"Nghị quyết 10 đánh dấu bước chuyển trong tư duy thu hút đầu tư nước ngoài"

Sau gần 40 năm thu hút đầu tư nước ngoài, Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển từ mục tiêu "thu hút bằng mọi giá" sang "lựa chọn và hợp tác cùng phát triển". Nghị quyết số 10-NQ/TW về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài của Ban Chấp hành Trung ương được đánh giá là dấu mốc quan trọng khi đưa ra nhiều định hướng mới nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, đồng thời thúc đẩy liên kết với doanh nghiệp trong nước, chuyển giao công nghệ và phát triển hệ sinh thái công nghiệp.

Những chủ trương mới này sẽ tác động như thế nào tới cộng đồng doanh nghiệp và nhà đầu tư nước ngoài? Đâu là những điểm mới đáng chú ý nhất và cần làm gì để Nghị quyết sớm đi vào cuộc sống? VietTimes có cuộc trao đổi với TS Nguyễn Anh Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp đầu tư nước ngoài (VAFIE).

- Nghị quyết số 10-NQ/TW vừa được Trung ương quán triệt với nhiều định hướng mới về phát triển khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. Theo ông, Nghị quyết đã phát đi những thông điệp gì đối với cộng đồng doanh nghiệp và nhà đầu tư nước ngoài?

- Trước hết, Nghị quyết tiếp tục khẳng định kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài là một bộ phận quan trọng của nền kinh tế quốc dân, được khuyến khích phát triển lâu dài, bình đẳng với các khu vực kinh tế khác và cạnh tranh theo quy định của pháp luật.

Đây là một thông điệp rất có ý nghĩa đối với các nhà đầu tư nước ngoài, đặc biệt là các nhà đầu tư chiến lược có tiềm lực về công nghệ, tài chính, đầu tư dài hạn và có khả năng dẫn dắt sự phát triển của doanh nghiệp trong nước. Điều họ cần nhất là thể chế chính sách đầu tư ổn định, minh bạch, có khả năng dự báo và phù hợp với thông lệ quốc tế, quyền và lợi ích của nhà đầu tư được bảo đảm lâu dài.

Vì vậy, việc Nghị quyết khẳng định “Nhà nước bảo đảm quyền sở hữu tài sản, quyền sở hữu trí tuệ, lợi nhuận cùng các quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư nước ngoài” đã phát đi một thông điệp rõ ràng, củng cố niềm tin của các nhà đầu tư.

Nguyên tắc đối xử bình đẳng giữa khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài với các khu vực kinh tế khác được các nhà đầu tư nước ngoài đánh giá tích cực bởi trong thời gian gần đây đã xuất hiện một số đánh giá và cách nhìn chưa đầy đủ về vai trò của khu vực FDI.

Mặt khác, theo Nghị quyết các địa phương phải rà soát, sàng lọc các dự án đầu tư chậm triển khai, sử dụng đất lãng phí, chuyển giá, gây ô nhiễm môi trường. Đây cũng là một cảnh báo hết sức quan trọng đối với những nhà đầu tư có các hành vi vi phạm pháp luật, buộc họ phải tuân thủ pháp luật và thực hiện nghiêm chỉnh các cam kết đầu tư.

- Đâu là những điểm mới nổi bật nhất của Nghị quyết số 10-NQ/TW so với các chủ trương trước đây về phát triển khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài?

- Theo tôi, điểm mới đầu tiên của Nghị quyết số 10-NQ/TW là cách tiếp cận đã được mở rộng. Nếu Nghị quyết 50 năm 2019 chỉ nói đến đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) thì lần này Nghị quyết đề cập đến khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. Điều đó có nghĩa phạm vi điều chỉnh không chỉ bao gồm đầu tư trực tiếp mà còn bao quát cả đầu tư gián tiếp, hoạt động góp vốn, mua cổ phần tại doanh nghiệp, phát triển thị trường vốn Việt Nam. Đây là một bước thay đổi quan trọng cả về tư duy và phạm vi chính sách.

Thứ hai, Nghị quyết nhấn mạnh nhiệm vụ phải phát triển mạnh hệ sinh thái công nghiệp trong nước, tạo sự liên kết thực chất giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước. Đây là một nhiệm vụ hết sức quan trọng, xuất phát từ quan điểm đầu tư nước ngoài phải nâng cao năng lực công nghệ, sức cạnh tranh và tự chủ của nền kinh tế.

Trong nhiều năm qua, mức độ liên kết giữa khu vực FDI với doanh nghiệp trong nước còn hạn chế, do chúng ta còn thiếu những cơ chế chính sách đủ mạnh để khuyến khích chuyển giao công nghệ, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào chuỗi sản xuất, cung ứng.

Nghị quyết 10 chỉ rõ cần chuyển từ ưu đãi đầu vào sang hỗ trợ dựa trên kết quả đầu ra. Doanh nghiệp muốn được hỗ trợ thì phải chứng minh được sử dụng công nghệ tiên tiến, mức độ chuyển giao công nghệ, đầu tư xây dựng các trung tâm nghiên cứu phát triển (R&D), nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, liên kết với doanh nghiệp Việt Nam, thúc đẩy chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, đào tạo và sử dụng lao động Việt Nam...

