Lệnh ngừng bắn kéo dài 2 tuần giữa Mỹ và Iran bắt đầu vào sáng sớm 8/4, và hai bên dự kiến sẽ tiến hành đàm phán tại Pakistan vào thứ Sáu, 10/4. Hãng thông tấn Agence France-Presse (AFP) đã đăng tải một số phân tích của các viện nghiên cứu địa chính trị về việc liệu Mỹ có thực sự giành chiến thắng hay không.
Nữ nghiên cứu viên cao cấp Négar Mortazavi thuộc Trung tâm Chính sách Quốc tế (Center for International Policy, CIP), trụ sở tại Washington, D.C, cho rằng các cuộc tấn công này ngược lại đã làm gia tăng chủ nghĩa dân tộc và ý thức đoàn kết của Iran.
Theo AFP, bà Mortazavi nhận định rằng Mỹ không đạt được bất kỳ mục tiêu đề ra nào. Chương trình hạt nhân của Iran không thay đổi, Iran vẫn sở hữu tên lửa, vẫn có máy bay không người lái, lập trường của chính phủ còn cứng rắn hơn, và chế độ cũng không bị thay đổi.
Ông Ali Vaez, Giám đốc dự án Iran của Nhóm Xử lý Khủng hoảng Quốc tế (International Crisis Group, ICG), một tổ chức phi chính phủ (NGO) quốc tế độc lập, chuyên nghiên cứu xung đột toàn cầu, trụ sở ở Brussels (Bỉ), cho biết nếu Iran có thể nhận được những cam kết bảo đảm từ Mỹ, họ có thể lập luận rằng việc leo thang căng thẳng đã dẫn tới các cuộc đàm phán theo những điều kiện mà Iran có thể chấp nhận.
Ông nói thêm: “Iran vẫn giữ được lượng uranium làm giàu của mình, còn Mỹ hiện dường như quan tâm nhiều hơn đến việc ngăn chặn tình trạng hỗn loạn lan rộng, đặc biệt là tại eo biển Hormuz, thay vì hoàn toàn chấp nhận phương án của Israel”.
Theo ông Vaez, điều này “vừa cho thấy mong muốn đạt được thỏa thuận của ông Trump, vừa phản ánh những hạn chế trong chiến lược đã áp dụng cho đến nay”.
Trong khi đó, ông Michael Singh, Giám đốc điều hành của Viện Washington về Chính sách Cận Đông (Washington Institute for Near East Policy), cho rằng Mỹ đã “làm suy yếu đáng kể” năng lực quân sự và khả năng tác chiến ngắn hạn của Iran, phá hủy nhiều tên lửa và UAV, gây tổn thất nặng nề cho hải quân và không quân, đồng thời tiêu diệt các lãnh đạo cấp cao của Iran.
Tuy nhiên, ông Singh cũng nhận định rằng về mặt chiến lược, thắng bại vẫn khó phân định rõ ràng. Iran đã nhận ra rằng Mỹ và Israel khi phối hợp có sức mạnh quân sự vượt trội, và điều này có thể khiến họ càng có động lực phát triển vũ khí hạt nhân.
AFP cho biết, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã phối hợp với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu phát động cuộc chiến này. Mục tiêu chính của ông Netanyahu là phá hủy Iran — một quốc gia có dân số khoảng 90 triệu người.
Trong khi đó, mục tiêu của ông Trump lại khá mơ hồ. Ông tuyên bố muốn làm suy yếu năng lực tên lửa của Iran và ngăn nước này sở hữu vũ khí hạt nhân, dù trước đó ông từng nói đã “phá hủy” các cơ sở hạt nhân của Iran, đồng thời vẫn tiếp tục theo đuổi các nỗ lực ngoại giao.
Ông Trump sau đó rút lại phát biểu về việc “giải phóng người dân Iran”. Đến hôm 6/4, những phát biểu của ông bị nhiều người diễn giải là mang tính diệt chủng, khi ông đe dọa rằng toàn bộ nền văn minh Iran — một trong những nền văn minh lâu đời nhất thế giới — “sẽ bị xóa sổ hoàn toàn trong đêm và không bao giờ phục hồi”.
Nhà phân tích Alireza Nader, chuyên gia về Iran, đến từ RAND Corporation, hiện hoạt động độc lập, một người nghiên cứu lâu năm về Iran tại Mỹ, cho rằng: “Tôi nghĩ Mỹ đã ở thế bất lợi trong cuộc chiến dư luận và chiến tranh thông tin — tại Iran, Trung Đông, quốc tế, và thậm chí ngay trong nước Mỹ”.
Ông Nader cho biết, ngay cả những người vốn chỉ trích mạnh mẽ Cộng hòa Hồi giáo Iran cũng bắt đầu ca ngợi Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) — lực lượng quân sự mạnh nhất nước này — vì các mục tiêu bị không kích của Mỹ và Israel bao gồm cả trường đại học, cầu và nhà máy, điều khiến họ phẫn nộ.
Ngày 28/2, Tổng thống Trump phát động chiến tranh, tuyên bố Iran sẽ không bao giờ dám thách thức quân đội Mỹ, đồng thời kêu gọi người dân Iran đứng lên chống lại chính quyền thần quyền.
Tuy nhiên, đến khi hai bên đạt được thỏa thuận ngừng bắn 2 tuần vào 7/4, Cộng hòa Hồi giáo Iran dường như lại trở nên vững chắc hơn. Quân đội Iran vẫn hoạt động mạnh trong khu vực, còn ông Trump thì tuyên bố chiến thắng khi eo biển Hormuz — tuyến hàng hải chiến lược — tạm thời được mở lại, dù trước đó việc đóng cửa chỉ là hành động đáp trả của Iran sau khi bị tấn công.
Ông Nader kết luận: “Duy trì mối quan hệ tích cực lâu dài với Iran phù hợp với lợi ích an ninh quốc gia của Mỹ, nhưng ông Trump đã phá hủy khả năng đó mà không có lý do chính đáng”.
Ông cũng nói thêm: “Nhiều người vốn căm ghét chế độ Iran cũng cảm thấy phẫn nộ trước việc cơ sở hạ tầng dân sự của nước này bị tàn phá trên diện rộng”.
Theo Creaders
