Iran tuyên bố sẽ đáp trả bằng các “đòn tấn công kéo dài và đau đớn” vào các vị trí của Mỹ nếu Washington nối lại các cuộc tấn công, đồng thời tái khẳng định yêu sách kiểm soát eo biển Hormuz, qua đó làm phức tạp kế hoạch của Mỹ về việc lập liên minh để mở lại tuyến đường thủy này.
Hai tháng kể từ khi cuộc chiến Mỹ–Israel với Iran bùng nổ, tuyến vận tải biển quan trọng này vẫn bị đóng, khiến khoảng 20% nguồn cung dầu khí toàn cầu bị bóp nghẹt. Điều này đã đẩy giá năng lượng toàn cầu tăng vọt và làm gia tăng lo ngại về nguy cơ suy thoái kinh tế.
Các nỗ lực giải quyết xung đột đã rơi vào bế tắc, dù lệnh ngừng bắn có hiệu lực từ ngày 8/4, nhưng Iran vẫn phong tỏa eo biển để đáp trả lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ đối với xuất khẩu dầu – nguồn sống kinh tế của Tehran.
Tổng thống Mỹ Donald Trump dự kiến sẽ được báo cáo về các kế hoạch tiến hành một loạt đòn tấn công quân sự mới nhằm buộc Iran phải đàm phán chấm dứt xung đột, một quan chức Mỹ nói với Reuters.
Các phương án này từ lâu đã nằm trong kế hoạch của Mỹ, nhưng thông tin về buổi báo cáo – lần đầu do Axios đưa tin tối thứ Tư – đã khiến giá dầu tăng mạnh, với dầu Brent có lúc vượt 126 USD/thùng trước khi giảm về khoảng 114 USD.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, ông Esmaeil Baghaei, tối 30/4 cho biết không nên kỳ vọng đạt kết quả nhanh chóng từ các cuộc đàm phán với Mỹ, theo hãng tin IRNA.
“Việc kỳ vọng đạt kết quả trong thời gian ngắn, bất kể bên trung gian là ai, theo tôi là không thực tế,” ông được dẫn lời.
Hoạt động phòng không đã được ghi nhận tại một số khu vực ở thủ đô Tehran vào tối thứ Năm, hãng tin Mehr đưa tin, trong khi Tasnim cho biết hệ thống phòng không đang đối phó với các máy bay không người lái nhỏ và thiết bị trinh sát không người lái.
Cùng ngày, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) thông báo cấm công dân tới Iran, Lebanon và Iraq, đồng thời kêu gọi những người đang ở các quốc gia này rời đi ngay lập tức, viện dẫn diễn biến khu vực.
Ông Trump nhắc lại với báo giới rằng Iran sẽ không được phép sở hữu vũ khí hạt nhân và giá xăng – vấn đề then chốt với đảng Cộng hòa trước cuộc bầu cử giữa kỳ tháng 11 – sẽ “giảm mạnh” ngay khi chiến tranh kết thúc.
Dù tiếp tục cáo buộc Iran vi phạm nhân quyền nghiêm trọng, ông Trump nói ông “không phản đối” việc Iran tham dự World Cup sắp tới tại Mỹ, sau khi Chủ tịch FIFA Gianni Infantino khẳng định nước này sẽ góp mặt.
Iran cảnh báo “các đòn tấn công kéo dài và đau đớn”
Một quan chức cấp cao của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran (IRGC) cho biết bất kỳ cuộc tấn công mới nào của Mỹ – dù hạn chế – cũng sẽ dẫn đến “các đòn đánh kéo dài và đau đớn” vào các vị trí của Mỹ trong khu vực. Trong khi đó, Tư lệnh lực lượng không gian vũ trụ Majid Mousavi được truyền thông Iran dẫn lời nói: “Chúng tôi đã thấy điều gì xảy ra với các căn cứ của các bạn trong khu vực, và điều tương tự sẽ xảy ra với các tàu chiến của các bạn.”
Lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei trong một thông điệp bằng văn bản gửi người dân Iran cho biết Tehran sẽ loại bỏ “những hành động lạm dụng tuyến đường thủy của kẻ thù” dưới cơ chế quản lý mới đối với eo biển, cho thấy Iran có ý định duy trì quyền kiểm soát.
“Những kẻ ngoại quốc đến từ hàng nghìn km… không có chỗ ở đó, ngoại trừ đáy biển,” ông nói.
Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Antonio Guterres cảnh báo nếu tình trạng gián đoạn kéo dài đến giữa năm, tăng trưởng toàn cầu sẽ giảm, lạm phát tăng và hàng chục triệu người có thể rơi vào nghèo đói và đói kém.
“Động mạch sống còn này bị bóp nghẹt càng lâu, hậu quả càng khó đảo ngược,” ông nói tại New York.
Ông Trump đang đối mặt với hạn chót pháp lý vào thứ Sáu để chấm dứt chiến tranh hoặc trình Quốc hội Mỹ lý do kéo dài theo Đạo luật Quyền lực Chiến tranh năm 1973.
Tuy nhiên, hạn chót này nhiều khả năng trôi qua mà không thay đổi diễn biến xung đột, khi một quan chức cấp cao chính quyền cho biết theo cách hiểu của đạo luật, các hành động thù địch đã chấm dứt do lệnh ngừng bắn từ tháng 4.
Ông Trump tiếp tục nhận định nền kinh tế Iran là “thảm họa”, nhưng các nhà phân tích cho rằng nếu ông kỳ vọng Iran sẽ “chớp mắt trước” trong cuộc đấu kinh tế, ông có thể phải chờ đợi lâu.
Cuộc xung đột đã làm trầm trọng thêm tình trạng kinh tế vốn đã khó khăn của Iran, song nước này dường như vẫn có thể trụ vững trong thế đối đầu tại vùng Vịnh, bất chấp lệnh phong tỏa của Mỹ đã cắt đứt xuất khẩu năng lượng.
Nhiều kịch bản được cân nhắc
Ngoài việc phong tỏa gần như toàn bộ tàu thuyền – trừ tàu của mình – qua eo biển trong thời chiến, Iran đã phóng máy bay không người lái và tên lửa vào Israel, các căn cứ Mỹ, cơ sở hạ tầng và doanh nghiệp liên quan đến Mỹ tại các quốc gia vùng Vịnh.
Axios cho biết một kế hoạch khác trình lên ông Trump bao gồm việc sử dụng lực lượng mặt đất để kiểm soát một phần eo biển nhằm mở lại tuyến vận tải thương mại. Ông Trump cũng đang cân nhắc kéo dài phong tỏa hoặc tuyên bố chiến thắng đơn phương, theo các quan chức.
Trong dấu hiệu cho thấy Mỹ cũng tính đến kịch bản chấm dứt xung đột, một công hàm của Bộ Ngoại giao dự kiến được chuyển tới các quốc gia đối tác trước ngày 1/5 đã mời họ tham gia một liên minh mới mang tên Cơ chế Tự do Hàng hải (MFC) nhằm bảo đảm tàu thuyền có thể đi qua eo biển.
Pháp, Anh và các nước khác đã thảo luận về khả năng tham gia liên minh này, nhưng cho biết họ chỉ sẵn sàng hỗ trợ mở lại eo biển khi xung đột kết thúc.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi sau cuộc gặp với Chủ tịch Quốc hội Lebanon Nabih Berri cho biết việc chấm dứt các cuộc tấn công của Israel vào Lebanon – nơi đang có lệnh ngừng bắn mong manh – là một phần trong thỏa thuận ngừng bắn Iran–Mỹ và sẽ tiếp tục là vấn đề then chốt trong các tiến trình tương lai.
Một nguồn tin Pakistan cho biết nước này đang cố gắng ngăn chặn leo thang trong khi Mỹ và Iran tiếp tục trao đổi thông điệp nhằm tìm kiếm một thỏa thuận tiềm năng.
Theo Reuters
