Ngành công nghệ Mỹ vừa ghi nhận đợt cắt giảm nhân sự lớn nhất trong gần hai năm qua, trong khi chi tiêu cho trí tuệ nhân tạo (AI) tiếp tục tăng mạnh. Diễn biến này phản ánh một xu hướng ngày càng rõ nét: các doanh nghiệp đang chuyển ngân sách từ con người sang năng lực tính toán, đặt cược vào AI như động lực tăng năng suất và tái cấu trúc hoạt động.
Làn sóng AI làm thay đổi cách doanh nghiệp vận hành
Sự bùng nổ của các hệ thống AI thế hệ mới, đặc biệt là các tác nhân AI (AI Agent), đang thúc đẩy một cuộc cách mạng về hiệu quả vận hành trong doanh nghiệp.
Một trong những ví dụ gây chú ý nhất là công ty Block của nhà đồng sáng lập Twitter Jack Dorsey. Công ty này đã cắt giảm hơn 4.000 việc làm, tức gần một nửa lực lượng lao động.
Theo ban lãnh đạo Block, các công cụ AI Agent giúp những nhóm nhân sự nhỏ hơn vẫn có thể duy trì hoặc thậm chí nâng cao hiệu suất làm việc. Giám đốc tài chính của công ty sau đó nhận định rằng khi các quy trình làm việc dựa trên AI ngày càng hoàn thiện, việc tinh giản biên chế quy mô lớn gần như là điều khó tránh khỏi đối với nhiều doanh nghiệp.
Từ đầu năm đến nay, giới đầu tư ngày càng lo ngại rằng các nền tảng AI Agent như Claude Cowork hay OpenClaw có thể làm lung lay mô hình kinh doanh truyền thống của ngành phần mềm SaaS (phần mềm dưới dạng dịch vụ qua internet), vốn dựa trên doanh thu thuê bao theo số lượng người dùng.
Không chỉ các công ty phần mềm, tâm lý lo ngại còn lan sang nhiều lĩnh vực khác như an ninh mạng, giáo dục trực tuyến, tài chính, bảo hiểm, bất động sản và vận tải – những ngành có đặc điểm phụ thuộc nhiều vào lao động tri thức hoặc mô hình doanh thu theo số lượng nhân sự sử dụng dịch vụ.
Nhiều nhà đầu tư cho rằng để thích ứng với làn sóng AI, các doanh nghiệp sẽ phải cắt giảm nhân sự, đồng thời chuyển nguồn lực sang đầu tư cho hạ tầng AI, năng lực điện toán đám mây và các nền tảng suy luận AI.
6 tháng cắt giảm 123.653 việc làm
Theo số liệu từ công ty tư vấn việc làm Challenger, Gray & Christmas, các doanh nghiệp công nghệ Mỹ trong tháng 5 đã công bố kế hoạch cắt giảm 38.242 vị trí việc làm, mức cao nhất kể từ tháng 8/2024. Tính từ đầu năm đến nay, ngành công nghệ Mỹ đã thông báo cắt giảm tổng cộng 123.653 việc làm, tăng hơn 65% so với cùng kỳ năm ngoái.
Điều đáng chú ý là trong cùng khoảng thời gian, tổng số kế hoạch sa thải trên toàn bộ khu vực kinh tế tư nhân Mỹ lại giảm khoảng 7% so với năm trước. Điều này cho thấy làn sóng cắt giảm nhân sự hiện tập trung chủ yếu ở lĩnh vực công nghệ.
Ông Andy Challenger, Giám đốc doanh thu của Challenger, Gray & Christmas, nhận định: "Thị trường lao động đang được AI tái định hình theo thời gian thực. Hiện nay, AI đã trở thành một trong những lý do hàng đầu được các doanh nghiệp viện dẫn khi công bố kế hoạch sa thải".
Các con số trên phù hợp với những đợt cắt giảm nhân sự gần đây tại hàng loạt tập đoàn công nghệ lớn như Meta, Intuit hay Cisco. Tuy nhiên, số lượng hồ sơ xin trợ cấp thất nghiệp tại Mỹ chưa tăng mạnh tương ứng. Điều này cho thấy phần lớn các đợt sa thải đang tập trung vào nhóm lao động văn phòng có thu nhập cao, thay vì nhóm lao động phổ thông.
