Gọi Tây Ban Nha là "đồng minh tồi tệ", ông Trump ra lệnh cắt đứt quan hệ thương mại

Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 8/7 tuyên bố đã chỉ đạo Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent chấm dứt toàn bộ hoạt động thương mại giữa Mỹ và Tây Ban Nha, đồng thời chỉ trích Madrid là "một đồng minh tồi tệ trong NATO".

Phát biểu tại Hội nghị thượng đỉnh NATO ở Ankara, ông Trump cho rằng Tây Ban Nha không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ trong NATO và không ủng hộ Mỹ trong chiến dịch quân sự nhằm vào Iran. Vì vậy, ông quyết định cắt đứt quan hệ thương mại với Madrid.

Đáp lại, Văn phòng Thủ tướng Tây Ban Nha khẳng định nước này vẫn duy trì quan hệ tốt đẹp với Mỹ trên các lĩnh vực xã hội, văn hóa và kinh tế, đồng thời nhấn mạnh Madrid không có ý định thay đổi lập trường.

Theo Reuters, tuyên bố của ông Trump ngay lập tức tác động đến thị trường tài chính khi chỉ số chứng khoán IBEX 35 của Tây Ban Nha nới rộng đà giảm, có thời điểm mất gần 2%.

Mâu thuẫn Mỹ - Tây Ban Nha leo thang

Đây không phải lần đầu ông Trump công khai chỉ trích Tây Ban Nha. Ngày 1/7, tại một sự kiện ở bang North Dakota, ông Trump đã cáo buộc Madrid là thành viên NATO "không làm tròn trách nhiệm", đồng thời phàn nàn nước này không hỗ trợ Mỹ trong vấn đề Iran.

Ông tuyên bố: "Người Tây Ban Nha là thành viên NATO, nhưng không phải là một thành viên tốt. Họ nói 'không, chúng tôi không muốn giúp người khác'. Họ sẽ phải nhận bài học".

Cùng ngày, Đại sứ Mỹ tại NATO Matthew Whitaker cũng chỉ trích Tây Ban Nha vì không đưa ra lộ trình đáng tin cậy để nâng chi tiêu quốc phòng lên mức 5% GDP, mục tiêu được Mỹ thúc đẩy tại Hội nghị Thượng đỉnh NATO ở The Hague.

Theo ông Whitaker, việc Tây Ban Nha không tham gia chiến dịch quân sự của Mỹ nhằm vào Iran và không cam kết đạt mục tiêu chi tiêu quốc phòng đã khiến ông Trump "thất vọng". Tuy nhiên, ông dự đoán Tổng thống Trump và Thủ tướng Pedro Sanchez sẽ không xảy ra đối đầu trực tiếp tại hội nghị NATO.

Tây Ban Nha kiên quyết không tăng chi tiêu quốc phòng lên 5% GDP

Trong nhiều năm qua, Mỹ liên tục gây sức ép buộc các đồng minh châu Âu tăng ngân sách quốc phòng, cho rằng nhiều thành viên NATO chưa đáp ứng nghĩa vụ.

Tại Hội nghị Thượng đỉnh NATO ở The Hague năm ngoái, Tây Ban Nha tuyên bố không thể nâng chi tiêu quốc phòng lên 5% GDP như Mỹ mong muốn, mà chỉ cam kết tăng lên khoảng 2,1% GDP trong tương lai.

Sau khi xung đột giữa Mỹ, Israel với Iran bùng phát, Madrid nhiều lần công khai bất đồng với Washington. Bộ trưởng Quốc phòng Tây Ban Nha Margarita Robles xác nhận chính phủ nước này đã quyết định hạn chế máy bay quân sự Mỹ phục vụ chiến dịch không kích Iran sử dụng không phận Tây Ban Nha. Madrid cũng từ chối cho phép Mỹ triển khai các hoạt động quân sự liên quan đến chiến dịch này tại hai căn cứ quân sự trên lãnh thổ Tây Ban Nha.

Tác động với hai bên

Nếu tuyên bố của ông Trump được thực thi (hoặc ngay cả khi mới dừng ở mức đe dọa), sẽ có tác động khác nhau đối với Mỹ, Tây Ban Nha, NATO và cả thị trường tài chính.

Áp lực về kinh tế và chính trị

Tây Ban Nha là bên chịu tác động trực tiếp nhất. Xuất khẩu sang Mỹ gặp rủi ro nếu Washington áp thuế hoặc hạn chế nhập khẩu. Mỹ là một trong những thị trường ngoài EU quan trọng của Tây Ban Nha, đặc biệt với rượu vang, dầu ô liu, thực phẩm, dược phẩm, linh kiện ô tô và hàng công nghiệp.

