Bệnh nhân N.V.C, 41 tuổi, ở Hà Nội, được đưa đến Khoa Nội tổng hợp, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương trong tình trạng yếu cả tay và chân, không thể tự đứng dậy, đi lại.
Khoảng 2 năm trước, anh từng xuất hiện tê bì, yếu tay chân với biểu hiện tương tự. Cho rằng mình bị hạ canxi, người bệnh tự bổ sung canxi và thấy triệu chứng cải thiện nên không đi khám để tìm nguyên nhân.
Lần này, tình trạng bắt đầu bằng đau, mỏi hai chân, sau đó yếu cơ tăng nhanh và lan sang cả hai tay. Khi không thể tự đứng dậy, người bệnh tiếp tục nghĩ tình trạng cũ tái phát nên gọi nhân viên y tế tại địa phương đến truyền canxi.
Tuy nhiên, tình trạng yếu cơ không cải thiện. Người bệnh được đưa đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương.
BS Bùi Thị Tặng, Khoa Nội tổng hợp, cho biết xét nghiệm tại bệnh viện cho thấy bệnh nhân bị hạ kali máu nặng. Người bệnh được bù kali theo phác đồ và theo dõi sát nồng độ kali cùng các chỉ số điện giải.
Điều bất thường là dù được bổ sung kali, nồng độ kali máu vẫn có xu hướng giảm trở lại. Các bác sĩ nhận định cần tìm nguyên nhân gây hạ kali thay vì chỉ tiếp tục bù điện giải.
Phát hiện cường giáp phía sau tình trạng hạ kali
Theo BS Tặng, hạ kali máu có thể do nhiều nguyên nhân như ăn uống không đầy đủ, mất kali qua đường tiêu hóa, qua thận hoặc liên quan đến các rối loạn nội tiết, chuyển hóa.
Đặc biệt, với những trường hợp hạ kali nặng hoặc tái diễn, việc xác định nguyên nhân rất quan trọng. Nếu chỉ bổ sung kali mà không kiểm soát căn nguyên, tình trạng hạ kali có thể tái diễn.
Từ diễn biến của bệnh nhân, các bác sĩ tiếp tục thực hiện xét nghiệm chuyên sâu, trong đó đánh giá chức năng tuyến giáp và tuyến thượng thận.
Kết quả cho thấy người bệnh mắc cường giáp. Đây được xác định là nguyên nhân liên quan đến tình trạng hạ kali máu và yếu cơ trong trường hợp này.
“Ở trường hợp này, hạ kali là vấn đề cần xử trí ngay, nhưng nguyên nhân phía sau là cường giáp. Nếu chỉ bù kali mà không kiểm soát cường giáp, tình trạng hạ kali có thể tái diễn và yếu cơ có nguy cơ xuất hiện trở lại”, BS Tặng cho biết.
Bệnh nhân được điều trị đồng thời tình trạng hạ kali và cường giáp. Sau 6 ngày, tình trạng yếu cơ cải thiện rõ, khả năng vận động dần hồi phục. Nồng độ kali máu duy trì khoảng 3,5-4,0 mmol/L.
Người bệnh tiếp tục được theo dõi, điều trị cường giáp và dự kiến tái khám sau một tháng để đánh giá chức năng tuyến giáp, điều chỉnh thuốc phù hợp.
Không phải cứ tê bì, yếu cơ là hạ canxi
TS.BS Trần Thị Hải Ninh, Trưởng Khoa Nội tổng hợp, cho biết một điểm đáng chú ý trong trường hợp này là người bệnh nhầm các triệu chứng với hạ canxi.
Trên thực tế, hạ canxi và hạ kali là hai rối loạn điện giải khác nhau nhưng một số biểu hiện có thể tương tự. Hạ canxi có thể gây tê bì quanh miệng, tê tay chân, co rút hoặc co quắp cơ.
Trong khi đó, hạ kali thường gây mệt mỏi, đau và yếu cơ. Khi kali giảm nhiều, người bệnh có thể yếu rõ tay chân, thậm chí xuất hiện liệt cơ. Hạ kali nặng còn có thể gây rối loạn nhịp tim và các biến chứng nguy hiểm.
Vì vậy, tự cho rằng mình “thiếu canxi” rồi tự uống hoặc truyền canxi khi chưa có xét nghiệm có thể khiến người bệnh chậm phát hiện nguyên nhân thực sự và xử trí không phù hợp.
TS.BS Ninh nhấn mạnh không thể xác định hạ kali hay hạ canxi chỉ dựa vào cảm giác tê bì, đau mỏi hoặc yếu tay chân. Người bệnh cần được thăm khám và xét nghiệm điện giải máu để xác định chính xác tình trạng.
Đặc biệt, khi yếu cơ xuất hiện đột ngột, tăng nhanh hoặc khiến người bệnh không thể đứng, đi lại bình thường, cần đến cơ sở y tế để được đánh giá kịp thời.
Trường hợp bệnh nhân N.V.C cũng cho thấy, với hạ kali nặng hoặc tái diễn, việc điều trị không nên chỉ dừng ở bổ sung kali mà cần tìm nguyên nhân phía sau. Với người mắc cường giáp, cần điều trị và theo dõi định kỳ, không tự ý ngừng thuốc hoặc thay đổi liều.
Các bác sĩ khuyến cáo khi xuất hiện tê bì, đau mỏi, yếu tay chân bất thường, đặc biệt là tình trạng yếu tăng nhanh, người dân không nên tự chẩn đoán theo những lần mắc bệnh trước hoặc tự ý bổ sung, truyền các chất điện giải. Thăm khám và xét nghiệm sớm giúp xác định đúng nguyên nhân, điều trị kịp thời và hạn chế biến chứng.
