Nghiên cứu cơ bản mạnh mới có công nghệ lõi mạnh
Ngày 25/5, Tổng bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số chủ trì buổi làm việc của Thường trực Ban Chỉ đạo để cho chủ trương về công tác nghiên cứu khoa học cơ bản.
Tại cuộc họp, Tổng bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh nghiên cứu khoa học cơ bản không chỉ là nhiệm vụ của ngành khoa học và công nghệ mà còn là vấn đề chiến lược, liên quan trực tiếp đến mô hình phát triển, năng lực tự chủ và vị thế quốc gia của Việt Nam trong những thập niên tới.
Lãnh đạo Đảng, Nhà nước thẳng thắn chỉ ra nhiều hạn chế, bất cập đang cản trở sự phát triển của khoa học cơ bản. Dù Nghị quyết 57 xác định phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá quan trọng hàng đầu, quá trình triển khai đến nay vẫn chưa đạt kết quả cao, thậm chí còn cách xa mục tiêu.
Tổng bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh thế giới đang bước vào giai đoạn cạnh tranh chiến lược mới, trong đó tri thức, công nghệ, dữ liệu và nhân tài trở thành nền tảng quyết định sức mạnh quốc gia. Nhiều lĩnh vực định hình tương lai như AI, bán dẫn, công nghệ sinh học hay năng lượng mới đều bắt nguồn từ nghiên cứu cơ bản được đầu tư dài hạn.
“Nghiên cứu cơ bản mạnh mới có công nghệ lõi mạnh, có năng lực tự chủ chiến lược và sức cạnh tranh quốc gia trong dài hạn”, Tổng bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ.
Trong khi đó, mô hình tăng trưởng của Việt Nam hiện vẫn dựa nhiều vào gia công, lắp ráp, khai thác tài nguyên, lao động giá rẻ và tiếp nhận công nghệ từ bên ngoài. Năng suất lao động, năng lực đổi mới sáng tạo và khả năng làm chủ công nghệ nền tảng còn nhiều hạn chế.
Theo lãnh đạo Đảng, Nhà nước, để thực hiện mục tiêu trở thành nước phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045, Việt Nam phải chuyển mạnh sang mô hình phát triển dựa trên tri thức, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, dữ liệu, văn hóa và con người.
Tổng bí thư, Chủ tịch nước cho biết nhận thức về vai trò của nghiên cứu khoa học cơ bản đã có bước chuyển quan trọng. Nếu trước đây lĩnh vực này chủ yếu được nhìn nhận như hoạt động học thuật chuyên sâu của các viện, trường thì nay được xác định là nền móng tri thức của quốc gia; là cơ sở hình thành công nghệ lõi, nguồn nhân lực tinh hoa, năng lực dự báo chiến lược, hoạch định chính sách và năng lực tự chủ phát triển dài hạn.
Lãnh đạo Đảng, Nhà nước cũng khẳng định khoa học xã hội và nhân văn giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong nghiên cứu lý luận, xây dựng đường lối, hoàn thiện pháp luật, dự báo chiến lược, xây dựng hệ giá trị quốc gia, phát triển văn hóa và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.
Tổng bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu xác định rõ mục tiêu phát triển nghiên cứu khoa học cơ bản trong giai đoạn mới, vừa xử lý các điểm nghẽn trước mắt, vừa kiến tạo nền tảng tri thức lâu dài cho phát triển nhanh và bền vững.
Theo đó, mục tiêu tổng quát là xây dựng nền nghiên cứu khoa học cơ bản Việt Nam hiện đại, tự chủ, hội nhập, có trọng tâm; có khả năng tạo ra tri thức mới, đào tạo nguồn nhân lực tinh hoa, cung cấp luận cứ chiến lược cho hoạch định chính sách và làm nền tảng cho phát triển công nghệ chiến lược.
Đến năm 2030, Việt Nam phải hình thành hệ sinh thái nghiên cứu cơ bản đồng bộ, xây dựng các trung tâm nghiên cứu mạnh và hạ tầng khoa học có năng lực cạnh tranh trong khu vực.
Đầu tư khoa học cơ bản là đầu tư cho tương lai dân tộc
Tổng bí thư, Chủ tịch nước cũng yêu cầu phấn đấu thực hiện hiệu quả các mục tiêu của Nghị quyết 57, nhất là các mục tiêu về tỷ lệ chi cho nghiên cứu và phát triển (R&D), phát triển nguồn nhân lực nghiên cứu, tăng công bố quốc tế chất lượng cao, nâng cao năng lực sáng chế và khả năng làm chủ công nghệ nền tảng.
Tổng bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu xây dựng cơ chế tài chính đặc thù, chấp nhận rủi ro khoa học và có cơ chế riêng phù hợp với khoa học xã hội và nhân văn.
Đến năm 2045, Việt Nam phấn đấu hình thành một số lĩnh vực khoa học cơ bản có năng lực cạnh tranh quốc tế; từng bước xây dựng các trường phái khoa học Việt Nam; nâng cao năng lực tự chủ ở một số công nghệ chiến lược và xây dựng nền khoa học xã hội, nhân văn đủ năng lực cung cấp luận cứ cho quản trị quốc gia hiện đại.
Từ các mục tiêu trên, Tổng bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu phải thống nhất quan điểm phát triển, xác định nghiên cứu khoa học cơ bản không phải hoạt động học thuật thuần túy mà là nền tảng chiến lược của phát triển quốc gia trong thế kỷ 21.
“Đầu tư cho khoa học cơ bản là đầu tư cho tương lai lâu dài của dân tộc, cho năng lực tự chủ quốc gia, cho chiều sâu phát triển và sức cạnh tranh dài hạn của đất nước”, Tổng bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh.
Lãnh đạo Đảng, Nhà nước yêu cầu phát triển đồng bộ khoa học tự nhiên, công nghệ nền tảng với khoa học xã hội và nhân văn; đổi mới mạnh mẽ cơ chế quản lý khoa học theo hướng chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị sáng tạo, từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ quản lý theo hồ sơ sang đánh giá theo chất lượng, tác động và đóng góp dài hạn.
Theo Tổng bí thư, Chủ tịch nước, cần xây dựng môi trường học thuật trung thực, tự do sáng tạo nhưng gắn với trách nhiệm khoa học và trách nhiệm quốc gia; coi con người là trung tâm của phát triển khoa học cơ bản.
Tổng bí thư, Chủ tịch nước cũng yêu cầu tái định vị Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam và Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam thành các thiết chế tri thức chiến lược của quốc gia, đồng thời tăng cường liên kết với các đại học nghiên cứu, doanh nghiệp, bộ ngành và địa phương để hình thành hệ sinh thái nghiên cứu có chiều sâu và phục vụ hiệu quả cho các quyết sách lớn.
Bên cạnh đó, Tổng bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu đẩy mạnh hợp tác quốc tế có chọn lọc; thu hút chuyên gia, nhà khoa học nước ngoài và trí thức Việt Nam ở nước ngoài; đồng thời bảo đảm an ninh dữ liệu, tài sản trí tuệ và lợi ích quốc gia.
Tổng bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh tinh thần chung là phải hành động quyết liệt hơn, đổi mới mạnh mẽ hơn và có tầm nhìn dài hạn hơn đối với nghiên cứu khoa học cơ bản.
“Chúng ta không chỉ giải quyết câu chuyện của ngành khoa học hôm nay mà đang chuẩn bị nền tảng tri thức cho tương lai phát triển của đất nước trong nhiều thập niên tới”, Tổng bí thư, Chủ tịch nước nói.
