Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi cho biết eo biển Hormuz đã được mở trở lại sau khi đạt được thỏa thuận ngừng bắn tại Lebanon, trong khi Tổng thống Mỹ Donald Trump nói ông tin rằng một thỏa thuận chấm dứt cuộc chiến với Iran sẽ sớm đạt được, dù thời điểm cụ thể vẫn chưa rõ ràng.
Ông Araqchi cho biết trong một bài đăng trên mạng xã hội X hôm 17/4 rằng eo biển này sẽ mở cửa cho tất cả các tàu thương mại trong suốt thời gian còn lại của lệnh ngừng bắn kéo dài 10 ngày do Mỹ làm trung gian giữa lực lượng Israel và Hezbollah được Iran hậu thuẫn, thỏa thuận đạt được hôm thứ Năm giữa Israel và Lebanon.
Một quan chức cấp cao Iran nói với Reuters rằng việc lưu thông sẽ diễn ra qua các tuyến được chỉ định mà Tehran cho là an toàn cho hàng hải và sẽ không áp dụng đối với tàu quân sự.
Cuộc xung đột Mỹ – Israel với Iran, bắt đầu từ ngày 28/2, đã khiến hàng nghìn người thiệt mạng và làm mất ổn định Trung Đông. Xung đột này cũng khiến eo biển Hormuz — nơi vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu — bị gián đoạn, làm dấy lên nguy cơ về cú sốc dầu tồi tệ nhất trong lịch sử.
Giá dầu giảm mạnh, chứng khoán tăng
Giá dầu đã giảm 11%, nối dài đà giảm trước đó sau bài đăng của ông Araqchi. Thị trường chứng khoán toàn cầu, vốn đã giao dịch gần mức cao kỷ lục, tiếp tục tăng mạnh nhờ thông tin này.
Tuy nhiên, các công ty vận tải biển lớn phản ứng thận trọng hơn, cho rằng sẽ cần thêm thời gian để hoạt động qua điểm nghẽn này trở lại mức bình thường, vốn khoảng 130 tàu mỗi ngày trước chiến tranh.
Công ty vận tải biển Đức Hapag-Lloyd cho biết sẽ tạm thời không đi qua eo biển trong khi đánh giá tình hình. Hiệp hội Chủ tàu Na Uy cũng cho rằng vẫn còn nhiều yếu tố cần làm rõ, bao gồm khả năng tồn tại thủy lôi trên biển.
Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) tuần này đã hạ dự báo tăng trưởng toàn cầu và cảnh báo nền kinh tế thế giới có nguy cơ rơi vào suy thoái nếu xung đột kéo dài, chủ yếu do tác động từ việc đóng cửa eo biển.
Phong tỏa của Mỹ vẫn duy trì
Ngay sau tuyên bố của ông Araqchi, ông Trump đăng trên mạng xã hội Truth Social: “IRAN VỪA THÔNG BÁO RẰNG EO BIỂN IRAN ĐÃ MỞ HOÀN TOÀN VÀ SẴN SÀNG CHO VIỆC QUA LẠI.”
Tuy nhiên, ông Trump cũng cho biết lệnh phong tỏa quân sự của Mỹ đối với các tàu đi tới các cảng Iran — được công bố sau khi các cuộc đàm phán tại Islamabad cuối tuần trước không đạt kết quả — vẫn được duy trì.
Ông nói lệnh phong tỏa sẽ tiếp tục có hiệu lực đầy đủ cho đến khi “thỏa thuận của chúng tôi với Iran hoàn tất 100%”, đồng thời cho rằng điều này có thể diễn ra rất nhanh vì phần lớn các vấn đề đã được đàm phán.
Ông Trump trước đó cho biết các cuộc đàm phán có thể diễn ra sớm nhất vào cuối tuần này, nhưng đến chiều thứ Sáu, khả năng này trở nên khó xảy ra do những vấn đề hậu cần trong việc tập hợp các quan chức tại Islamabad, nơi dự kiến diễn ra đàm phán.
Bất chấp sự lạc quan của ông Trump, các nguồn tin Iran nói với Reuters rằng vẫn còn “những khoảng cách cần được giải quyết” trước khi đạt được một thỏa thuận sơ bộ, trong khi các giáo sĩ cấp cao trong các buổi cầu nguyện ngày thứ Sáu thể hiện lập trường cứng rắn.
Trong một bài giảng tại Tehran, giáo sĩ Ahmad Khatami nói: “Người dân chúng tôi không đàm phán trong tình trạng bị làm nhục.”
Tại thành phố Isfahan, một giáo sĩ khác cũng khẳng định: “Chúng tôi không chấp nhận các điều khoản do phía bên kia đề xuất.”
Tại Islamabad, binh lính đã được triển khai trên các tuyến đường dẫn vào thủ đô hôm thứ Sáu, nhưng các tuyến đường vẫn mở và chính phủ chưa yêu cầu đóng cửa các doanh nghiệp như trước cuộc họp gần nhất.
Ngoại giao hậu trường có tiến triển
Một nguồn tin Pakistan tham gia làm trung gian giữa Mỹ và Iran cho biết vào thứ Sáu rằng ngoại giao hậu trường đã đạt được tiến triển, và một cuộc gặp sắp tới có thể dẫn tới việc ký kết một biên bản ghi nhớ, trước khi tiến tới một thỏa thuận toàn diện trong vòng 60 ngày.
“Hai bên đã thống nhất về nguyên tắc. Các chi tiết kỹ thuật sẽ được xử lý sau,” nguồn tin này nói với điều kiện giấu tên.
Một quan chức cấp cao Iran nói rằng hai bên đã đạt được thỏa thuận về việc giải phóng hàng tỷ USD tài sản bị đóng băng của Iran như một phần của thỏa thuận mở lại eo biển, nhưng không nêu rõ thời điểm.
Một trong những vấn đề then chốt là tham vọng hạt nhân của Tehran. Trong các cuộc đàm phán cuối tuần trước, Mỹ đề xuất đình chỉ toàn bộ hoạt động hạt nhân của Iran trong 20 năm, trong khi Tehran đề xuất thời gian từ 3 đến 5 năm, theo các nguồn tin am hiểu.
Iran yêu cầu dỡ bỏ các lệnh trừng phạt quốc tế, còn Washington muốn toàn bộ lượng uranium làm giàu cấp cao phải được đưa ra khỏi Iran. Hai nguồn tin Iran cho biết đã xuất hiện dấu hiệu thỏa hiệp về vấn đề này, khi Tehran cân nhắc xuất khẩu một phần lượng uranium.
Ông Trump nhắc lại phát biểu hôm thứ Năm rằng Mỹ sẽ thu được toàn bộ “bụi hạt nhân”, ám chỉ lượng uranium làm giàu cao của Iran mà ông cho rằng đã bị phá hủy trong các cuộc không kích của Mỹ vào tháng 6 năm ngoái.
Tuy nhiên, trước đó trong ngày thứ Sáu, hãng truyền thông nhà nước Iran Mizan đã bác bỏ điều này, cho thấy các bất đồng vẫn còn tồn tại.
“Không có bất kỳ cuộc đàm phán nào liên quan đến việc chuyển giao uranium làm giàu cao của Iran cho Mỹ, và dĩ nhiên cũng không có thỏa thuận nào về vấn đề này,” hãng này dẫn nguồn tin cho biết.
Theo Reuters
