tăng cao – kết hợp với lạm phát chung – đang làm kiệt quệ gia đình ông.
“Tôi là một lính cứu hỏa đã nghỉ hưu bị tàn tật và gia đình tôi có thu nhập cố định rất eo hẹp. Vợ tôi vẫn tiếp tục làm việc nhưng việc giá xăng tăng đột ngột và lạm phát chung đang làm sụp đổ sự an toàn tài chính của chúng tôi. Chúng tôi thực sự đang đứng trước nguy cơ vô gia cư,” Adcox nói.
Katherine Botelho, một chuyên gia công nghệ thông tin đã nghỉ hưu, 63 tuổi ở Pompano Beach, Florida, cho biết giá xăng tăng cao đã buộc bà phải “nghiêm túc” cân nhắc việc “mua một chiếc xe đạp hoặc xe tay ga điện để phục vụ một số nhu cầu đi lại của mình”.
“Thật không may, tôi cần một chiếc xe có mái che vì tôi không thể chịu được ánh nắng mặt trời kéo dài. Một chiếc xe tay ga có mái che thì rất đắt tiền và không khả thi với tình hình tài chính hiện tại của tôi,” bà Botelho nói.
Ở Missouri, một người đàn ông làm việc trong ngành xây dựng đã từ chối một công việc mới dù mức lương cao hơn. Công việc đó nằm cách nhà ông gần 80 km. Khi tính toán chi phí nhiên liệu, ông nhận ra phần thu nhập tăng thêm gần như không còn ý nghĩa.
Ở California, một tài xế giao đồ ăn đã quyết định bỏ việc sau nhiều tháng cố gắng duy trì. Anh từng làm việc 10–12 tiếng mỗi ngày, nhưng chi phí xăng tăng khiến thu nhập thực tế giảm xuống. “Có những ngày tôi làm cả ngày và nhận ra mình không kiếm được gì,” anh nói.
Một nghệ sĩ tự do tại bang này cũng chia sẻ rằng thu nhập của cô giảm mạnh — không phải trực tiếp liên quan tới giá xăng, mà vì khách hàng cắt giảm chi tiêu cho những dịch vụ không thiết yếu. Khi chi phí năng lượng tăng, hiệu ứng lan tỏa xuất hiện ở những nơi ít ai ngờ tới.
Những thay đổi này lan sang cả đời sống gia đình. Một gia đình ở Chicago nói với tờ Guardian rằng họ đã điều chỉnh cách mua thực phẩm, giảm các món đắt tiền và chuyển sang những lựa chọn rẻ hơn. Ở New York, một sinh viên phải giảm số buổi đến lớp trực tiếp để tiết kiệm chi phí đi lại, đồng thời tăng giờ làm thêm.
Một nhân viên văn phòng tại bang Washington nói với Reuters rằng cô bắt đầu cân nhắc từng chuyến đi: liệu nó có thực sự cần thiết hay không. Không có phương tiện công cộng thay thế, lựa chọn của cô chỉ đơn giản là đi hoặc không đi — và mỗi lần đi đều phải tính toán.
Những câu chuyện này không phải là cá biệt. Chúng xuất hiện dày đặc trong các lời chia sẻ mà các hãng truyền thông nước ngoài thu thập từ độc giả Mỹ trong tháng 4. Điểm chung không phải là một cú sốc lớn, mà là quá trình thích nghi liên tục. Những thay đổi nhỏ, lặp lại mỗi ngày, dần trở thành một trạng thái bình thường mới.
Khi giá xăng lan vào mọi quyết định
Sự thay đổi trong đời sống không diễn ra một cách ngẫu nhiên. Nó bắt nguồn từ một yếu tố rất cụ thể: giá nhiên liệu tăng nhanh và kéo theo chi phí toàn diện.
Ngày 23/4, các quan chức năng lượng Mỹ cảnh báo rằng người dân có thể sẽ phải tiếp tục trả giá cao trong thời gian tới. Một số dự báo thậm chí cho rằng giá xăng có thể không quay lại mức dưới 3 USD/gallon cho đến năm 2027.
Bối cảnh lớn hơn nằm ở thị trường năng lượng toàn cầu. Căng thẳng tại Trung Đông và những gián đoạn tại eo biển Hormuz — tuyến vận chuyển khoảng 20% dầu mỏ thế giới — đã khiến giá dầu tăng mạnh, có thời điểm vượt 120 USD/thùng. Những biến động này nhanh chóng tác động tới vào giá xăng ở nước Mỹ.
