Iran có thể cho phép tàu thuyền đi qua phần eo biển Hormuz thuộc vùng biển Oman mà không bị tấn công, theo một đề xuất được Tehran đưa ra trong các cuộc đàm phán với Mỹ hôm 16/4, với điều kiện hai bên đạt được thỏa thuận nhằm ngăn xung đột tái bùng phát.
Theo một nguồn thạo tin về các cuộc tiếp xúc của Tehran, đề xuất này cho phép tàu sử dụng hành lang hàng hải phía Oman của eo biển mà không gặp sự cản trở từ Iran. Tuy nhiên, nguồn tin này nhấn mạnh điều kiện tiên quyết là Washington phải đáp ứng các yêu cầu của Tehran — yếu tố được xem là then chốt cho bất kỳ đột phá nào liên quan đến tuyến hàng hải chiến lược này.
Động thái trên được xem là bước điều chỉnh đáng chú ý của Iran sau những đề xuất cứng rắn hơn trong thời gian gần đây, bao gồm ý tưởng thu phí tàu thuyền hoặc áp đặt quyền kiểm soát đối với toàn bộ eo biển. Những phương án này trước đó đã vấp phải phản đối mạnh từ ngành vận tải biển quốc tế vì có thể vi phạm các công ước hàng hải.
Eo biển Hormuz là một trong những điểm nghẽn chiến lược quan trọng nhất thế giới, nơi xử lý khoảng 20% lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu. Tuyến đường này nối Vịnh Ba Tư với Ấn Độ Dương, đồng thời là huyết mạch vận chuyển năng lượng từ Trung Đông ra thế giới.
Theo đề xuất của Iran, tàu thuyền có thể di chuyển qua phần hành lang thuộc lãnh hải Oman — một phần của hệ thống phân luồng giao thông hai chiều được thiết lập từ năm 1968 dưới sự điều phối của Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO), cơ quan hàng hải của Liên Hợp Quốc.
Một phát ngôn viên của tổ chức này cho biết: “Chúng tôi hoan nghênh mọi động thái cho phép tàu thuyền di chuyển an toàn theo đúng hệ thống phân luồng đã được thiết lập.”
Tín hiệu hạ nhiệt sau giai đoạn leo thang
Đề xuất của Iran được xem là dấu hiệu đầu tiên cho thấy Tehran có thể đang rút khỏi các phương án đối đầu mạnh mẽ hơn. Tuy nhiên, giới quan sát cho rằng đây nhiều khả năng chỉ là một “cử chỉ thiện chí” hơn là giải pháp có thể ngay lập tức tháo gỡ tình trạng ách tắc.
Kể từ khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát ngày 28/2, hoạt động vận tải qua eo Hormuz đã bị gián đoạn nghiêm trọng. Hàng trăm tàu chở dầu cùng khoảng 20.000 thuyền viên đã mắc kẹt trong Vịnh Ba Tư. Dù lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần có hiệu lực từ ngày 8/4, và Tổng thống Donald Trump tuyên bố cuộc chiến “gần kết thúc”, việc kiểm soát eo biển vẫn là nút thắt chưa được tháo gỡ.
Một nguồn an ninh phương Tây cho biết đề xuất cho phép tàu đi qua vùng biển Oman thực tế đã được thảo luận từ trước, nhưng chưa rõ Washington đã có phản hồi chính thức hay chưa.
Điều kiện kèm theo và những câu hỏi bỏ ngỏ
Dù mang tính mềm mỏng hơn, đề xuất của Iran vẫn đi kèm nhiều điều kiện. Nguồn tin cho biết Tehran chưa làm rõ liệu có dỡ bỏ các bãi mìn (nếu có) tại khu vực hay không, cũng như việc tất cả tàu, bao gồm cả những tàu có liên hệ với Israel, có được phép đi qua hay không.
Một quan chức Iran xác nhận đề xuất này cho phép Tehran vẫn duy trì quyền kiểm soát phần lãnh hải của mình trong eo Hormuz, đồng thời không can thiệp vào phần thuộc Oman — một cách tiếp cận được mô tả là nhằm “thể hiện thiện chí” và kỳ vọng Mỹ cũng có sự linh hoạt tương tự.
Tuy nhiên, Nhà Trắng và Bộ Ngoại giao Iran hiện chưa đưa ra bình luận chính thức về đề xuất này.
Nếu được chấp nhận, đề xuất của Iran có thể là bước đầu tiên nhằm khôi phục trạng thái bình thường tại eo Hormuz, vốn đã được duy trì trong nhiều thập kỷ bất chấp các vụ bắt giữ tàu lẻ tẻ trước đây.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy tuyến hàng hải này vẫn đang nằm trong thế cân bằng mong manh. Mỹ đã áp đặt phong tỏa đối với các tàu dầu rời cảng Iran từ đầu tuần, trong khi hoạt động vận tải nói chung vẫn ở mức thấp kể từ cuối tháng 2.
Trong bối cảnh đó, đề xuất của Tehran không chỉ là một bước đi kỹ thuật nhằm điều chỉnh luồng tàu, mà còn là phép thử cho khả năng hai bên có thể tìm được tiếng nói chung — hoặc tiếp tục rơi vào vòng xoáy căng thẳng mới.
Theo Reuters
