Trước nay, Nhật Bản dường như chưa từng công khai thách thức đồng minh Mỹ. Nhưng thật bất ngờ, tháng 3 năm nay, Nhật đã bán ra 47,7 tỷ USD trái phiếu kho bạc Mỹ. Thoạt nhìn, mấy chục tỷ USD không phải con số quá lớn so với hơn 1.000 tỷ USD trái phiếu Mỹ mà Nhật đang nắm giữ, nhưng ý nghĩa tín hiệu mà động thái này phát đi lại vô cùng mạnh mẽ.
Đợt bán tháo trái phiếu Mỹ lớn nhất kể từ 2022
Theo National Business Daily ngày 24/5, dữ liệu mới nhất do Bộ Tài chính Mỹ công bố cho thấy trong tháng 3, các nhà đầu tư nước ngoài đồng loạt giảm nắm giữ trái phiếu kho bạc Mỹ. Quy mô nắm giữ đã giảm từ 9.490 tỷ USD trong tháng 2 xuống còn 9.350 tỷ USD, tức giảm khoảng 138,4 tỷ USD chỉ trong một tháng. Trong đó, Nhật Bản – chủ nợ lớn nhất của Mỹ – đã giảm nắm giữ 47,7 tỷ USD, đưa tổng lượng trái phiếu Mỹ mà nước này nắm giữ xuống còn 1.190 tỷ USD.
Động thái này được dư luận xem là đợt bán ròng trái phiếu Mỹ lớn nhất của Nhật kể từ năm 2022. Đây vừa là hành động tự cứu mình trong bối cảnh khủng hoảng đồng yên, vừa là phản ứng ngầm đối với chính sách của Mỹ, đồng thời cũng là một bước đi quan trọng trong xu hướng “phi USD hóa” toàn cầu. Việc Nhật Bản bán tháo quy mô lớn như vậy rõ ràng không chỉ đơn giản là điều chỉnh danh mục tài sản. Ngay khi động thái này xuất hiện, nó đã giáng đòn mạnh vào thị trường trái phiếu Mỹ vốn đang bất ổn, khiến tâm lý thị trường lập tức căng thẳng.
Tuy nhiên, điều không thể xem nhẹ là việc Nhật bán trái phiếu Mỹ có thể mới chỉ là khởi đầu. Khi Ngân hàng Trung ương Nhật Bản tiếp tục nâng lãi suất, tương lai có thể sẽ có thêm dòng vốn quay trở lại thị trường nội địa, và điều này có khả năng trở thành “giọt nước tràn ly” đối với thị trường trái phiếu Mỹ. Hơn nữa, việc Nhật bán trái phiếu Mỹ giống một “đòn tấn công thăm dò” hơn là tuyên chiến toàn diện. Nhưng nếu Nhật tiếp tục giảm nắm giữ trong thời gian tới, việc chủ nợ số một liên tục rút lui sẽ khiến thị trường trái phiếu Mỹ và hệ thống USD vốn đã chịu áp lực sẽ phải đối mặt với những cú sốc lớn hơn nữa.
Trái phiếu kho bạc Mỹ từng được xem là tài sản an toàn nhất thế giới, nhưng giờ đây lại trở thành thứ bị nhiều người xa lánh. Những năm gần đây, quy mô nợ công của Mỹ liên tục phình to, đến tháng 5/2026 đã vượt 39.000 tỷ USD. So với cùng kỳ năm 2025, nợ ròng tăng thêm khoảng 3.000 tỷ USD, tương đương khoảng 135% GDP. Chi phí trả lãi trong năm tài khóa 2026 được tính theo năm đã lên tới 1.230 tỷ USD. Nếu chia đều khoản nợ 39.000 tỷ USD cho toàn bộ dân số Mỹ, bình quân mỗi người sẽ gánh khoảng 117.000 USD nợ công. Vòng xoáy “phát hành nợ (trái phiếu)– trả lãi – thâm hụt tăng – tiếp tục phát hành nợ” đang trực tiếp đẩy áp lực cung trái phiếu dài hạn tăng mạnh, buộc lợi suất phải đi lên.
