Khi các kíp tên lửa Iran đưa hai trong số những vũ khí lớn nhất của họ ra khỏi nơi cất giấu và phóng về phía căn cứ quân sự Diego Garcia của Mỹ - Anh cách đó hơn 4.000 km, họ đã hé lộ rằng nước Cộng hòa Hồi giáo sở hữu các loại tên lửa có tầm bắn xa hơn nhiều so với đánh giá trước đây của giới phân tích – và một ban lãnh đạo không còn muốn che giấu năng lực này.
Cuộc tấn công diễn ra vào rạng sáng ngày 20/3 là lần đầu tiên Iran sử dụng tên lửa đạn đạo tầm trung, loại có thể bay xa đủ để tấn công phần lớn châu Âu. Chính quyền Tổng thống Donald Trump trước đó đã viện dẫn chương trình phát triển tên lửa của Iran – có khả năng một ngày mang đầu đạn hạt nhân tới Mỹ – làm một trong những lý do tiến hành chiến tranh.
Chỉ mới tháng trước, các lãnh đạo Iran vẫn khẳng định họ đã giới hạn tầm bắn tên lửa ở mức chỉ bằng một nửa khoảng cách tới Diego Garcia.
Các tên lửa phóng hôm thứ Sáu tuần trước đã không trúng mục tiêu – một quả gặp sự cố trên không, quả còn lại biến mất sau khi một tàu khu trục Hải quân Mỹ phóng tên lửa đánh chặn SM-3, theo các quan chức Mỹ. Tuy nhiên, việc Tehran có thể phóng chúng cho thấy lập trường ngày càng quyết liệt hơn của chế độ, cũng như tiến bộ trong khả năng tấn công vượt xa Trung Đông.
Ông Danny Citrinowicz, người từng phụ trách hồ sơ Iran của tình báo quân đội Israel, nhận định: “Điều này cho thấy quá trình ra quyết định đang ngày càng tiến tới những thái cực”.
Bằng việc nhắm mục tiêu vào Diego Garcia – một căn cứ Mỹ - Anh ở khoảng cách tương đương London hoặc Paris – Tehran đã tạo ra một thực tế an ninh mới cho châu Âu và một phần khu vực Thái Bình Dương.
Các quốc gia châu Âu từ lâu đã lo ngại Iran có thể nâng cấp kho tên lửa hiện có để tăng tầm bắn và nhắm vào họ. Các vụ phóng vừa qua đã biến mối đe dọa giả định đó thành hiện thực, theo ông Douglas Barrie thuộc Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cảnh báo trên mạng xã hội rằng Anh đang đặt sinh mạng người dân vào nguy hiểm khi cho phép sử dụng các căn cứ của mình trong cuộc chiến.
Sau vụ tấn công, chính phủ Anh đã cho phép Mỹ tiếp cận rộng hơn các căn cứ của họ trên toàn cầu nhằm tấn công các mục tiêu tại Iran và ngăn chặn Tehran phóng tên lửa hoặc đe dọa hoạt động hàng hải quốc tế.
Israel cho biết các tên lửa bắn vào Diego Garcia có hai tầng. Điều này cho thấy Iran có thể đã cải hoán một số tên lửa phóng vệ tinh – vốn mang danh nghĩa dân sự – cho mục đích quân sự, theo chuyên gia phân tích tên lửa Fabian Hinz.
Ông Farzin Nadimi, chuyên gia tại Viện Washington, nhận định mức độ phức tạp trong việc cải biến đầu đạn hoặc tên lửa cho thấy Iran có thể đã chuẩn bị cho cuộc tấn công từ lâu trước khi chiến tranh nổ ra. Việc thực hiện tái thiết kế như vậy trong bối cảnh bị oanh kích suốt 3 tuần qua là rất khó khăn.
Ông cũng lưu ý chưa rõ liệu các tên lửa Iran có thực sự đủ tầm để vươn tới Diego Garcia hay không, khi chúng đã không đánh trúng mục tiêu. Việc chế tạo tên lửa tầm xa hoạt động ổn định là rất phức tạp do các áp lực trong quá trình bay. Ngay cả trước chiến tranh, khả năng Iran phát triển tên lửa có thể tấn công trực tiếp Mỹ vẫn bị coi là khó xảy ra.
Diego Garcia, nằm trên một hòn đảo hẻo lánh thuộc Lãnh thổ Ấn Độ Dương của Anh, là căn cứ chiến lược nơi Mỹ triển khai máy bay ném bom, tàu ngầm hạt nhân và tàu khu trục tên lửa dẫn đường.
Quân đội Mỹ đã đánh giá nghiêm túc nguy cơ Iran tấn công bằng tên lửa và đã triển khai một tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường gần căn cứ này. Con tàu đã phóng các tên lửa đánh chặn SM-3 để đối phó với tên lửa Iran.
Sự thay đổi đáng kể hơn có thể nằm ở chiến lược của Iran. Trước đây, lãnh đạo Tehran thường phản ứng một cách có tính toán trong các xung đột với Mỹ và Israel nhằm tránh leo thang.
Nhưng với các cuộc biểu tình, khủng hoảng kinh tế, việc các lãnh đạo cấp cao bị tiêu diệt và áp lực quân sự đẩy chế độ tới bờ vực sụp đổ, họ đã lựa chọn cách tiếp cận quyết liệt hơn nhằm răn đe Mỹ và Israel không tiếp tục tấn công.
Ông Jeffrey Lewis, chuyên gia kiểm soát vũ khí tại Viện Middlebury, cho rằng Iran từ lâu đã có khả năng kỹ thuật để phát triển tên lửa tầm trung nhưng bị kìm hãm bởi yếu tố chính trị. Giờ đây, rào cản đó đã bị phá vỡ.
“Không còn đường quay lại”, ông nói. “Đây là thực tế: Iran đã sở hữu tên lửa đạn đạo tầm trung”.
Quyết định này cũng làm gia tăng nguy cơ Iran thay đổi lập trường đối với chương trình hạt nhân của mình. Trước đây, Tehran nhiều lần tuyên bố sẽ không phát triển vũ khí hạt nhân dù đã tiến gần tới khả năng đó.
Theo ông Lewis, trong cả hai trường hợp, Iran từng kiềm chế để tránh một cuộc chiến như hiện nay. Nhưng khi chiến lược đó thất bại, nguy cơ Tehran tìm cách sở hữu vũ khí hạt nhân như một biện pháp răn đe sẽ gia tăng.
“Nếu chế độ tồn tại – trong đó họ đang cho thấy khả năng chống chịu đáng ngạc nhiên – thì không có lý do gì để tin rằng họ sẽ không tiếp tục hoàn tất các chương trình này”, ông nói.
Theo WSJ
