Nội dung này được đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (đoàn đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng) nêu tại phiên thảo luận sáng 11/8 về cơ chế tháo gỡ cho các dự án chậm triển khai trong Dự án Luật Phát triển đô thị.
Theo ông Sơn, đây là hướng tiếp cận cần thiết nhằm giải phóng nguồn lực đất đai đang bị “đóng băng”. Tuy nhiên, để cơ chế này vận hành hiệu quả, tránh bị “biến tướng”, cần bổ sung các cơ chế kiểm soát chặt chẽ.
Đại biểu cho rằng cần xác định đầy đủ nghĩa vụ tài chính khi cho phép tiếp tục dự án, bảo đảm Nhà nước không thất thu nhưng cũng không xác lập lại những nghĩa vụ đã được thực hiện hợp pháp. Qua đó, tránh biến việc giải phóng nguồn lực thành cơ chế hợp thức hóa lợi ích phát sinh từ các dự án kéo dài.
Với những dự án có giá trị đất đai, tài sản công hoặc nghĩa vụ tài chính lớn, phức tạp, ông Sơn đề nghị thực hiện thẩm định liên ngành.
Đại biểu đồng thời đề nghị cân nhắc thời hạn áp dụng cơ chế đến ngày 31/12/2036, bởi một cơ chế đặc biệt để xử lý tồn đọng kéo dài tới 10 năm có thể làm giảm tính cấp bách và tạo tâm lý chờ đợi.
Về quy hoạch tổng thể thành phố - quy hoạch thay thế quy hoạch tỉnh và quy hoạch chung đô thị đặc biệt, ông Sơn nhấn mạnh đây là bước phân quyền rất mạnh. Dù vậy, quy hoạch của "siêu đô thị" có tác động vượt địa giới hành chính, ảnh hưởng tới hạ tầng quốc gia.
Đại biểu đề xuất luật phải quy định rõ việc lấy ý kiến và xử lý ý kiến của Chính phủ hoặc Thủ tướng đối với nội dung liên quan đến quy hoạch ngành, hạ tầng quốc gia và liên vùng trước khi thành phố phê duyệt, thay vì chỉ quy định nghĩa vụ báo cáo sau khi HĐND thông qua.
Đối với liên kết vùng, đại biểu Sơn chỉ ra các vấn đề khó nhất thường nằm ở chỗ lợi ích không đồng nhất (như khu xử lý chất thải, lưu vực sông, nguồn nước). Nếu chỉ quy định đồng thuận mà không có cơ chế xử lý bất đồng thì sẽ bế tắc. Đại biểu kiến nghị nếu các địa phương không thống nhất được sau một thời gian nhất định, cơ quan điều phối vùng phải báo cáo Thủ tướng xử lý, quyết định theo thẩm quyền.
Liên quan đến việc lựa chọn nhà đầu tư chiến lược, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn phân tích các dự án quy mô từ 800 tỷ đến 75.000 tỷ đồng cần nhiều thời gian để nghiên cứu khả thi và thu xếp vốn. Việc quy định thời hạn nộp hồ sơ cho nhà đầu tư thứ hai chỉ có 7 ngày và ban hành tiêu chí chấm điểm sau khi tiếp nhận hồ sơ là chưa đảm bảo cạnh tranh thực chất.
Đại biểu đề nghị công khai danh mục dự án và tiêu chí chấm điểm trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia trước khi nhận hồ sơ, đồng thời kéo dài thời hạn tiếp nhận tối thiểu 45 ngày đối với dự án lớn.
Phân quyền phải đi đôi với kiểm soát quyền lực, công khai, minh bạch
Về phân quyền, đại biểu Trịnh Xuân An (đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Đồng Nai) đồng tình với nguyên tắc phân quyền triệt để và yêu cầu thẩm quyền, trách nhiệm của người đứng đầu phải gắn với kiểm soát quyền lực, công khai, minh bạch. Qua rà soát dự thảo, đại biểu cho biết có nhiều nội dung giao thẩm quyền cho HĐND, trong đó có những vấn đề lớn liên quan trực tiếp đến chính sách phát triển địa phương.
Theo ông An, vấn đề không chỉ nằm ở số lượng quyền được trao mà quan trọng hơn là tính chất của quyền. Trong đó, HĐND cần thực sự phát huy vai trò của thiết chế dân chủ đại diện trong quyết định chính sách và kiểm soát hoạt động của cơ quan hành chính địa phương.
Vì thế, đại biểu đề nghị thiết kế rõ ba tầng kiểm soát gắn với vai trò của HĐND, gồm trước khi quyết định, trong quá trình thực hiện và hậu kiểm, đánh giá, xử lý trách nhiệm sau thực hiện. Đồng thời, cần nâng cao vai trò, năng lực của các ban HĐND và đại biểu HĐND trong giám sát, phản biện, tham gia xây dựng chính sách.
Đại biểu cũng lưu ý nguy cơ phân mảnh pháp luật khi nhiều địa phương được quyền ban hành các chính sách khác nhau. Vì vậy, Luật phải xác định rõ ranh giới giữa quyền quyết định của địa phương với pháp luật chung, cùng cơ chế kiểm tra, giám sát tương ứng.