Tâm lý thị trường bị ảnh hưởng, thể hiện ngay ở việc chỉ số IBEX 35 giảm gần 2% sau phát biểu của ông Trump. Chính phủ của Thủ tướng Pedro Sánchez sẽ phải cân bằng giữa việc duy trì lập trường độc lập và tránh để quan hệ với Mỹ xấu đi.

Mỹ cũng chịu tác động

Mỹ không chỉ gây sức ép lên Tây Ban Nha mà doanh nghiệp Mỹ cũng có thể chịu thiệt. Các tập đoàn Mỹ đang đầu tư tại Tây Ban Nha có nguy cơ gặp khó khăn nếu Madrid đáp trả.

Người tiêu dùng Mỹ có thể phải trả giá cao hơn cho nhiều mặt hàng nhập khẩu từ Tây Ban Nha như dầu ô liu, rượu vang, pho mát và thực phẩm chế biến. Nếu xảy ra trả đũa thương mại từ phía châu Âu, doanh nghiệp xuất khẩu Mỹ cũng sẽ chịu ảnh hưởng.

Nguy cơ gia tăng chia rẽ trong NATO

Đây có lẽ là tác động mang tính chiến lược lớn nhất. Ông Trump đang gắn các vấn đề chi tiêu quốc phòng, chính sách đối với Iran và quan hệ thương mại thành một gói gây sức ép với đồng minh.

Điều này có thể khiến quan hệ giữa Mỹ và một số đồng minh châu Âu thêm căng thẳng. Một số nước châu Âu lo ngại Mỹ đang sử dụng thương mại như công cụ ép buộc về an ninh. Nội bộ NATO cũng khó đạt được sự đồng thuận trong các vấn đề chiến lược.

Không còn là vấn đề song phương Mỹ - Tây Ban Nha

Theo quy định của EU: Chính sách thương mại thuộc thẩm quyền của Ủy ban châu Âu; nếu Mỹ áp dụng các biện pháp thương mại nhằm vào Tây Ban Nha, Brussels có thể cân nhắc phản ứng ở cấp độ toàn EU thay vì để Madrid tự đối phó. Điều đó làm tăng nguy cơ một vòng căng thẳng thương mại mới giữa Mỹ và EU.

Thị trường tài chính biến động khó lường

Trong thời gian ngắn tới đây, cổ phiếu Tây Ban Nha có thể tiếp tục biến động; đồng euro chịu áp lực nếu căng thẳng lan rộng; nhà đầu tư có xu hướng chuyển sang các tài sản an toàn.

Nếu xung đột thương mại leo thang, các doanh nghiệp phụ thuộc vào chuỗi cung ứng xuyên Đại Tây Dương sẽ chịu ảnh hưởng trước tiên.

Tuy nhiên, khả năng thực thi còn là dấu hỏi. Mặc dù phát biểu của ông Trump rất cứng rắn, việc "cắt đứt toàn bộ quan hệ thương mại" với Tây Ban Nha sẽ không dễ thực hiện do ba lý do chính:

Thứ nhất, Tây Ban Nha là thành viên của Liên minh châu Âu. Mỹ không có cơ chế đơn giản để tách riêng một nước thành viên khỏi toàn bộ khuôn khổ thương mại với EU.

Thứ hai, nhiều doanh nghiệp Mỹ có lợi ích kinh doanh lớn tại Tây Ban Nha và sẽ chịu tác động nếu các biện pháp quá cứng rắn được áp dụng.

Thứ ba, các biện pháp hạn chế thương mại quy mô lớn có thể đối mặt với rào cản pháp lý trong nước Mỹ và nguy cơ bị EU đáp trả.

Vì vậy, tuyên bố của ông Trump hiện được nhiều chuyên gia xem là một thông điệp gây sức ép chính trị nhằm buộc Tây Ban Nha tăng chi tiêu quốc phòng và thay đổi lập trường trong NATO hơn là dấu hiệu cho thấy Mỹ sẽ ngay lập tức chấm dứt mọi hoạt động thương mại với Madrid. Nếu có hành động cụ thể, nhiều khả năng đó sẽ là các biện pháp có chọn lọc như áp thuế đối với một số mặt hàng hoặc sử dụng các công cụ đàm phán, thay vì cắt đứt hoàn toàn quan hệ thương mại.

Theo Wallstreetcn, Ifeng, Dongfang