AI cũng tạo ra nhu cầu tuyển dụng mới
Báo cáo của Challenger cũng cho thấy một nghịch lý đáng chú ý: dù dẫn đầu về số lượng sa thải, ngành công nghệ đồng thời cũng là một trong những lĩnh vực có kế hoạch tuyển dụng mạnh nhất.
Tuy nhiên, nhu cầu tuyển mới hiện tập trung gần như hoàn toàn vào các vị trí liên quan đến AI, bao gồm: Kỹ sư AI, chuyên gia dữ liệu, kỹ sư hạ tầng điện toán, chuyên gia MLOps (vận hành mô hình học máy), kỹ sư an ninh mạng, chuyên gia đánh giá mô hình AI, quản lý sản phẩm AI, và chuyên gia quản trị AI.
Tính từ đầu năm, các doanh nghiệp Mỹ đã công bố kế hoạch tuyển dụng hơn 80.000 lao động mới. Mặc dù cao hơn hai năm gần đây, con số này vẫn thấp hơn nhiều so với giai đoạn trước đại dịch.
Theo các chuyên gia, AI Agent có thể nhanh chóng nâng cao hiệu quả trong các công việc như viết mã, chăm sóc khách hàng, xử lý tài liệu, quản lý dữ liệu, bán hàng và tuân thủ tài chính.
Tuy nhiên, để năng suất lao động toàn nền kinh tế thực sự tăng mạnh, doanh nghiệp vẫn cần tiến hành tái cấu trúc quy trình, nâng cấp hệ thống dữ liệu và thay đổi mô hình tổ chức.
Điều này đồng nghĩa nhu cầu đối với các công việc có tính lặp lại, dễ chuẩn hóa sẽ tiếp tục giảm, trong khi giá trị của những lao động có khả năng quản lý, giám sát và khai thác AI sẽ ngày càng tăng.
Từ “cơn sốt Anthropic” đến cuộc dịch chuyển ngân sách nghìn tỷ USD
Sự trỗi dậy của Anthropic và hệ sinh thái AI Claude được xem là một trong những chất xúc tác quan trọng làm thay đổi nhận thức của giới đầu tư về tương lai thị trường lao động.
Thay vì chỉ cung cấp mô hình AI nền tảng, các công ty như Anthropic đang mở rộng sang các công cụ tự động hóa công việc trong lĩnh vực lập trình, pháp lý, bán hàng, marketing, phân tích dữ liệu và vận hành doanh nghiệp.
Điều này làm dấy lên lo ngại rằng AI có thể trực tiếp cạnh tranh với các công ty SaaS truyền thống cũng như thay thế một phần đáng kể lực lượng lao động tri thức.
Song song với việc cắt giảm nhân sự, các tập đoàn công nghệ đang đẩy mạnh đầu tư vào trung tâm dữ liệu, hạ tầng điện toán, chip AI và nền tảng suy luận. Ngân hàng đầu tư Morgan Stanley thậm chí cho rằng cuộc chạy đua AI đã bước sang giai đoạn "mở rộng ở cấp độ hệ thống".
Morgan Stanley nâng dự báo tổng chi tiêu vốn của các đại gia công nghệ Mỹ trong năm 2026 từ 433 tỷ USD lên 805 tỷ USD. Đến năm 2027, con số này có thể đạt 1.100 tỷ USD. Morgan Stanley cũng ước tính gần 3.000 tỷ USD đầu tư liên quan đến AI sẽ được rót vào nền kinh tế toàn cầu trước năm 2028.
Không phải thất nghiệp hàng loạt, mà là tái cấu trúc việc làm
Phần lớn các nhà kinh tế hiện không cho rằng AI sẽ ngay lập tức gây ra một cuộc khủng hoảng thất nghiệp diện rộng. Thay vào đó, thị trường lao động đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc sâu sắc.
Các doanh nghiệp công nghệ nhiều khả năng sẽ tiếp tục thu hẹp các vị trí hỗ trợ, vận hành truyền thống, lập trình cơ bản, sản xuất nội dung đơn giản hoặc các công việc hành chính lặp lại.
Ngược lại, nhu cầu tuyển dụng sẽ tăng mạnh đối với những nhân sự có khả năng thiết kế quy trình AI, xây dựng hạ tầng dữ liệu, quản trị rủi ro và tích hợp AI vào hoạt động kinh doanh.
Nói cách khác, điều đang diễn ra không hẳn là các doanh nghiệp ngừng tuyển người, mà là họ đang dần thay thế ngân sách nhân sự truyền thống bằng ngân sách dành cho AI.
Theo Sina, Singtao
