Tại phiên thảo luận, nhiều đại biểu Quốc hội nhất trí cao với định hướng sửa đổi Luật Nhà ở, đặc biệt là việc chuyển từ mục tiêu chủ yếu khuyến khích sở hữu nhà sang bảo đảm quyền có chỗ ở của người dân.
Đối với cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư, các đại biểu cho rằng chính sách cần tính đến khả năng tài chính của người dân, không để trường hợp người dân mất chỗ ở chỉ vì không đủ khả năng đóng góp kinh phí xây dựng lại.
Theo các đại biểu, Luật Nhà ở cần giải quyết đồng thời hai quyền của người dân là quyền tài sản và quyền có chỗ ở. Bên cạnh phương án bồi thường giá trị quyền sử dụng đất, cần thiết kế một “lưới an sinh” đối với những trường hợp thực sự không có khả năng đóng góp.
Những người thuộc diện này có thể được tiếp cận nhà ở xã hội, thuê hoặc thuê mua nhà ở với cơ chế hỗ trợ phù hợp.
Nếu thiếu cơ chế này, một chính sách nhằm cải tạo đô thị, bảo đảm an toàn công trình có thể vô tình đẩy một bộ phận người dân yếu thế từ chỗ có nhà ở sang tình trạng không đủ khả năng tạo lập chỗ ở mới.
Nhà ở xã hội phải đến đúng người cần
Một trong những vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm là cơ chế phát triển và kiểm soát nhà ở xã hội.
Đối với phát triển nhà ở cho thuê, các đại biểu Quốc hội đề nghị phân biệt rõ chính sách khuyến khích thị trường với chính sách hỗ trợ bằng nguồn lực công. Nguồn lực công dành cho nhà ở càng lớn thì nghĩa vụ chính sách càng phải rõ, đối tượng thụ hưởng càng phải chính xác và cơ chế giám sát càng phải minh bạch.
Vì vậy, câu hỏi không chỉ là xây được bao nhiêu căn nhà, quan trọng hơn là người dân có thực sự tiếp cận được một chỗ ở phù hợp, ổn định và không bị bỏ lại phía sau trong quá trình phát triển đô thị hay không.
Báo cáo thẩm tra cũng chỉ ra nguy cơ có trường hợp một người đã có nhà và đang sinh sống tại một địa phương nhưng vẫn có thể đủ điều kiện mua nhà ở xã hội tại địa phương khác. Điều này có thể phát sinh nguy cơ trục lợi, đầu cơ chính sách.
Do đó, các đại biểu đề nghị phải kiểm soát chặt chẽ, công khai, minh bạch điều kiện và đối tượng được mua, thuê, thuê mua nhà ở xã hội.
Đáng chú ý, một số đại biểu đề nghị nghiên cứu cơ chế kiểm soát đầu cơ sau khi người dân đã mua nhà ở xã hội.
Báo cáo thẩm tra đã có ý kiến đặt vấn đề về hoàn trả ưu đãi, chia sẻ phần tăng giá hoặc quyền mua lại ưu tiên của Nhà nước, Quỹ nhà ở đối với nhà ở được Nhà nước hỗ trợ.
Theo các đại biểu, đây là hướng đáng nghiên cứu. Bởi nếu một căn nhà được hình thành nhờ ưu đãi về đất, thuế, tín dụng và nguồn lực công thì khi chuyển nhượng theo giá thị trường, cần có cơ chế hợp lý để một phần giá trị ưu đãi tiếp tục quay trở lại phục vụ chính sách nhà ở, thay vì toàn bộ lợi ích từ nguồn lực công trở thành lợi ích thương mại của một cá nhân.
Sáp nhập tỉnh, nhu cầu nhà ở cho cán bộ tăng cao
Một vấn đề khác được các đại biểu đề cập là nhu cầu nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê và nhà công vụ trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, sáp nhập tỉnh.
Theo các đại biểu, khi các tỉnh sáp nhập và hình thành những trung tâm hành chính mới, nhiều cán bộ, công chức, người lao động phải di chuyển đến nơi làm việc mới. Trong khi đó, số lượng nhà ở xã hội, nhà ở cho cán bộ, công chức và người lao động thuê với chính sách ưu đãi tại nhiều địa phương còn rất hạn chế, thậm chí có nơi chưa bố trí được.
Điều này gây khó khăn cho đội ngũ cán bộ, công chức và người lao động.
Một số địa phương đã ban hành chính sách hỗ trợ tiền thuê nhà cho cán bộ, công chức, người lao động phải di chuyển do sắp xếp đơn vị hành chính. Tuy nhiên, chính sách hỗ trợ chỉ có thể thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định, chưa giải quyết căn cơ nhu cầu ổn định chỗ ở lâu dài.
Do đó, các đại biểu cho rằng cần quan tâm đầu tư xây dựng nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê tại các tỉnh, thành phố là trung tâm hành chính mới sau sáp nhập.
Việc xây dựng quỹ nhà để cán bộ, công chức, người lao động có thể mua hoặc thuê với giá phù hợp sẽ góp phần giúp đội ngũ này ổn định cuộc sống, yên tâm công tác.
Theo các đại biểu, ổn định chỗ ở cho cán bộ, công chức và người lao động là một trong những yếu tố quan trọng để bảo đảm bộ máy chính quyền sau sắp xếp vận hành thông suốt, đồng thời giúp đội ngũ cán bộ yên tâm cống hiến và công tác lâu dài.
Phát biểu kết luận phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho biết có 22 lượt đại biểu Quốc hội phát biểu và một ý kiến tranh luận.
Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, với không khí thảo luận dân chủ, các đại biểu đã phát biểu sôi nổi, trách nhiệm, thể hiện rõ quan điểm và cơ bản đồng thuận cao với nhiều nội dung chính sách mới, sửa đổi của Luật Nhà ở.
Sau phiên thảo luận, Tổng Thư ký Quốc hội sẽ phối hợp với Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tổng hợp đầy đủ ý kiến của đại biểu tại cả phiên thảo luận tổ và hội trường để gửi Chính phủ, các bộ, cơ quan liên quan nghiên cứu, tiếp thu.
Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị Bộ Xây dựng giúp Chính phủ khẩn trương phối hợp chặt chẽ với Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cùng các bộ, cơ quan liên quan nghiêm túc nghiên cứu, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo.
Đồng thời, tiếp tục lấy ý kiến rộng rãi các đối tượng chịu tác động của luật, tổ chức hội nghị, hội thảo, tọa đàm khoa học để hoàn chỉnh hồ sơ dự thảo Luật Nhà ở, bảo đảm chất lượng và tiến độ, trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ Hai.
