Trung Quốc thiết lập “căn cước số” cho robot hình người

Theo Tân Hoa xã, tại hội nghị thúc đẩy triển khai nền tảng dịch vụ quản lý vòng đời robot hình người do Ủy ban kỹ thuật tiêu chuẩn hóa robot hình người và trí tuệ hiện thân thuộc Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Trung Quốc chủ trì diễn ra ngày 22/5, bộ tiêu chuẩn “Quy phạm quản lý vòng đời robot hình người” đã được công bố.

Theo giới thiệu, quy chuẩn này đề xuất cấp cho mỗi robot hình người một mã nhận dạng riêng (tức “thẻ căn cước số”). Trong tương lai, robot hình người khi tham gia các khâu như sản xuất, lưu thông, bảo trì, thu hồi hay tiêu hủy đều sẽ áp dụng cơ chế “mỗi robot một mã”, nhằm bảo đảm sản phẩm được quản lý xuyên suốt toàn chuỗi.

Thông qua việc dẫn dắt bằng tiêu chuẩn hóa, mục tiêu là xây dựng cơ chế quản lý vòng đời phù hợp với nhu cầu phát triển của ngành, giải quyết các vấn đề cốt lõi về an toàn, quản lý và quản trị, từ đó đẩy nhanh việc ứng dụng robot hình người vào thực tế.

“Mỗi robot một mã” – quản lý toàn bộ vòng đời

Cái gọi là “thẻ căn cước số” của robot hình người cũng giống như căn cước của con người, là dấu hiệu nhận dạng độc nhất dành riêng cho từng thiết bị robot.

Vì sao cần xây dựng “căn cước” cho robot hình người? Hiện nay, năng lực của robot hình người đang không ngừng được nâng cao và ngành công nghiệp này đã bước vào giai đoạn then chốt để triển khai trên thực tế.

Số liệu cho thấy, đến năm 2025, Trung Quốc có hơn 140 doanh nghiệp sản xuất robot hình người và đã tung ra hơn 330 mẫu robot. Tuy nhiên, ngành này cũng đang đối mặt với nhiều vấn đề như khó thống nhất quy tắc mã hóa nhận dạng, tồn tại rủi ro an toàn công cộng và ranh giới trách nhiệm trong toàn chuỗi còn mơ hồ.

Ông Lương Tịnh, Phó chủ nhiệm kiêm Tổng thư ký ủy ban, đồng thời là Phó tổng thư ký Hội Điện tử Trung Quốc, cho biết nền tảng nhằm xây dựng cơ sở hạ tầng quản lý vòng đời robot hình người, hình thành hệ thống quản lý toàn chuỗi bao phủ các khâu nghiên cứu phát triển – sản xuất – tiếp cận thị trường – bán hàng – sử dụng – bảo trì – tiêu hủy – tái chế. Mục tiêu là tạo ra cơ chế quản trị khép kín với các đặc điểm: truy xuất được nguồn gốc, kiểm soát được toàn bộ quá trình, phòng ngừa được rủi ro, truy cứu được trách nhiệm.

Nền tảng cũng sẽ hỗ trợ chính phủ quản lý chính xác hơn, giúp doanh nghiệp giảm chi phí và tăng hiệu quả, đồng thời tạo hàng rào an toàn cho sự phát triển có trật tự của ngành.

Tính đến nay, nền tảng đã bao phủ hơn 100 doanh nghiệp robot hình người trên toàn Trung Quốc, đã cấp mã quản lý vòng đời cho hơn 200 mẫu sản phẩm và hơn 28.000 robot.

Theo ông Vu Tú Minh, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu Tiêu chuẩn hóa Công nghệ Điện tử Trung Quốc, mã nhận dạng gồm 4 phần: mã quốc gia, mã tên doanh nghiệp, mã mẫu sản phẩm và số sê-ri, tổng cộng 29 ký tự. Tiêu chuẩn áp dụng cho các nhà sản xuất, nhà cung cấp dịch vụ, nhà bán hàng, người sử dụng và cơ sở tái chế robot hình người.

