Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết một tiêm kích tàng hình F-35 đã buộc phải hạ cánh khẩn cấp trong một nhiệm vụ chiến đấu trên không phận Iran – dấu hiệu đầu tiên cho thấy dòng chiến đấu cơ thế hệ thứ 5 này có thể đã bị hư hại trong chiến đấu.
Sự kiện này được các nhà phân tích Trung Quốc đem ra “mổ xẻ”, họ cho rằng vụ việc cho thấy máy bay tàng hình vẫn có thể bị phát hiện bởi các hệ thống cảm biến quang – hồng ngoại (EO/IR).
Phía Mỹ xác nhận chiếc tiêm kích buộc phải hạ cánh khẩn cấp sau khi thực hiện nhiệm vụ chiến đấu hôm 19/3.
“Chúng tôi đã biết về các báo cáo cho thấy một máy bay F-35 của Mỹ đã hạ cánh khẩn cấp tại một căn cứ không quân Mỹ trong khu vực sau khi bay thực hiện nhiệm vụ trên Iran”, người phát ngôn, Đại úy Tim Hawkins, cho biết. “Máy bay đã hạ cánh an toàn, phi công trong tình trạng ổn định. Vụ việc đang được điều tra”.
Dù chi tiết và thời điểm cụ thể chưa được xác nhận, đây có thể là lần đầu tiên Iran gây hư hại một chiến đấu cơ Mỹ kể từ khi các cuộc không kích Mỹ - Israel kích hoạt chiến tranh vào ngày 28/2.
Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cũng tuyên bố riêng rằng họ đã nhắm mục tiêu một máy bay Mỹ trên bầu trời miền Trung nước này.
Chiếc F-35 Lightning II là chiến đấu cơ đa nhiệm thế hệ thứ 5 hàng đầu do Lockheed Martin phát triển. Máy bay này sở hữu khả năng tàng hình cực cao nhờ thiết kế đặc biệt, khoang vũ khí bên trong và vật liệu hấp thụ sóng radar.
Dù không hoàn toàn “vô hình”, F-35 được tối ưu hóa để giảm khả năng bị phát hiện – thường “tàng hình” hơn từ 20 đến 100 lần so với các máy bay không tàng hình như Dassault Rafale, cho phép hoạt động trong không phận bị phòng thủ dày đặc.
Hiện F-35 được vận hành bởi khoảng 20 quốc gia, chủ yếu là đồng minh của Mỹ, bao gồm Israel, và được thiết kế cho các nhiệm vụ tấn công tàng hình, trinh sát và tác chiến mạng.
Ông Yue Gang, đại tá đã nghỉ hưu của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA), nhận định chiếc F-35 có thể “bị hư hại nhẹ nhưng vẫn giữ được chức năng cơ bản”.
Dựa trên hình ảnh hồng ngoại do Tehran công bố, ông cho rằng khả năng máy bay bị pháo phòng không bắn trúng là thấp.
Việc máy bay vẫn có thể hạ cánh khẩn cấp cho thấy nó không bị trúng các hệ thống phòng không truyền thống như S-300.
“Nếu là hệ thống phòng không có radar dẫn đường, tên lửa sẽ rất mạnh và máy bay khó có thể quay về”, ông nói. “Tôi suy đoán tên lửa tấn công F-35 có thể là một loại tên lửa không đối không cải tiến, sử dụng đầu dò hồng ngoại”.
Iran được cho là đã nhập khẩu tên lửa R-27T từ Nga từ thập niên 1990, khi mua các tiêm kích MiG-29. Loại tên lửa này có đường kính nhỏ (0,23 m), công suất không lớn nhưng tốc độ có thể đạt Mach 5 – vượt nhiều máy bay tàng hình.
Theo ông Yue, khả năng tàng hình của F-35 chủ yếu nhằm tránh radar điện từ, nhưng yếu hơn trước các hệ thống phát hiện hồng ngoại – vốn theo dõi nhiệt lượng phát ra từ máy bay.
“Tuy nhiên, phát hiện bằng hồng ngoại có tầm hoạt động ngắn hơn so với radar”, ông lưu ý.
Một chuyên gia khác, ông Song Zhongping, cũng đồng tình rằng Iran có thể đã sử dụng hệ thống EO/IR để phát hiện F-35.
“Hệ thống này không phát sóng điện từ, hoàn toàn thụ động nên rất khó bị phát hiện. Máy bay cũng khó biết mình đang bị theo dõi”, ông nói. “Khả năng tàng hình của F-35 không có nghĩa là không thể bị phát hiện – đó là một huyền thoại”.
Ông cho biết Trung Quốc hiện sở hữu các hệ thống radar quang điện tiên tiến, có thể tạo mạng lưới phát hiện mục tiêu tàng hình từ nhiều góc độ khác nhau.
Sự cố hôm thứ Năm có thể là lần đầu tiên một chiếc F-35 bị hư hại trong chiến đấu thực tế. Dù được triển khai từ năm 2018, chưa từng có trường hợp nào được xác nhận là bị trúng hỏa lực đối phương trước đây.
Sự việc này cũng diễn ra trong bối cảnh Mỹ đã chịu nhiều tổn thất khí tài kể từ khi phát động chiến tranh với Iran.
Các lực lượng Mỹ được cho là đã mất khoảng 12 máy bay không người lái MQ-9 Reaper, trong khi 5 máy bay tiếp dầu KC-135 Stratotanker bị hư hại tại Arab Saudi (nguyên nhân chưa rõ).
Ngày 1/3, 3 tiêm kích F-15E Strike Eagle đã bị bắn nhầm trong một sự cố “quân ta bắn quân mình” tại Kuwait.
Ông Yue nhận định việc thiếu ưu thế trên không có thể khiến Iran phải cải tiến các tên lửa không đối không sử dụng đầu dò hồng ngoại thành hệ thống phòng không phóng từ mặt đất.
Trong bối cảnh chiến đấu cơ thế hệ thứ 5 ngày càng đóng vai trò chủ chốt, Trung Quốc cũng đang tăng tốc phát triển các hệ thống phòng không để đối phó.
“Trung Quốc có radar chống tàng hình chuyên dụng, sau đó dùng các hệ thống như HQ-9 và HQ-19 để tiêu diệt mục tiêu”, ông Yue cho biết. “Các radar này có thể phát hiện mục tiêu từ nhiều góc độ và xử lý các tín hiệu bất thường”.
Theo SCMP