Cách tiếp cận này sẽ tạo động lực để các tập đoàn đa quốc gia, đặc biệt là những doanh nghiệp sở hữu công nghệ nguồn, chủ động chuyển giao công nghệ, hợp tác sâu hơn với doanh nghiệp Việt Nam để đổi lại các chính sách hỗ trợ phù hợp.

Nghị quyết cũng chủ trương khen thưởng, biểu dương và tôn vinh kịp thời những doanh nghiệp FDI có đóng góp nổi bật trong chuyển giao công nghệ, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, cũng như tạo sức lan tỏa đối với nền kinh tế.

- Nghị quyết 10 đã đưa ra nhiều quan điểm, chủ trương, định hướng và cơ chế chính sách mới. Theo ông, cần làm gì để những chủ trương này nhanh chóng đi vào cuộc sống?

- Tại Hội nghị quán triệt và triển khai Nghị quyết 10 ngày 30/6 vừa qua, Tổng bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ đạo các cấp, các ngành, các địa phương phải tập trung quán triệt và triển khai thực hiện 8 nhiệm vụ trọng tâm để đưa Nghị quyết vào cuộc sống.

Đó là thống nhất nhận thức, đổi mới mạnh mẽ tư duy về đầu tư nước ngoài; hoàn thiện thể chế; bỏ tư duy ưu đãi đầu vào, thay bằng hỗ trợ dựa trên kết quả đầu ra; phát triển hệ sinh thái công nghiệp, tạo sự liên kết thực chất giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp Việt Nam; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; đầu tư mạnh hơn cho hạ tầng chiến lược và hạ tầng phục vụ nền kinh tế; đổi mới căn bản công tác xúc tiến đầu tư và phát triển thị trường vốn hiện đại.

Thể chế hóa Nghị quyết là nhiệm vụ hết sức quan trọng và cấp bách. Nghị quyết đã xác định rất rõ yêu cầu phải hoàn thiện đồng bộ hệ thống pháp luật theo hướng công khai, minh bạch, ổn định và có khả năng dự báo cao, nhất là trong các lĩnh vực đầu tư, doanh nghiệp, đất đai, quy hoạch, thuế, hải quan... Để chủ trương của Đảng đi vào cuộc sống, cần sớm được thể chế hóa trong các luật, nghị định của Chính phủ và thông tư của các bộ.

Chẳng hạn, để thực hiện chủ trương chuyển từ ưu đãi đầu tư theo đầu vào sang ưu đãi, hỗ trợ dựa trên kết quả thực hiện các cam kết của nhà đầu tư, cần sửa đổi, bổ sung Luật Đầu tư, các luật về thuế cũng như các nghị định liên quan đến chính sách ưu đãi và hỗ trợ đầu tư.

Đồng thời, cũng cần sớm xây dựng Bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài để làm căn cứ triển khai thống nhất các chính sách hỗ trợ, khen thưởng và tôn vinh doanh nghiệp có đóng góp thực chất.

Thực tế cho thấy để nâng cao chất lượng xây dựng pháp luật, cần kiện toàn đội ngũ cán bộ làm công tác pháp chế, tăng cường sử dụng các chuyên gia độc lập, phát huy vai trò phản biện của các hiệp hội doanh nghiệp và tạo điều kiện để cộng đồng doanh nghiệp tham gia góp ý ngay từ quá trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật.

- Với vai trò là cầu nối giữa cộng đồng doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài với các cơ quan quản lý nhà nước, VAFIE sẽ làm gì để góp phần thực hiện thành công Nghị quyết số 10?

- Trước hết, VAFIE sẽ đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến nội dung Nghị quyết đến cộng đồng doanh nghiệp trong và ngoài nước thông qua Cổng thông tin điện tử của Hiệp hội cũng như các ấn phẩm của tạp chí Nhà đầu tư thuộc Hiệp hội, nhằm giúp các nhà đầu tư hiểu đầy đủ những định hướng, chủ trương, chính sách mới cũng như những cơ hội mà Nghị quyết mang lại.

Song song với đó, Hiệp hội sẽ tích cực tham gia cùng các bộ, ngành trong quá trình nghiên cứu, sửa đổi và hoàn thiện hệ thống pháp luật, chính sách liên quan đến đầu tư nước ngoài theo tinh thần của Nghị quyết 10. Chúng tôi dự kiến tổ chức các hội thảo chuyên đề nhằm lấy ý kiến doanh nghiệp hội viên, các chuyên gia và nhà hoạch định chính sách, qua đó đóng góp các đề xuất thiết thực cho quá trình thể chế hóa Nghị quyết.

Một nhiệm vụ quan trọng khác là tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các địa phương, trong công tác xúc tiến đầu tư theo hình thức đổi mới. VAFIE sẽ tập trung kết nối với các tập đoàn đa quốc gia sở hữu công nghệ nguồn, các quỹ đầu tư quốc tế để thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao vào các dự án trọng điểm của Việt Nam.

Bên cạnh đó, chúng tôi cũng sẽ đề xuất với cơ quan chức năng tổ chức các chương trình tôn vinh, khen thưởng những doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài có đóng góp nổi bật trong nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, chuyển giao công nghệ, tăng cường liên kết với doanh nghiệp trong nước và hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

- Xin cảm ơn ông!

Nội dung: Quỳnh An - Thiết kế: Xuân Lực

(Bài có sử dụng ảnh nhân vật từ VAFIE)