Ông Vu Tú Minh cho biết, hiện các doanh nghiệp thiếu một tiêu chuẩn thống nhất về quy tắc mã hóa và định nghĩa trường dữ liệu, khiến việc công nhận và nhận diện danh tính robot giữa các doanh nghiệp, ngành nghề và kịch bản ứng dụng khác nhau trở nên khó khăn, không có lợi cho việc triển khai quy mô lớn.

Ngoài ra, ngành cũng tồn tại các nguy cơ như mất an toàn khi sạc pin, va chạm cơ khí, hay robot mất kiểm soát khi vận hành tự động. Trong các tình huống tương tác người-máy, nâng cấp thuật toán hoặc xử lý tai nạn, trách nhiệm giữa nhiều bên thường không rõ ràng, dễ dẫn tới đùn đẩy trách nhiệm và khó truy xuất nguồn gốc.

Ông Đổng Kiến, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Công nghệ Thông tin thuộc Viện Nghiên cứu Tiêu chuẩn hóa Công nghệ Điện tử Trung Quốc, nói: “Điểm nổi bật lớn nhất của tiêu chuẩn này là thiết lập mô hình quản lý vòng đời lấy ‘thẻ căn cước’ làm trung tâm. Thông qua việc định nghĩa mã nhận dạng duy nhất cho robot hình người, có thể thực hiện truy xuất nguồn gốc và thúc đẩy lưu thông sản phẩm”.

Ông cũng cho biết trước đây các hãng chế tạo robot lớn đã có hệ thống mã hóa nội bộ riêng, vì vậy tiêu chuẩn mới phải đảm bảo tính tương thích và khả năng mở rộng với các hệ thống hiện có. Sau nhiều vòng thảo luận và xác minh kỹ thuật, cơ cấu mã hóa bốn phần đã được xác định.

Giúp đẩy nhanh quá trình ứng dụng robot hình người vào thực tế

Tuy nhiên, từ một “tiêu chuẩn trên giấy” trở thành “quy tắc chung của ngành” vẫn còn một chặng đường dài.

Ông Đổng Kiến cho biết bước tiếp theo sẽ là tổ chức đào tạo, phổ biến tiêu chuẩn tới các nhà sản xuất và đơn vị dịch vụ, giúp các bên liên quan “hiểu được và áp dụng được”, từ đó đưa tiêu chuẩn thực sự đi vào doanh nghiệp và tuyến đầu sản xuất.

Đồng thời, Trung Quốc cũng sẽ thúc đẩy xây dựng thêm hàng loạt tiêu chuẩn quản lý liên quan như nhận diện danh tính robot hình người, chứng nhận sản phẩm và “hàng rào điện tử” (electronic fence). Giới học thuật, nghiên cứu và công nghiệp cũng sẽ phối hợp để xây dựng năng lực chứng nhận tuân thủ danh tính robot và đánh giá an toàn, nhằm hỗ trợ quản lý ngành và xác định trách nhiệm khi xảy ra sự cố.

Cùng ngày, ông Phạm Bân, thanh tra cấp một của Vụ Khoa học Công nghệ thuộc Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Trung Quốc, cho biết cơ quan này sẽ thúc đẩy phối hợp giữa ứng dụng thực tế và quản lý an toàn, đồng thời khởi động chương trình huấn luyện thực tế dành cho robot hình người và trí tuệ hiện thân, tăng cường ứng dụng “căn cước” robot trong các tình huống thực tế.

Ngoài ra, Trung Quốc cũng sẽ thúc đẩy phối hợp giữa các cơ quan quản lý và cơ chế quản trị ngành, tận dụng các khu thí điểm đổi mới ứng dụng AI quốc gia để tăng cường liên kết giữa trung ương và địa phương, cũng như giữa các bộ ngành, nhằm xây dựng hệ thống quản trị ngành hoàn chỉnh và nâng cao năng lực quản lý tinh vi, hệ thống hóa.

Thông qua việc dẫn dắt bằng tiêu chuẩn hóa, Trung Quốc kỳ vọng xây dựng cơ chế quản lý vòng đời robot phù hợp với nhu cầu phát triển của ngành, giải quyết các vấn đề cốt lõi về an toàn, quản lý và quản trị, từ đó đẩy nhanh quá trình ứng dụng robot hình người vào thực tế.

Theo Dongfang, 21jingji