Đề xuất "Cấm người sinh từ ngày 1/1/2010 trở về sau mua và sử dụng thuốc lá" được đưa ra trong bối cảnh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm nicotine mới đang xâm nhập ngày càng sâu vào giới trẻ bằng những chiêu thức tiếp thị tinh vi chưa từng có.
Tại hội thảo cập nhật tình hình thực hiện các chính sách phòng, chống tác hại thuốc lá do Bộ Y tế tổ chức hôm nay, 22/5, đại diện Cục Quản lý Khám, chữa bệnh cho biết Bộ Y tế đã trình Chính phủ xem xét chính sách “Cấm người sinh từ ngày 01/01/2010 trở về sau mua, sử dụng thuốc lá”.
Theo cơ quan này, nếu được thực thi hiệu quả, chính sách sẽ góp phần giảm nhanh tỷ lệ hút thuốc, giảm số người hút thuốc thụ động, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và giảm gánh nặng kinh tế do thuốc lá gây ra.
Bộ Y tế cho hay đây không chỉ là vấn đề y tế mà còn là chiến lược đầu tư cho tương lai dân số và nguồn nhân lực quốc gia.
Tuy nhiên, để bảo đảm tính khả thi và hiệu quả của chính sách này, cần sự thống nhất, ủng hộ của Quốc hội, Chính phủ, Bộ ngành liên quan, đặc biệt của Bộ Công an, Bộ Công thương, sự ủng hộ của người dân và triển khai đồng bộ các biện pháp trong việc kiểm soát mua và bán thuốc lá cho đối tượng này, như: tăng cường truyền thông đối với người bán, người mua; bảo đảm tuân thủ tại điểm bán thông qua xác minh năm sinh chính xác và nhất quán; giảm điểm bán lẻ và xử lý nghiêm khi vi phạm…
Ngoài ra, Bộ Y tế cũng kiến nghị cấm toàn diện việc sản xuất, kinh doanh, quảng cáo, vận chuyển, chứa chấp và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các loại thuốc lá mới khác và cấm các cơ sở bán buôn, bán lẻ trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức nhằm chặn quảng cáo trá hình tại điểm bán.
Thuốc lá điện tử “đội lốt” kẹo, đồ chơi để dụ giới trẻ
Theo bà Phan Thị Hải, Phó Giám đốc Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá, năm 2026, WHO chọn chủ đề Ngày Thế giới không thuốc lá là: “Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo – Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá”.
Thông điệp này được đưa ra trong bối cảnh ngành công nghiệp thuốc lá đang thay đổi chiến thuật, biến các sản phẩm nicotine thành những món đồ mang hình ảnh “hiện đại”, “thời thượng”, đánh trúng tâm lý giới trẻ.
Theo các nghiên cứu được Mạng lưới giám sát ngành công nghiệp thuốc lá toàn cầu STOP công bố tại hội thảo, thuốc lá điện tử hiện không còn mang hình ảnh của thuốc lá truyền thống mà được “kẹo hóa”, “trò chơi hóa” để thu hút thanh thiếu niên.
Nhiều sản phẩm được thiết kế giống USB, đồ chơi công nghệ, hộp sữa hoặc mang hình nhân vật hoạt hình. Bao bì sặc sỡ, màu sắc bắt mắt cùng hàng chục nghìn hương vị như kẹo cao su, kẹo bông, trái cây, bánh ngọt khiến trẻ em dễ bị hấp dẫn.
BS Nguyễn Tuấn Lâm, đại diện WHO tại Việt Nam, cảnh báo ngành công nghiệp thuốc lá đang nhắm trực diện vào giới trẻ bằng những chiến lược tiếp thị cực kỳ tinh vi.
Theo ông, các hãng tận dụng mạnh mẽ TikTok, Facebook, Instagram, YouTube và thuê người nổi tiếng quảng bá để tạo cảm giác thuốc lá điện tử là biểu tượng của lối sống hiện đại.
“Đằng sau vẻ ngoài hấp dẫn đó vẫn là nicotine – chất gây nghiện mạnh có thể ảnh hưởng nghiêm trọng tới sự phát triển não bộ, khả năng học tập, cảm xúc và sức khỏe tâm thần của trẻ em, thanh thiếu niên”, BS Lâm nhấn mạnh.
Không chỉ dừng ở hương vị và hình thức, nhiều thiết bị vape mới còn tích hợp trò chơi điện tử như Pac-Man, Tetris, kết nối Bluetooth, loa phát nhạc, thậm chí có mô hình “hút thuốc để kiếm tiền ảo”.
Theo WHO, việc tích hợp game khiến thanh thiếu niên cầm thiết bị lâu hơn, tăng tần suất nạp nicotine một cách vô thức và đẩy nhanh quá trình lệ thuộc.
Các nghiên cứu quốc tế cũng cho thấy khoảng 16 triệu người dưới 18 tuổi đang bị phơi nhiễm với quảng cáo thuốc lá trên môi trường trực tuyến.
Thuốc lá gây 103.000 ca tử vong mỗi năm tại Việt Nam
Theo bà Phan Thị Hải, thuốc lá hiện gây hơn 8 triệu ca tử vong mỗi năm trên toàn cầu. Tại Việt Nam, hút thuốc lá ước khiến khoảng 103.000 người tử vong mỗi năm.
Gánh nặng kinh tế do thuốc lá gây ra lên tới hàng trăm nghìn tỷ đồng, bao gồm chi phí điều trị bệnh, mất năng suất lao động, tử vong sớm và các tổn thất môi trường.
Đáng lo ngại, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử trong học sinh đang tăng rất nhanh. Nếu năm 2019, tỷ lệ sử dụng ở nhóm 13–17 tuổi là 2,6% thì đến năm 2023, khảo sát tại 11 tỉnh, thành phố cho thấy con số này đã tăng lên 8,1%.
“Đây không chỉ là xu hướng tiêu dùng mới mà là dấu hiệu của nguy cơ nghiện nicotine đang trẻ hóa, len sâu vào trường học và gia đình”, bà Hải cảnh báo.