Nhưng tác động không dừng lại ở trạm bơm. Khi chi phí vận chuyển tăng, giá thực phẩm, hàng hóa và dịch vụ cũng tăng theo. Một sự thay đổi ở trạm xăng lan vào mọi góc của đời sống.
Theo các khảo sát của Reuters, hơn một nửa người Mỹ cho biết họ đang cảm nhận trực tiếp áp lực tài chính từ giá xăng. Điều đáng chú ý là tác động này không còn giới hạn ở nhóm thu nhập thấp. Tầng lớp trung lưu, vốn có “vùng đệm” tài chính, cũng bắt đầu phải điều chỉnh cuộc sống.
Một số người cắt giảm đi lại. Một số trì hoãn các kế hoạch lớn. Một số thay đổi công việc. Nhưng với nhiều người, đặc biệt là những người phụ thuộc vào việc lái xe để kiếm sống, họ gần như không có lựa chọn.
Học cách sống tiết kiệm từng giọt xăng
Trong bối cảnh đó, các hướng dẫn tiết kiệm nhiên liệu bắt đầu xuất hiện nhiều hơn trên truyền thông Mỹ. Một bài phân tích của CNN ngày 19/4 cho thấy người dân đang buộc phải điều chỉnh hành vi theo hướng tiết kiệm hơn – không phải để lựa chọn, mà vì đó là điều cần thiết đối với họ.
Những thay đổi bắt đầu từ những điều cơ bản: kiểm tra áp suất lốp để giảm tiêu hao nhiên liệu, bảo dưỡng xe định kỳ, và tránh mang theo những vật dụng không cần thiết. Các chuyên gia cho biết việc lái xe quá nhanh có thể làm tăng mức tiêu thụ nhiên liệu từ 10–14%.
Người dân cũng thay đổi cách tổ chức cuộc sống. Họ gom nhiều việc vào một chuyến đi, lên kế hoạch lộ trình trước, tránh giờ cao điểm và hạn chế các chuyến đi không cần thiết.
Một số người sử dụng ứng dụng để tìm trạm xăng giá rẻ hơn, tham gia các chương trình tích điểm, hoặc thay đổi loại nhiên liệu nếu xe cho phép. Những điều này trước đây ít được chú ý, nhưng giờ trở thành thói quen.
Tuy nhiên, những biện pháp này chỉ giúp giảm bớt áp lực, không thể giải quyết hoàn toàn vấn đề. Với nhiều người, chi phí nhiên liệu vẫn là yếu tố chi phối cuộc sống hàng ngày.
Cuộc khủng hoảng không ồn ào
Buổi chiều, Mark quay lại trạm xăng lần thứ hai trong ngày. Ông ăn trưa trong xe với một bữa ăn đơn giản, không bật điều hòa để tiết kiệm nhiên liệu. Những điều trước đây không đáng chú ý giờ trở thành một phần trong cách ông duy trì công việc.
Ông không theo dõi thị trường dầu mỏ hay các diễn biến địa chính trị. Điều ông quan tâm là phép tính trước mắt: chi phí hôm nay có cho phép ông tiếp tục làm việc vào ngày mai hay không.
Ở những nơi khác, những phép tính tương tự cũng đang được đưa ra. Một người phải từ bỏ thói quen di chuyển, một người khác từ chối cơ hội mới, một người khác nữa thay đổi công việc. Những quyết định đó không xuất hiện trong các báo cáo kinh tế, nhưng lại phản ánh rõ nhất tác động của giá năng lượng.
Khi Mark đóng nắp bình xăng và quay lại xe, ngày làm việc của ông vẫn tiếp tục. Nhưng điều ông nghĩ đến không còn là số đơn hàng, mà là khả năng duy trì công việc thêm một ngày nữa.
“Bạn không còn nghĩ xa nữa,” ông nói. “Chỉ nghĩ xem ngày mai mình còn đi được không.”
Không có cảnh tượng hỗn loạn. Không có hàng dài chờ xăng như trong các cuộc khủng hoảng trước đây. Nhưng điều đó không có nghĩa là không có khủng hoảng. Lần này, nó diễn ra chậm hơn, âm thầm hơn.
Nó nằm trong những quyết định nhỏ: không đi, không mua, không làm. Nó nằm trong những thay đổi khó nhận ra ngay lập tức, nhưng đủ lớn để làm thay đổi cách con người sống. Một ngày không xăng rẻ không chỉ là một ngày đắt đỏ hơn. Đó là một ngày mà cuộc sống phải co lại, để tiếp tục tồn tại.
Thiên tài Nikola Tesla sống thọ bất thường: 5 thói quen gây tranh cãi đến nay vẫn còn người làm theo
Theo Guardian, CNN, Reuters, Axios
