Mỹ và Iran đồng loạt hạ nhiệt kỳ vọng về một thỏa thuận hòa bình “chớp nhoáng”, dù các cuộc đàm phán hậu trường nhằm chấm dứt cuộc chiến kéo dài ba tháng giữa hai bên vẫn đang tiếp diễn.
Trong phát biểu tại New Delhi ngày 25/5, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết Washington vẫn ưu tiên giải pháp ngoại giao, nhưng cảnh báo nếu không đạt được “một thỏa thuận tốt”, Mỹ sẽ phải xử lý Iran theo “một cách khác”.
“Tôi nghĩ hiện đã có một khuôn khổ khá vững trên bàn đàm phán liên quan đến việc mở lại eo biển Hormuz, khôi phục lưu thông hàng hải và bước vào các cuộc thương lượng nghiêm túc, có thời hạn về vấn đề hạt nhân,” ông Rubio nói với báo giới.
Tuy nhiên, phía Iran tỏ ra thận trọng hơn nhiều.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei cho biết dù hai bên đã đạt được đồng thuận ở nhiều nội dung, điều đó “không có nghĩa là sắp ký được thỏa thuận”.
Theo ông Baghaei, bản ghi nhớ đang được thảo luận gồm 14 điều khoản, tập trung chủ yếu vào việc chấm dứt chiến sự và dỡ bỏ phong tỏa hải quân của Mỹ tại eo biển Hormuz.
Đổi lại, Tehran sẽ có những bước đi nhằm bảo đảm an toàn hàng hải tại tuyến vận tải chiến lược này.
Ông nhấn mạnh rằng ở giai đoạn hiện nay, đàm phán chưa đi sâu vào vấn đề hạt nhân.
Nếu khuôn khổ sơ bộ được thông qua, hai bên sẽ có thêm 60 ngày để thương lượng riêng về chương trình hạt nhân của Iran – chủ đề vốn là tâm điểm căng thẳng suốt nhiều năm qua.
Tổng thống Donald Trump lâu nay luôn khẳng định mục tiêu lớn nhất của Mỹ là ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân thông qua kho uranium làm giàu cấp độ cao của nước này.
Tehran nhiều lần bác bỏ cáo buộc đó, khẳng định chương trình hạt nhân chỉ phục vụ mục đích dân sự.
Trên mạng xã hội Truth Social hôm 24/5, ông Trump tuyên bố lệnh phong tỏa đối với tàu Iran ở eo Hormuz sẽ “tiếp tục có hiệu lực đầy đủ cho tới khi một thỏa thuận được hoàn tất, xác nhận và ký kết”.
Dù vậy, chỉ một ngày trước đó, chính ông Trump lại khiến thị trường toàn cầu kỳ vọng khi nói Mỹ và Iran đã “cơ bản đàm phán xong” một bản ghi nhớ hòa bình.
Eo biển Hormuz hiện vẫn là điểm nóng lớn nhất.
Khoảng 20% lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới từng đi qua tuyến hàng hải này trước khi chiến sự nổ ra ngày 28/2.
Kể từ đó, Hormuz gần như bị đóng băng khi số tàu qua lại giảm mạnh, từ khoảng 125–140 chuyến mỗi ngày xuống chỉ còn nhỏ giọt.
Khủng hoảng tại đây đã đẩy giá năng lượng toàn cầu tăng vọt, kéo theo giá nhiên liệu, phân bón và thực phẩm leo thang ở nhiều nước.
Tuy nhiên, giá dầu thế giới trong phiên đầu tuần lại giảm khoảng 5%, xuống mức thấp nhất hai tuần, sau khi xuất hiện tín hiệu cho thấy Washington và Tehran đang tiến gần hơn tới một thỏa thuận.
Ông Baghaei cho biết bản dự thảo hiện chưa đề cập chi tiết việc quản lý eo Hormuz.
Iran cũng phủ nhận thông tin sẽ thu phí tàu bè đi qua khu vực này.
Dẫu vậy, Tehran để ngỏ khả năng thu phí cho các dịch vụ đi kèm như dẫn đường và bảo vệ môi trường theo một cơ chế phối hợp với Oman – quốc gia nằm đối diện eo biển.
Ngoài Hormuz và hồ sơ hạt nhân, hàng loạt vấn đề gai góc khác vẫn chưa được giải quyết.
Trong đó có yêu cầu của Iran về việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt, giải phóng hàng chục tỷ USD doanh thu dầu mỏ bị phong tỏa ở nước ngoài, cũng như cuộc chiến giữa Israel và lực lượng Hezbollah thân Iran tại Lebanon.
Các nguồn tin Iran nói với Reuters rằng một “công thức khả thi” có thể được tìm ra để xử lý kho uranium làm giàu cấp độ cao, bao gồm khả năng pha loãng lượng uranium này dưới sự giám sát của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA).
Một lệnh ngừng bắn mong manh đã được duy trì từ đầu tháng 4, sau nhiều tuần giao tranh ác liệt.
Các cuộc không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran trước đó khiến hàng nghìn người thiệt mạng, trong khi chiến sự lan sang Lebanon cũng khiến hàng trăm nghìn người phải rời bỏ nhà cửa.
Ông Trump hiện chịu áp lực ngày càng lớn trong nước khi giá năng lượng tăng cao làm suy giảm tỷ lệ ủng hộ, đồng thời Quốc hội Mỹ cũng tìm cách hạn chế quyền phát động chiến tranh của ông.
Trước các chỉ trích cho rằng ông quá mềm mỏng với Tehran, Tổng thống Mỹ phản pháo:
“Nếu tôi đạt được thỏa thuận với Iran, đó sẽ là một thỏa thuận tốt và đúng đắn. Đừng nghe những kẻ thất bại chỉ trích thứ mà họ chẳng hiểu gì,” ông viết trên Truth Social.
Theo Reuters, Axios
