Sáng 19/8, Bộ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng thừa ủy quyền Thủ tướng trình Quốc hội định hướng sửa đổi Luật Đất đai năm 2024. Dự thảo luật dự kiến được Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp thứ 2 vào cuối năm.
Theo Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng, sau gần 2 năm thi hành, Luật Đất đai 2024 và các văn bản hướng dẫn đã tạo nhiều chuyển biến quan trọng trong quản lý, sử dụng đất. Tuy nhiên, thực tiễn vẫn phát sinh vướng mắc; một số quy định chưa đồng bộ với mô hình chính quyền địa phương hai cấp và các luật mới được sửa đổi, bổ sung.
Việc sửa đổi Luật nhằm thể chế hóa các chủ trương mới của Đảng, tháo gỡ điểm nghẽn về đất đai, khơi thông nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời đáp ứng yêu cầu phân cấp, phân quyền trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Về mục tiêu, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng cho biết việc sửa đổi Luật Đất đai lần này tập trung vào 3 mục tiêu chính: thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các chủ trương mới của Đảng về chính sách, pháp luật đất đai; tháo gỡ những điểm nghẽn phát sinh từ thực tiễn, khơi thông nguồn lực đất đai phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và mục tiêu tăng trưởng cao; đồng thời xây dựng mô hình quản lý đất đai hiện đại, tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả thông qua đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Theo Bộ trưởng, dự thảo tập trung vào 7 nhóm chính sách, gồm: đổi mới quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; hoàn thiện cơ chế giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất; thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; tài chính đất đai và giá đất; quyền, nghĩa vụ của người sử dụng đất; cải cách hành chính, chuyển đổi số, phân cấp, phân quyền; kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm về đất đai.
Đề nghị chỉ thu hồi đất khi thật sự cần thiết
Trình bày báo cáo thẩm tra, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Nguyễn Ngọc Bảo cho biết cơ quan thẩm tra cơ bản tán thành sự cần thiết, cấp bách sửa đổi Luật Đất đai 2024.
Tuy nhiên, với chính sách về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và phân loại đất, Ủy ban đề nghị dự thảo phải thể hiện rõ tinh thần “chuyển mạnh từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy quản trị hiện đại về đất đai”, đưa đất đai trở thành nguồn lực chiến lược và động lực phát triển.
Cơ quan thẩm tra đề nghị nghiên cứu theo hướng đổi mới mạnh việc phân loại đất, chỉ giữ những nhóm thực sự cần thiết để quản lý bằng chỉ tiêu cứng như đất trồng lúa, đất rừng, đất quốc phòng, đất an ninh. Các loại đất còn lại có thể được quản lý theo định hướng phát triển kinh tế - xã hội, thay vì áp dụng cứng chỉ tiêu sử dụng đất.
Ủy ban cũng yêu cầu làm rõ khái niệm “quy hoạch thống nhất của đơn vị hành chính cấp tỉnh”, xác định đây là quy hoạch mới hay thay thế các quy hoạch hiện hành. Đồng thời, cần làm rõ phương pháp "tích hợp quy hoạch" để bảo đảm tính khả thi do các chỉ tiêu, yêu cầu kinh tế - kỹ thuật của các loại quy hoạch không tương thích với cách thức phân loại đất, chỉ tiêu sử dụng đất.
Đối với kế hoạch sử dụng đất cấp xã, cơ quan thẩm tra đề nghị thiết kế theo hướng đơn giản, rõ ràng, không chồng lấn hoặc xung đột với các quy hoạch khác, không phát sinh thêm thủ tục hành chính.
Một trong những nội dung được cơ quan thẩm tra lưu ý là chính sách thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng.
Theo Ủy ban Kinh tế và Tài chính, Điều 35 dự thảo quy định các trường hợp Nhà nước thu hồi đất cho mục đích này, song một số trường hợp chưa thể hiện rõ tính chất “thật cần thiết” theo Hiến pháp.
Do đó, cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ căn cứ, tiêu chí đối với các dự án đầu tư kinh doanh mới được bổ sung vào diện Nhà nước thu hồi đất. Các tiêu chí phải bảo đảm yêu cầu thu hồi đất chỉ được thực hiện trong trường hợp thật sự cần thiết vì lợi ích quốc gia, công cộng.
Ủy ban cũng đề nghị rà soát những trường hợp cho phép thu hồi đất trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư hoặc trước khi hoàn thành bố trí tái định cư, bảo đảm đây thực sự là những trường hợp cần thiết, cấp bách vì lợi ích chung.
Một số ý kiến đề nghị phải quy định rõ trình tự, thủ tục thu hồi đất tại luật vì đây là những quy định rất quan trọng, tác động lớn đối với người dân, đòi hỏi sự minh bạch, rõ ràng và có tính ổn định cao.
Về tài chính đất đai và giá đất, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục nghiên cứu cơ chế xác định giá đất đối với sản xuất, kinh doanh theo hướng hợp lý, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng đất, thúc đẩy đầu tư, phát triển doanh nghiệp và tạo nguồn thu cho ngân sách.
Đối với bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất, Ủy ban đề nghị quy định theo hướng có thể điều chỉnh tăng hoặc giảm, phù hợp với mục tiêu huy động nguồn lực đất đai và điều kiện phát triển kinh tế - xã hội từng thời kỳ. Tách bạch xác định giá đất với cơ chế bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.
Ngoài ra, cơ quan thẩm tra đề nghị, tiếp tục nghiên cứu, cân nhắc kỹ lưỡng và chỉ quy định tại Luật những nội dung mang tính nguyên tắc về giá đất, giao Chính phủ quy định chi tiết để bảo đảm linh hoạt, phù hợp với tình hình thực tiễn và mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của từng thời kỳ trong quá trình tổ chức thực hiện.