Tình trạng nợ nần của Mỹ chính là “mũi tên trong bóng tối”. Tháng 5/2025, hãng xếp hạng tín nhiệm Moody's đã hạ xếp hạng tín nhiệm chủ quyền của Mỹ xuống mức “Aa1”, chấm dứt hơn 100 năm duy trì mức xếp hạng cao nhất “Aaa”, gây chấn động thị trường lúc bấy giờ. Trong khi đó, để đối phó khủng hoảng, phía Mỹ thậm chí được cho là có kế hoạch phát hành “trái phiếu 100 năm” nhằm ép hoán đổi lượng trái phiếu ngắn hạn do nước ngoài nắm giữ. Kiểu “bá quyền tài chính” này đã khiến các chủ nợ phẫn nộ phản đối.
Nguyên nhân Nhật bán tháo trái phiếu Mỹ
Việc Nhật mạnh tay bán tháo trái phiếu Mỹ lần này là bước đi bất đắc dĩ trong bối cảnh đồng yên mất giá, chính sách tiền tệ trong nước thay đổi và môi trường kinh tế toàn cầu xấu đi. Điều này không chỉ phản ánh những khó khăn nghiêm trọng mà kinh tế Nhật đang đối mặt, mà còn cho thấy cục diện cung – cầu trên thị trường trái phiếu Mỹ toàn cầu đang thay đổi tận gốc. Xét tổng thể, việc Nhật bán mạnh trái phiếu Mỹ lần này chủ yếu xuất phát từ hai nguyên nhân:
Một là, do xung đột Trung Đông khiến giá dầu quốc tế tăng vọt cùng với chênh lệch lãi suất Mỹ – Nhật duy trì ở mức cao, đồng yên liên tục mất giá, có lúc tỷ giá USD/JPY rơi xuống mức 160,72 yên đổi 1 USD. Để kiềm chế lạm phát nhập khẩu và bất ổn tài chính, phía Nhật nhiều lần can thiệp thị trường ngoại hối (như giai đoạn cuối tháng 4 đến đầu tháng 5), tiêu tốn ước tính khoảng 54,7 tỷ USD. Vì khoảng 63% dự trữ ngoại hối của Nhật là trái phiếu Mỹ, bán trái phiếu trở thành cách nhanh và hiệu quả nhất để huy động USD.
Hai là, Mỹ áp thuế “đối ứng” đối với Nhật (cao nhất tới 104%), gây tác động mạnh lên các ngành xuất khẩu trụ cột của Nhật như ô tô và điện tử. Việc bán trái phiếu Mỹ là đòn phản kích bất đối xứng, nhằm lung lay niềm tin vào thị trường trái phiếu Mỹ, đẩy lợi suất tăng cao, khiến chi phí tài chính và áp lực ngân sách của Mỹ nặng nề hơn. Nhật vốn là “người mua ổn định” của trái phiếu Mỹ và là đồng minh cốt lõi của Washington tại châu Á – Thái Bình Dương, nhưng giờ đây lại dẫn đầu xu hướng bán tháo, cho thấy lòng tin đã bị tổn hại.
Rõ ràng, Nhật Bản không còn muốn tiếp tục làm người nắm giữ bị động của thị trường trái phiếu Mỹ, mà đang thông qua chính sách lãi suất và điều tiết dòng vốn để thách thức bá quyền của đồng USD. Bất kỳ sự tái cấu trúc nào của hệ thống tiền tệ đều đi kèm biến động dữ dội, và lần này Nhật chọn đúng thời điểm mà chính trị – kinh tế Mỹ đang mong manh nhất để ra đòn.
Việc Nhật bán 47,7 tỷ USD trái phiếu Mỹ lần này, đối với Mỹ – một đồng minh thân cận – chẳng khác nào tung “cú đòn cực mạnh” ngay khi ra tay. Trong ngắn hạn, cú đánh này sẽ tác động tới trái phiếu Mỹ và đồng USD; về dài hạn, nó có thể tái định hình trật tự tài chính toàn cầu cũng như cục diện cạnh tranh giữa các cường quốc. Vì vậy, khi Phố Wall còn đang tranh cãi về thời điểm Fed hạ lãi suất, thì Nhật Bản đã âm thầm bày ra một ván cờ lớn.
Theo Sohu
